Жапон қылыштарының дәстүрлі түрлері

Кіріспе

Жапондық қылыш (日本刀) – Жапонияда дәстүрлі түрде жасалатын қылыштардың бір түрі. Қоладан жасалған қылыштар Яёи кезеңінде (б.з.д. 1000–300 ж.) жасалған, бірақ көпшілік "жапон қылыштары" туралы айтқанда, Хэйан кезеңінен (794–1185 ж.) қазіргі күнге дейін жасалған қисық жүзді қылыштарды атайды. Жапон қылыштарының мөлшері, пішіні, қолданылуы және жасалу тәсілі бойынша ерекшеленетін көптеген түрлері бар. Жапон қылыштарының ең көп танылған түрлері – учигатана, тати, одати, вакидзаси және танто.

Ямато мектебі

Ямато мектебі – қазіргі Нара префектурасына сәйкес Ямато провинциясында пайда болған мектеп. Нара ежелгі Жапонияның астанасы болған. Амакуни есімді семсершінің алғаш рет семсердің сабына қол қойғандығы туралы аңыз бар, сондықтан ол кейде мектептің негізін қалаушысы және ең көне мектеп деп есептеледі. Дегенмен, деректерде анықталған негізін қалаушы – Хэйан кезеңіндегі Юкинобу. Олар Нараның ірі храмдарындағы сохей деп аталатын монах-жауынгерлер киетін семсерлерді жасады. Ямато мектебі бес мектептен тұрады: Сенжуин, Шиккаке, Тайма, Тегай және Хошо. Әр мектептің жұмысына әртүрлі храмдар бақылау жасады. Муромачи кезеңінің ортасында семсершілер Мино сияқты түрлі аймақтарға көшіп кетті, соның салдарынан мектеп жойылды. Олардың семсерлері көбінесе терең қисық, жүзінен арқасына дейін тар, ортасы жоғары тік және ұшы кішкентай болып сипатталады. Жүзінде тік сызықтар болады, қабаты түзу, ал қабаттың жиегіндегі өрнек орташа өлшемді келеді. Көбінесе ол қарапайым және мықты әсер беретін семсер ретінде бағаланады.

Ямаширо мектебі

Ямаширо мектебі – қазіргі Киото префектурасына сәйкес Ямаширо провинциясында пайда болған мектеп. 794 жылы император Канму астананы Киотоға көшірген кезде, қылыш шеберлері жинала бастады. Мектептің негізін салушы Хэйан дәуіріндегі 10-шы ғасырдың соңында Сандзё Мунечика болды. Ямаширо мектебіне Сандзё, Аянокодзи, Аватагучи және Рай сияқты мектептер кірді. Бастапқыда олар аристократтардың сұранысына қарай қылыштар жасағандықтан, эстетикаға көбірек мән беріліп, қолдануға қатысты жақтарына аса назар аударылмады. Бірақ, Хэйан дәуірінің соңында ішкі қақтығыс болғанда, қолдану қажеттілігі баса назарға алынып, Бизен мектебінен қылыш шеберлері шақырылды. Камакура дәуірінде самурайлар арасында сәнді Рай мектебінің жасаған тачи қылыштары танымал болды. Кейіннен олар Сошу мектебінің технологиясын да қабылдады. Олардың қылыштары көбінесе ұзын және тар, түбінен немесе ортасынан иілген, жалатылған беті жылтырап тұрады, хамон түзу, ал хамон шекарасындағы өрнектер ұсақ болып сипатталады. Ол әдемі әсер беретін қылыш ретінде бағаланады.

Бизен мектебі

Бизен мектебі – қазіргі Окаяма префектурасына сәйкес келетін Бизен провинциясында пайда болған мектеп. Бизен ежелгі заманнан бері жоғары сапалы темір құмды өндірудің маңызды аймағы болып келді. Хэйан кезеңінің ортасында Ко-Бизен мектебі негіз салды. Бизен мектебіне Ко-Бизен, Фукуока Итимонжи, Осафунэ және Хатакеда сияқты мектептер кірді. Камакура дәуірінде жазылған қылыш кітабында айтылғандай, зейнеткер император Го-Тоба шақырған Жапонияның 12 ең үздік семсершісінің 10-ы Бизен мектебінен шыққан. Осафунэ мектебінде Камакура кезеңінде бірден-бір ұлы семсершілер дүниеге келді, ол жапон қылыштары тарихындағы ең ірі мектепке айналды. Осафунэ мектебінің Канемицу және Нагаёшиі Жапонияның ең ұлы семсершісі Масамунемен Сосю мектебінде шәкірт болды. Олар жоғары сапалы қылыштарды тапсырыс бойынша жасағанмен, Муромачи кезеңінен бастап, соғыстар кең ауқымды болған кезде, шақырылған шаруалар үшін және экспортқа арналған төмен сапалы қылыштарды жаппай өндірді. Бизен мектебі ұзақ жылдар бойы өркендеп дамыды, бірақ 16 ғасырдың соңындағы Сенгоку дәуірінде болған үлкен су тасқынынан кейін тез құлдырады. Олардың қылыштары көбінесе түбінен иілген, пышақ бетінде ерекше саусақ іздері сияқты өрнектер, ал хамон тізбектей жарқын өрнекке ие, астыңғы бөлігінде аздаған ұсақ дән және түс градиентімен сипатталады. Ол көбінесе әдемі және сәнді әсер беретін қылыш ретінде бағаланады.

