Кіріспе

Флиус (грекше: Φλήιος, /fɪˈlɪs/; ) — Пелопоннес жарты аралының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан тәуелсіз полис (қала-мемлекет). Флиус аймағы, Флиасия (Φλιασία) деп аталатын, солтүстігінде Сикиония, батысында Аркадия, шығысында Клеона, оңтүстігінде Арголиспен шектелген. Бұл аймақ теңіз деңгейінен шамамен жоғары орналасқан, таулармен қоршалған шағын аңғар. Оның барлық жағынан өзендер ағып, жазықтың ортасында Асоп өзеніне құяды. Асоп өзенінің негізгі бастауы орналасқан жазықтың оңтүстік бөлігіндегі тау Карнеат (Καρνεάτης) деп аталды. Флиус аймағы ежелгі заманда шарабымен атақты болған. Страбонның мәліметінше, елдің ежелгі астанасы Араэтирея (Ἀραιθυρέα) болған, Гомер есімдерін атаған Целосс тауында орналасқан. Бірақ кейіннен тұрғындары оны тастап, 30 стадия қашықтықта Флиус қаласын салған. Паузания, алайда, ешқандай көші-қон туралы айтпайды, ежелгі астананың аты Арантия (Ἀραντία) болғанын, оның негізін қалаушы Арас, автохтон, кейіннен Арас қызының құрметіне Араэтирея деп аталғанын және ақырында Флиас, Цеисустың ұлы және Теменнің немересінің есімімен Флиус аталғанын айтады. Арантия атауы Паузания заманында қала тұрған Арантин төбесінде сақталған. Сондықтан грамматиктер Арантия мен Араэтиреяның екеуі де Флиустың ежелгі атаулары екенін айтады. Византиялық Стефанның сөзіне сүйенсек, Флиус өзінің атын Дионис және Хтонофиледен алған. Кейін Флиус Сиционнан келген Регнидас басқарған дорийліктер тарапынан бағындырылған. Тұрғындарының бір бөлігі Самосқа, екінші бөлігі Клазоменаға көшіп кеткен; Самоста қоныстанғандардың арасында Пифагордың тегін алған Гиппас болған. Басқа дорийлік мемлекеттер сияқты Флиус та аристократиямен басқарылған, бірақ ол Пифагордың замандасы Леон тиранының билігіне бір уақыт бойы бағынған. Флиус Термопил шайқасына 200 сарбаз, Платая шайқасына 1000 сарбаз жіберген. Географиялық жағынан Аргосқа жақын болғанымен, ол Спартаның одақтасы және Пелопоннес лигасының мүшесі болған. Пелопоннес соғысының барлық кезеңінде Спартаға адал болып, Аргосқа қарсы тұрған.

