Кіріспе
Босния және Герцеговина қарулы күштерінің құрлықтағы бөлімшесі – Босния және Герцеговинаның қазіргі әскери күші. Босния және Герцеговина Республикасының армиясы (; немесе ARBiH), көбінесе Босния армиясы немесе босняк армиясы деп аталады, Босния және Герцеговина Республикасының әскери күші болды. Ол 1992 жылы Босния соғысының басталуына байланысты Босния және Герцеговина Республикасының үкіметімен құрылған. Соғыс аяқталғаннан кейін және 1995 жылы Дейтон бейбіт келісіміне қол қойылғаннан кейін, ол Босния және Герцеговина Федерациясының армиясына трансформацияланды. ARBiH – Босния және Герцеговина аумағындағы басқа үкіметтер тарапынан заңды деп танылған жалғыз әскери күш болды. Мемлекеттік қорғаныс реформасы заңына сәйкес, Босния және Герцеговинаның қарулы күштері біртұтас құрылымға біріктірілді, Босния және Герцеговинаның қарулы күштері (OSBiH), бұл аймақтық армияларды таратуға әкелді.
the current military of Bosnia and Herzegovina
The Army of the Republic of Bosnia and Herzegovina (; or ARBiH), often referred to as Bosnian Army or Bosniak Army, was the military force of the Republic of Bosnia and Herzegovina. It was established by the government of the Republic of Bosnia and Herzegovina in 1992 following the outbreak of the Bosnian War. Following the end of the war, and the signing of the Dayton Peace Agreement in 1995, it was transformed into the Army of the Federation of Bosnia and Herzegovina. The ARBiH was the only military force on the territory of Bosnia and Herzegovina recognised as legal by other governments. Under the State Defense Reform Law the Armed Forces of Bosnia and Herzegovina were unified into a single structure, the Armed Forces of Bosnia and Herzegovina (OSBiH), making entity armies defunct.
Құрылысы мен құрамы
Босния және Герцеговина Республикасы армиясы 1992 жылдың 15 сәуірінде Босния соғысының басында құрылды. АРБиХ ресми түрде құрылғанға дейін бірқатар жарымәскери және азаматтық қорғаныс топтары құрылған болатын. Патриоттық лига (ПЛ) және Босния және Герцеговина Республикасының жергілікті аумақтық қорғаныс күштері (ТОРБиХ) ресми армия болып саналды, ал «Жасыл береттер» (Зеленый Беретке) және «Қара лебеделер» (Crni Labudovi) сияқты жауынгерлік жасақтар да белсенділік танытты. Басқа да бейресми топтарға босниялық мафия ұйымдары, сондай-ақ полиция қызметкерлері мен бұрынғы Югославия халық армиясының әскери қызметшілері кірді. Армия қиын жағдайда құрылды және қару-жарақ жетіспеушілігінен қиындықтарды бастан өткерді. Танктер және басқа да ауыр қару-жарақтардың жетіспеушілігі ең маңызды мәселелердің бірі болды. Армияның алғашқы қолбасшысы – Сефер Халилович.
1992 жыл
1992 жылы АРБХ көптеген шайқастарды жеңіліске ұшырады, нәтижесінде Босния және Герцеговинаның 70% Югослав халық армиясының (ЮНА) және кейіннен Босниялық серб армиясының (ВРС) бақылауына өтті, ал Босния және Герцеговинаның астанасы Сараево қоршауға алынды. АРБХ Сараевоны жеңіл қару-жарақпен қорғады, олардың көп бөлігі жау әскерлерінен тартып алынған немесе қара нарықтан сатып алынған. Армия қоршауға алынып, жабдықтау өте қиын, тіпті мүмкін емес еді. Дегенмен, Босния Крайнасы (Бихач қалтасы) аймағындағы АРБХ күштері жау күштерімен қоршауға алынған жағдайда да аумақты тұрақты түрде қорғады.