Сошу мектебі

Сошу мектебі – қазіргі Канагава префектурасына сәйкес Сагами провинциясында пайда болған мектеп. Сагами провинциясы Камакура кезеңінде Камакура сёгунаты құрылған Жапонияның саяси орталығы болды. 13 ғасырдың соңында Камакура сёгунаты Ямаширо мектебі мен Бизен мектебінің семсершілерін шақырды, одан кейін семсершілер жинала бастады. Шинтого Кунимицу Ямаширо мектебі мен Бизен мектебінің қалау технологияларын біріктіріп, тәжірибелік семсерлер жасады. Шинтого Кунимицудан тәлім алған Масамуне Жапониядағы ең ұлы семсершіге айналды. Моңғол шапқыншылығынан алған сабақтарынан олар мықты семсерлер жасау үшін қалау процесін революциялық түрде өзгертті. Бұл қалау әдісінің толыққанды түсіндірілмегенімен, оның бір элементі – жоғары температурада қыздыру және жылдам суыту. Олардың революциясы басқа мектептерге де ең жоғары сапалы семсерлер жасауға әсер етті, бірақ бұл техника Азучи-Момояма кезеңінен (Шинто дәуірі) бұрын жоғалып кетті. Сошу мектебі Камакура сёгунаты құлдырағаннан кейін төмендеді. Олардың семсерлері көбінесе аз иілген, артқы жағы кең, жалпақ қимамен сипатталады. Жүзінде саусақ іздері сияқты ерекше үлгілер, ал қанатында – үнемі дөңгелек пішіндегі толқын тәрізді өрнектер және қанат шекарасында ірі дәншелер болады.

Мино мектебі

Мино мектебі – қазіргі Гифу префектурасына сай келетін Мино провинциясында пайда болған мектеп. Мино провинциясы Канто және Кансай аймақтарын байланыстыратын стратегиялық маңызды нүкте болды және оны күшті даймёлар (феодалдық әмірлер) қоршап тұрды. Мино мектебі Камакура кезеңінің ортасында, Сошу мектебінен тәлім алған Ямато мектебінің семсершілері Минода жиналғанда құрылды. Бизен мектебі үлкен су тасқынынан кейін әлсіреген соң, Мино мектебі жапон қылыштарын жасаудағы ең ірі өндіріс ортасына айналды. 5 үлкен мектептің ішінде ең жаңасы болғандықтан, катана жасау өте көп болды. Олардың қылыштары көбінесе орталық қыры сәл жоғары және жұқарақ арқасымен сипатталады. Жүзінде ерекше саусақ іздеріне ұқсас өрнектер болады, қайнау әртүрлі, ал қайнау шекарасындағы өрнектер көрінбейді.

Этимология

Катана сөзі ежелгі Жапонияда қолданылған және бүгінге дейін қолданылып келеді, ал нихонто сөзінің ескі қолданылуы Сун әулетінің ақыны Оуян Сюдің "Нихонто әні" поэмасында кездеседі. Нихонто сөзі Токугава сёгунатының соңғы кезеңінде Жапонияда жиі қолданыла бастады. Батыс қылыштарының импортталуына байланысты, оны батыс қылышынан (洋刀) ажырату мақсатында нихонто сөзі қабылданып алынды. Мейбуцу (атақты қылыштар) – 18 ғасырдағы "Кёхо Мейбуцучо" атты жинақта тізімделген қылыш шедеврлеріне берілетін арнайы атау. Тізімдегі қылыштар бірнеше әртүрлі провинциялардан шыққан Кото қылыштары; тізімдегі 166 қылыштың 100-і бүгінгі күні сақталғаны белгілі, ал Сошу қылыштары өте көптеп ұсынылған. "Кёхо Мейбуцучо" мейбуцулардың лақап аттарын, бағаларын, тарихын және ұзындығын да тізімдеген, соның ішінде Йошимицу, Масамуне, Йосихиро және Садамуне қылыштары өте жоғары бағаланған.