Классикалық флиус

Флиус Пелопоннес соғысы кезінде Спартаның берік одақтасы болып қалып қойды, бірақ өзінің шамамен 5000 ер азаматынан тұратын шектеулі халқынан ірі отрядтар жібермеді. Бұл проспарталық одақ негізінен флиозиялықтардың Аргос кеңейе бастауынан қорқуына байланысты болды, өйткені Аргос Пелопоннесте өзін бекітуге тырысты. Спартамен одақтас болғанына қарамастан, Флиус 4-ші ғасырдың басында демократиялық мемлекет болған, бірақ қаладағы тұрақсыздық эпизодтарынан кейін бұл өзгерді. Ежелгі Грекияның көптеген басқа қалалары сияқты, Флиус та б.з.д. 393 жылға дейін үкіметте өзгеріс болған сияқты, себебі сол жылы лакедемондықтардың достары деп танылған, елден қуылған бірнеше азаматтарды кездестіреміз. Алайда, флиасиялықтар Спартаға адал болды және сол жылы афиналық генерал Ификраттан ауыр жеңіліске ұшырады. Бұл жеңілістен кейін азаматтар үрейге түсіп, қабырғаларында лакедемондық гарнизонды орналастыруды сұрады, бұрын олар осыған баруға дайын болмаған, себебі олардың одақтастары жер аударылғандарды қайтаруы мүмкін еді. Бірақ лакедемондықтар оларға сенген сенімді сатпады және үкіметте ешқандай өзгеріс жасамастан қаладан кетіп қалды. Он жылдан кейін (б.з.д. 383) жер аударылғандар Спарта үкіметін өздерінің ісін қолдауға көндірді; және Мантинеяның жақында қиратылуынан кейін флиасиялықтар спарталықтардың өтінішіне құлақ салуды дұрыс деп санады және жер аударылғандарды қабылдады. Бірақ қайтып келген жер аударылғандар мен үкіметтің иелері арасында дау туындаған кезде, бұрынғылары Спартаға тағы да жүгінді, ал Агесилаос 380 жылы қаланы басып алу үшін әскермен жіберілді. Осы кезде Флиуста 5000 азамат болды. Агесилаос қаланы қоршауға алды, ол бір жыл сегіз ай бойы қоршауда тұрды. Соңында, ол 379 жылы азық-түлік таусылғандықтан берілуге мәжбүр болды; және Агесилаос 100 мүшеден тұратын кеңес тағайындады (жартысы жер аударылғандардан және жартысы қалада қалған жер аударылғандардың достарынан), азаматтарға өмір мен өлім туралы билік берді және жаңа конституция құруға рұхсат берді. Осы уақыттан бастап флиасиялықтар Теба соғысының соңына дейін Спартаға адал болды, бірақ олар жауласқан көршілерінің аумақтарын қиратуынан көп зардап шекті. Кейін аргивтер Флиустың үстіндегі Трикаранды, ал сикиондықтар сикиондық шекарадағы Тиамияны басып алып, нығайтты. 368 жылы қаланы Агесилаос қаланы басып алғаннан кейін демократиялық партияға тиесілі болған жер аударылғандар басып алды. Осы жылы Немея арқылы Эпаминондаға қосылу үшін барған аркадиялықтар мен элейліктер Флиазияның жер аударылғандарынан қаланы басып алуға көмектесуге көндірілді. Түнде жер аударылғандар акрополистің табанына дейін ұрланып барды; ал таңертең Трикаран төбесіндегі азаматтар орналастырған барлаушылар жаудың көрініп тұрғанын хабарлағанда, жер аударылғандар акрополиске көтерілу мүмкіндігін пайдаланып, оны иеленді. Алайда олар қалаға күшпен кіруге тырысқанда кері қайтарылды және ақырында цитадельді де тастап кетуге мәжбүр болды. Аркадиялықтар мен аргивтер бір уақытта қабырғалардан кері қайтарылды. Келесі жылы Сикиондағы Фиван қолбасшысының, сондай-ақ сол қаланың тираны Евфронның көмегімен Флиус одан да күшті шабуылға ұшырады. Әскердің негізгі бөлігі Флиазиялық жазықтығын қирату үшін Трикараннан таудың табанында тұрған Гераеумға қарай төмен түсті. Сонымен қатар, сикиондықтар мен пелендіктердің жасағы акрополистің солтүстік-шығысында, Коринф қақпасының алдында, флиазиялықтардың арт жағынан шабуыл жасауына кедергі жасау үшін орналастырылды. Бірақ әскерлердің негізгі бөлігі кері қайтарылды; және сағана (Φαράγξ) салдарынан сикиондықтар мен пелендердің отрядына қосыла алмады, флиазиялықтар шабуыл жасап, оларды жеңді. Ұлы Александрдың қайтысынан кейін, Флиус, Пелопоннес қалаларының көптегені сияқты, тирандардың билігіне бағынды. Бірақ Арат Сикион Ахаи лигасының ұйымдастырылуынан кейін, Флиустың тираны болған Клеоним өз еркімен биліктен бас тартты, ал қала лигаға қосылды. Флиус әдебиет тарихында Сатирикалық драманы ойлап тапқан, Афинада Эсхилмен жүлде үшін күрескен Пратинастың туған жері ретінде аталып өтеді. Флиус агорасында Пратинаның ұлы Аристияның қабірі орналасқан. Бұл қала Платонның студенті Аксиотея Флиустың туған қаласы болды. II ғасырда осы жерге келген Паузаний Флиус акрополісінде кипарис бағында Хеба немесе Ганимед ғибадатханасы бар екенін айтады. Акрополда Деметрдің де ғибадатханасы болды. Цитадельден түсетін кезде оң жақта Асклепийдің ғибадатханасы, ал одан төменде театр және Деметрдің тағы бір ғибадатханасы тұрды. Агорада басқа да қоғамдық ғимараттар болды. Ежелгі Флиус қаласының орны қазіргі Немеяның жанында орналасқан.