1993 жыл
1993 жылы сербтерге қарсы майдан шебінде елеулі өзгерістер болған жоқ. Керісінше, осы жыл Орталық Босния мен Герцеговинада, әсіресе Мостар аймағында хорват-босния соғысының басталуымен белгіленді. Босния мен Герцеговинадағы және Хорватиядағы қарулы серб күштерінің күшті қысымы мен қамауында болған этникалық хорват жауынгерлері (Хорват қорғаныс кеңесі (HVO)) Боснияның сербтерден қорғалған бөліктерін қорғаудан бас тартып, босниялық армия бақылауындағы қалған аумақтарды жаулауға күш салды. Бұл, 1991 жылғы Милошевич пен Туджманның Каряжордевода өткен кездесуіне байланысты болды деп саналады, онда президенттер Слободан Милошевич пен Франьо Туджман Боснияны Хорватия мен Сербия арасында бөлісуді талқылады. Осы мақсатқа жету үшін хорват күштері босниялық армияны жеңуі керек еді, себебі олар көздеген аумақ босниялық үкімет бақылауында болды. Хорватия Республикасының әскери күштерінің және сербтердің материалдық көмегімен ХВО Герцеговина мен Орталық Боснияда босниялық азаматтарға шабуыл жасап, Лашва аңғарындағы этникалық тазарту сияқты босниялықтар қоныстанған аумақтарды этникалық тазартуды бастады. Екі майданда соғысқан, жеткіліксіз қаруланған босниялық күштері хорваттарды ығыстырып, барлық майданда аумақтарды қайтарып алуға қол жеткізді. Осы кезде Босния географиялық орнына байланысты хорват және серб күштерімен толық қоршалып алынды. Қару-жарақ пен азық-түлік импорттау мүмкін болмады. Боснияны құтқарган нәрсе – оның үлкен өнеркәсіптік кешені (болат және басқа да ауыр өнеркәсіп) болды, ол әскери өндіріске көшуге қабілетті еді. Ұзақ болмаған, бірақ қанды соғыстан кейін, хорваттар сербтермен әріптестік оларға ешқандай аумақтық пайда әкелмейтінін түсінген соң, АҚШ басшылығымен жасалған "Вашингтон келісімі" бейбіт келісіміне қол қойды. Осы сәттен бастап хорват және босниялық үкімет күштері сербтерге қарсы одақтас ретінде соғысты.
1994 жыл
HVO мен ARBiH арасында жаңа одақ туралы келісімге қол жеткізілді, мақсаты – әлдеқайда күшті әрі жақсы жабдықталған VRS-ке қарсы тұра алатын күшті әскер құру еді. Бұл бейбіт келіссөздердің жиі өтетін кезеңі болатын.
1995 жыл
Бірнеше анклавтарды, әсіресе Сребреницаны жоғалтуға қарамастан, 1995 жыл HVO және ARBiH шабуылдарымен, содан кейін НАТО-ның араласуымен ерекшеленді. Сплит келісімінен кейін Хорватия армиясы ARBiH және HVO-ның ынтымақтастығымен бірқатар операцияларды жүргізді: Flash, Summer '95, Storm және Mistral 2. Параллельді түрде босниялық күштер Сана сияқты операцияларды бастады. Осы кезеңде босниялық және хорват армиялары шабуылға көшті. 1995 жылдың тамызынан желтоқсанға дейін серб күштері жеңіліп, Хорватия мен Батыс Боснияның көп бөлігінен ығыстырылды, ал этникалық серб халқы осы аймақтардан қашып кетті. Екінші Маркале трагедиясынан кейін НАТО-ның араласуы басталды, ол "Deliberate Force" операциясы арқылы бірнеше күн ішінде ВРС инфрақұрылымының көп бөлігін қиратты. Соғыс Дейтон келісіміне қол қоюмен аяқталды.
