Кіріспе

Жапондық жекпе-жек өнері Jōdō (杖道), "жо таяқтың жолы" дегенді білдіреді, немесе Jōjutsu (杖術) – қысқа таяқ – жо таяғын пайдаланатын жапондық жекпе-жек өнері. Бұл өнер бодзюцуға ұқсас және жапон қылышына қарсы қорғануға баса назар аударады. Жо таяғы әдетте 0,9-ден 1,5 метрге дейін ұзын болады.

Жодзюцуның аңыздық шығу тегі

Шинто Мусо рю дзё дзютсу (кейде Шинто Мусо рю дзёдо деп аталады, "Шиндо" - басты таңбалардың дұрыс айтылуы), шамамен 400 жыл бұрын, әйгілі Миямото Мусасидің (宮本 武蔵, 1584–1645) жеңісінен кейін, ұлы семсерші Мусо Гонносуке Кацуёши (夢想 權之助 勝吉, шамамен 1605 ж., қайтыс болған күні белгісіз) тапқандығы айтылады. Бұл дәстүрге сәйкес, Гонносуке Мусашиге бо, яғни ұзын таяқпен қарсы шықты, оны өте шебер қолдануға қабілетті еді. Бұл алғашқы жекпе-жектің басқа есептері келіспесе де, Шинто Мусо рюдың ауызша дәстүрінде Мусаши Гонносуке босын екі қылыштың "Х" тұрқындағы қорғанысымен (дзюдзи-доме; 十字止め) ұстағандығы айтылады. Осы жағдайда Гонносуке Мусашидің қарсы шабуыл жасауына кедергі келтіре алмады, сондықтан Мусаши оның өмірін сақтап қалды. Гонносуке саяхаты оны Чикузендегі Хоман тауына (қазіргі Фукуока) жеткізді. Онда тазарту, медитация және жаттығудан кейін, Гонносуке кішкентай баладан: "дөңгелек ағашты ұстап, су айын біл" ("maruki wo motte, suigetsu wo shire"「丸木を以って、水月を知れ」) деген құдайлық аян алғанын мәлімдеді. Боның ұзындығын шамамен (немесе жапондық өлшем бірліктерімен, төрт сяку, екі сон және бір бу) қысқартқанда, ол қарудың әмбебаптығын арттыра алды, оның нәтижесінде ұзын таяқ, найзамен күресу және қылышпен күресу үшін жасалған әдістерді қолдануға мүмкіндік алды. Жаңа қарудың ұзындығы сол кездегі татиден (ұзын қылыштан) ұзын болды, бірақ ұзақ бодан әлдеқайда тар кеңістікте джоның соққы беру ұшын кері бұруға мүмкіндік беретіндей жеткілікті қысқа болды. Гонносуке джо таяғымен қолданатын әдістерін қарсыласына қарай өзгерте алатын, осылайша өзіне шабуылдаудың көптеген әртүрлі мүмкіндіктерін ұсынатын. Ол өзінің стилін Шинто Мусо рю деп атады және Мусашиге тағы да қарсы шықты. Бұл жолы, Мусаши джо таяғында дзюдзи-доме қорғанысын қолдануға тырысқанда, Гонносуке таяқтың екінші ұшынан айналып өтіп (қысқарған ұзындығының арқасында), Мусашиді жеңіліске мәжбүр етті. Гонносуке бұрынғы жекпе-жегінде алған сыйлықты қайтарды және Мусашидің өмірін сақтап қалды. Бұл дзодзютсудың пайда болуы туралы әшекейленген оқиға болуы мүмкін, өйткені Шинто Мусо рюдың ауызша дәстүрі осы екінші жекпе-жекті немесе Мусашиді жекпе-жекте жеңген адамды ғана еске алады. Мусашидің өмірін баяндаған куәгерлер, сондай-ақ оның өзінің жазбалары, ол жекпе-жектен жеңіліссіз шыққандығын мәлімдейді. Бұған қоса, бұл аңыз джоны қолдану туралы ең танымал әңгіме болғанымен, Гонносуке джоның жалғыз жасаушысы ретінде танылмайды, өйткені сол кезеңдегі басқа да көптеген мектептерде (Сюйо рю, Тендо рю, Хотен рю, Такенучи рю) оқу бағдарламаларында дзодзютсу бар. Екінші жекпе-жектен кейін Гонносуке туралы белгілі болған нәрсе, ол Солтүстік Кюсюдегі Курода кланының жекпе-жек өнерінің оқытушысы болды, онда дзодзютсу 1900 жылдардың басына дейін кланның ерекше өнері болып сақталды, содан кейін бұл өнер түрі жалпы жұртшылыққа оқытылды.

Қазіргі тәжірибе

Жодоны зерттеудің қазіргі заманғы екі саласы бар. Олардың бірі – корю, яки «ескі мектеп» жодосы. Бұл сала өз оқу бағдарламасына жодо немесе жодзюцуды қосатын бірнеше түрлі мектептерге бөлінеді (Шинто Мусо рю, Суйо рю, Тендо рю, Хотен рю, Кукишин рю, Такенучи рю және т.б.). Бұл мектептерде семсер, нагината, қысқа таяқ (тандзё), тізбекті орақ (кусаригама), таяқ (дзютте) және дзюдзюцу (жақын қарым-қатынаста қарсыласты жеңу үшін қолданылатын жақын арадағы күрес) сияқты басқа да қаруларды қолдануға үйретеді. Көптеген жаттығушылар тек бір мектепке ғана маманданады. Екінші сала – Сейтей Жодо, және оны Бүкілжапондық Кендо Федерациясы (全日本剣道連盟 Zen Nippon Kendō Renmei) жүзеге асырады. Сейтей – корю стильдерімен салыстырғанда жодоның қарапайым түрі, ол тек 12 алдын ала дайындалған формадан (ката) тұрады, мысалы, Шинто Мусо рюде 64 форма бар. Осы 12 катадан өзге, студенттер өздерінің корюын да зерттейді. Жодзюцу жапон полициясының да пайдалануына бейімделген, олар бұл өнерді кейдзё дзютсу (警杖術) немесе полиция таяғымен күрес өнері деп атайды. Аики-джо – аикидо принциптеріне сәйкес жодомен жаттықтырылатын жекпе-жек өнерінің әдістері жиынтығына берілген атау, алғаш рет Морихеи Уэсиба үйреткен, кейін Уэсибаның ең көрнекті шәкірттерінің бірі Морихиро Сайто оны одан әрі дамытқан.