Орталықтандырудан бұрын
Сараеводағы саяси жетекшілер Мехуричиде Словения мен Хорватия жариялаған тәуелсіздік жоспарларын іске асырған жағдайдағы балама шешімдерді қарастыру үшін жиналды. Осы кеңес отырысынан кейін Хасан Ченгич Русмир Махмутчехажичпен кездесіп, СДА-ның қосымша құрылымы болатын жарымәскери жасақ құруды ұсынды. Әлиха Изетбегович мақұлдағаннан кейін "патриоттық лига" деп аталған алғашқы қорғаныс ұйымы құрылды. "Жасыл береттер" деп аталған тағы бір жарымәскери жасақ, жергілікті билік ұйымдастырмаған жерлерге көмек көрсету үшін халықтан құрылатын болды. Босния тәуелсіздік жариялағанда "аумақтық қорғаныс" мемлекеттің ресми армиясы ретінде құрылды, ал патриоттық лига бір айдан кейін оған қосылды. Басқа қарулы топтардың болуы үкіметті барлық қарулы күштерді біріктіріп, бір ресми армия құруға итермеледі. Бұл реформа талабы ұзаққа соқпады, өйткені сепаратистік топтардан басқа барлық күштер бірігіп, орталықтандырылған армия құрылды. Жаңадан реформаланған армия шілде айына дейін "аумақтық қорғаныс" деп аталатын, содан кейін Босния және Герцеговина Республикасының Армиясы ресми түрде құрылды.
Жарымәскерилер мен қорғаныс күштері
Атауы Штаб-пәтер АқпаратБосния және Герцеговинаның патриоттық лигасыСараевоПатриоттық лигасы Боснияға қарсы жауынгерлердің агрессиясы жағдайында елді қорғау үшін құрылған алғашқы ұйымдастырылған жарымәскери күш болды. Босния және Герцеговинаның аумақтық қорғанысыСараевоБосния және Герцеговина Республикасының аумақтық қорғаныс күштері (Teritorijalna odbrana Bosne i Hercegovina (TO BiH)) Босния соғысының басында Босния және Герцеговинаның алғашқы ресми қарулы күштері болды. Кейіннен ол Босния және Герцеговина Республикасының армиясына айналды. Жасыл береттерСараевоЖасыл береттер – Сараевода құрылған жарымәскери ұйым. Олар ақырында жаңадан құрылған Босния және Герцеговина Республикасының армиясына енгізілді. Соғыс кезінде сербтер бұл атауды босниялықтарға қатысты қарапайымдаушы, тұсаукесер сөз ретінде қолданды, себебі әскери бөлімнің көп бөлігі мұсылман болған. Хорватия қорғаныс күштеріЛюбушкиХорватия қорғаныс күштері – Хорватиядағы Хорватиялық құқық партиясының әскери қанаты ретінде құрылған жарымәскери ұйым. Боснияда құрылған бөлімшелер босниялық және хорват күштерімен бірге шайқасты. Босниядағы жарымәскери күштердің командирі Босния армиясының бас штабына бағынуға келісті. Бұл шешімді Хорватия қорғаныс кеңесіндегі боснияға қарсы топ жасады. Командир қаза болғаннан кейін бұл қарулы күштер біртіндеп әлсіреп, бірнеше бөлімшелер Босния армиясына сіңіріліп, қайта ұйымдастырылды. Хорватия қорғаныс кеңесіСараевоСараевоХорватия қорғаныс кеңесі Сараевода хорват халқының саяси және әскери өкілі ретінде құрылды. Сараеводағы ұйым Хорватия қорғаныс кеңесінің қалған бөлігімен байланыста болды. Босниялық хорват сепаратистері Босния үкімет күштеріне қарсы соғысқанда, бұл құрама қатыспады. Ақырында ол таратылып, Босния армиясының 1-ші корпусы құрамындағы "Король Твртко" атты хорват бригадасына қайта құрылды.
Орталықтандырылғаннан кейінгі кезең
Жаңа әскер белгілі бір аумақтарда орналасқан корпусқа бөлінді. 1993 жылы көптеген бригадалар ауыр қару-жарақ жетіспеуіне байланысты, жаяу әскер немесе моторизацияланған деп тізімдеудің ұйымдық мағынасы болмағандықтан, Тау әскерлері деп қайта аталды. Бұған қоса, Боснияның жер бедері бронетранспорттық және механикаландырылған бөлімшелерге қарағанда жеңіл жаяу әскерге қолайлы болды. Арнайы күштер мен әскери полиция армияның бас штабымен тікелей басқарылды, бірақ бұл корпус немесе бригадалар құрамында шағын арнайы операциялар жасаушы бөлімдер мен әскери полиция батальондарын құруға кедеріс келтірмеді.
Армия корпустары мен тәуелсіз дивизиялар
Атауы Штаб Ақпарат1-ші корпусСараевоБұл корпус 1992 жылы құрылған алғашқы корпус болды және Сараево қоршауында қорғауға қызмет етті. 2-ші корпусТузлаБұл корпус 1992 жылы құрылды және Тузла аймағын ұстау және "Возуча операциясы" сияқты операцияларда үлкен жетістікке жетті. Бұл соғыс кезінде бір уақытта Тәуелсіз 81-дивизиямен тікелей байланыста болған жалғыз корпус болды. Корпус Тузла аймағында белсенді болды. 3-ші корпусЗеницаКорпус 1992 жылы құрылды және шайқастың жылдам өзгеруіне байланысты Вареш сияқты қалалар азат етілді. Корпус Орталық Боснияның бір бөлігінде белсенді болды. 4-ші корпусМостарКорпус Мостар қаласын сәтті қорғағанымен әйгілі болды. Корпус 1992 жылы құрылды және Хорватия қорғаныс күштерімен де ынтымақтастық жасады. Осыған қарамастан, корпус Босниялық-хорват соғысы кезінде Орталық Боснияның Мостар аймағындағы операциялар үшін жауапты болды. 5-ші корпусБихач1992 жылы құрылған 5-ші корпус армиядағы ең ұйымдасқан және жоғары наградаланған корпус болды. Корпус Батыс Боснияда (Бихач маңындағы Босния Кражина аймағында) белсенді болды және Босния және Герцеговина Республикасының бақылауындағы көптеген аумақтарды азат етуге жауапты болды, мысалы: "Мистраль 2", "Дауыл" және "Сана" операциялары. 6-шы корпусКонич1993 жылдың 9 маусымында құрылды. 1994 жылдың ақпан айында таратылды, кейбір бөлімшелері 7-ші корпусқа, ал қалғандары 4-ші корпусқа қосылды. 7-ші корпусТравникКорпус Орталық Босниядағы көптеген аумақтарды азат еткен ең маңызды корпус болды. Корпус үш соғысқан тараптың барлығы үшін стратегиялық маңызға ие болған Влашич тауын жаулап алудағы табысымен ерекшеленді. 28-ші Подринье тәуелсіз дивизиясыСребреницаБұл дивизия аймақтағы ешқандай корпусқа қосылмағандықтан, корпус емес, тәуелсіз дивизия ретінде жіктелді. Бұл дивизия Сребреница анклавы маңындағы әскери операцияларға жауапты болды. 81-ші Подринье тәуелсіз дивизиясыГораждеБұл дивизия аймақтағы ешқандай корпусқа қосылмағандықтан, корпус емес, тәуелсіз дивизия ретінде жіктелді. Бұл дивизия Горажде анклавы маңындағы әскери операцияларға жауапты болды.
Бас штабтың бөлімшелері мен орталықтары
Атауы Бас штабтың ақпараты120. "Қара қаңғыбастар" жеңіл бригадасы, Сараево120-шы "Қара лебедьдер" жеңіл бригадасы Сараево қаласын қоршаған артиллериялық позицияларды, бекіністерді және снайперлерді жою сияқты жоғары тәуекелді, маңызды операцияларды жүзеге асыратын элиталық бөлімше болды. Бұл бөлімше ұзақ тарихқа ие, ол ресми армия құрылмас бұрын, патриоттық лигада және кейін аумақтық қорғаныс құрамында, нақты мақсаттарға арналған арнайы бөлім ретінде құрылған. Гвардиялық бригада "Дельта" СараевоГвардиялық бригада "Дельта" босниялық армияда бір жылдан кейін таратылды, себебі оның басшылық құрамы армия генералына адал деген күдік туды. Боснияның қарсы барлау қызметіне жауға ақпарат берген адамдардың енгені анықталды. Олар жоғары лауазымдарынан пайдаланып, президентті бұл бөлімше үкіметке қарсы төңкеріл жасауды жоспарлап отыр дегенге сендірді. Гвардиялық бригада СараевоГвардиялық бригада соғыстың соңына қарай жедел әрекет ету тобы ретінде құрылды. Оның құрамына Сараеводағы әскери полиция батальонының және басқа да бөлімшелердің әскери қызметшілері кірді. Бұл бригада жауынгерлік міндеттермен қатар, бас штабтың қауіпсіздігін қамтамасыз етті, сондай-ақ Босния президенттігінің делегацияларын және қонақтарын күтіп қабылдау үшін салтанатты эскорт жасады. Бас логистикалық орталық ВисокоБас логистикалық орталық босниялық армияның ең ірі қоймасы болды. Әскери оқу орталығы ЗеницаӘскери оқу орталығы босниялық сарбаздарды әскери тактикаға және білімге оқыту үшін пайдаланылды. Әскери доктриналардың жоғарғы бас командасы СараевоӘскери доктриналардың жоғарғы бас командасы соғыс кезінде әскери доктриналарды зерттеумен айналысты.
Полиция күштері
АтауыШтаб-пәтер туралы ақпарат Ішкі істер министрлігіСараевоІшкі істер министрлігі 1992 жылдан 1995 жылға дейін мемлекеттік полиция күштерін басқарды. "Босна" арнайы мақсаттағы полиция бөлімшесіСараево"Босна" арнайы мақсаттағы полиция бөлімшесі бұрынғы республикалардан құрылған алғашқы арнайы полиция күші болды. Дино Мерлиннің осы бөлімшеге арнаған "Vojnik Srece" әні оны танымал етті. Оқу және жарақтандыру тұрғысынан бұл бөлімше неміс арнайы полиция күші "GSG 9" үлгісін алды. "Ласта" арнайы мақсаттағы полиция бөлімшесіСараево"Ласта" арнайы мақсаттағы полиция бөлімшесі Ішкі істер министрлігінің шешімімен құрылған екінші арнайы полиция бөлімшесі. Басқа арнайы полиция жасағы Сараево шайқасына баса назар берген кезде, бұл жасақ үкімет бақылауындағы барлық аймақтардағы шайқастарға қатысуға дайын болды.
Шабуылдау мылтықтары мен автоматтар
АтауыOriginTypeNotes MG42 Машиналық мылтық Екінші дүниежүзілік соғыс үлгісі Zastava M53 Машиналық мылтық Ескі ЮНА казармаларынан көптеп жеткізілген M2 Браунинг машиналық мылтық АҚШ Мылтығы қолға түсті DShK Машиналық мылтық Қолға түсті және контрабанда арқылы әкелінді NSV машиналық мылтық Мылтығы қолға түсті, аздап M48 Маузер Құлыпты механизмді мылтық Кейбіреулері ZRAK 4x32 телескопиялық көзбен жабдықталған снайперлік мылтық ретінде қолданылды PAP M59/66 Жартылай автоматты мылтық Көптеп, снайперлік мылтық ретінде немесе жарымәскери күштер қолданды Zastava M72 Шабуыл мылтығы Көптеп Zastava M76 Снайперлік мылтық Қолға түсті / контрабанда арқылы әкелінді Heckler & Koch MP5 Субмашиналық мылтық Қолға түсті / контрабанда арқылы әкелінді, негізінен Әскери полиция қолданды AK 47 және оның түрлері Шабуыл мылтығы Көптеп, көбінесе румындық PM md. 63 Zastava M70 Шабуыл мылтығы Көптеп Škorpion vz. 61 Субмашиналық мылтық M84 Škorpion деп белгіленген Dragunov Снайперлік мылтығы Контрабанда арқылы әкелінді G3 Шабуыл мылтығы Аз санда Zastava M84 Машиналық мылтық Көптеп Zastava M80 Шабуыл мылтығы Аз санда қолға түсті Thompson Субмашиналық мылтық Аз санда (барлығы ескі ЮНА казармаларынан алынған)
Танкілер
ТанктерOriginTypeNote T 34 Орташа танк 46 танк M 84 Басты ұрыс танкісі 3 дана ұсталды. T 55 Басты ұрыс танкісі 60 танк PT 76 Жеңіл танк кем дегенде 2 дана ұсталды M47 Паттон АҚШ Басты ұрыс танкісі 8 13 танк
Қарулы құрам тасымалдаушы
APCOriginNotes BVP M 80 OT M 60 BOV (APC) полициядан және VRS-тен тартып алынған. BRDM 2 ~3 дана.