Бұршақ

Әрбір жапырақтың өзіндік пішіні болады, көбінесе семсершіге және жасалу әдісіне байланысты. Ең көзге түсетін бөлігі – ортаңғы қырлы жиек немесе шиноги. Бұрынғы суреттегі мысалдар шиногиге дейін жалпақ, содан кейін жапырақ жиегіне қарай тартылған. Дегенмен, семсерлер шиногиге дейін тарылып, содан кейін жапырақ жиегіне дейін тарылуы, тіпті шиногиге қарай кеңейіп, кейін жапырақ жиегіне дейін қысқаруы (трапеция тәрізді пішін жасап) мүмкін. Жалпақ немесе тарылатын шиноги – шиноги хикуши деп аталады, ал жалпақ жапырақ – шиноги такуши деп аталады. Шиногиді жапырақтың арт жағына, ұзын, өткір, сынғыш ұшы үшін немесе жапырақтың ортасына жақын, кішірейтілген шиноги үшін орналастыруға болады. Семсердің де өте маңызды сипаттамасы – нақты ұшы бар: ұшы ұзын (окиссаки), орташа (чукиссаки), қысқа (кокиссаки) немесе тіпті артқа иілген (икури окиссаки) болуы мүмкін. Сонымен қатар, ұшының алдыңғы жиегінің дөңгелектеу (фукура цуку) немесе (салыстырмалы түрде) түзу (фукура кареру) болуы да маңызды. Киссаки (ұш) әдетте «кескіш сияқты» ұш емес, ал «танто ұшының» батыстық пышақ түсіндірмесі нағыз жапон семсерлерінде сирек кездеседі; Түзу, сызықты еңіс ұшын жасау оңай, бірақ дәстүрлі жапон киссаки Фукурасының (ұштың кесу жиегінің қисықтығы) түрлерімен салыстырғанда, шаншу/тесу қабілеті төмен. Киссаки әдетте қисық пішінге ие, беті жиекке қарай үш өлшемді қисықтыққа ие, бірақ олар йокоте деп аталатын түзу сызықпен шектеледі және барлық жиектерінде анық көрінеді. «Америкалық тантоның» тік ұшы дәстүрлі жапон фукурасына ұқсас болғанымен, оны жапон семсерінен екі нәрсе ерекшелендіреді: тек қазіргі заманғы құралдармен ғана мүмкін болатын қисықтықтың толық жоқтығы және батыстың құрмет көрсету номенклатурасында «танто» сөзін қолдану – бұл жапон сөзіне қарағанда пышақ немесе қысқа семсер деген мағына береді, ұш стилі емес. Көпшілікке белгілі емес, «кескіш ұшы» киссаки Жапонияда пайда болған. Мұны Канзан Сатоның «Жапон семсері» кітабында көруге болады. Американдық семсершілер бұл дизайнды кеңінен қолданғандықтан, бұл дизайн Америкада туды деген жалған түсінік қалыптасқан. Накагодағы сапқа тесік жасалады, ол мекуги ана деп аталады. Ол мекуги арқылы жапырақты бекітеді, бұл кішкентай бамбук штифт, ол тұтқаның (цука) басқа ойығына және мекуги ана арқылы салынып, жапырақты сырғанаудан сақтайды. Тұтқаны алу үшін мекугиді алу керек. Семсершінің қолымен жазылған белгісі – мэй, сапқа ойылады.

Each blade has a unique profile, mostly dependent on the swordsmith and the construction method. The most prominent part is the middle ridge, or shinogi. In the earlier picture, the examples were flat to the shinogi, then tapering to the blade edge. However, swords could narrow down to the shinogi, then narrow further to the blade edge, or even expand outward towards the shinogi then shrink to the blade edge (producing a trapezoidal shape). A flat or narrowing shinogi is called shinogi hikushi, whereas a flat blade is called a shinogi takushi. The shinogi can be placed near the back of the blade for a longer, sharper, more fragile tip or a more moderate shinogi near the center of the blade. The sword also has an exact tip shape, which is considered an extremely important characteristic: the tip can be long (ōkissaki), medium (chūkissaki), short (kokissaki), or even hooked backwards (ikuri ōkissaki). In addition, whether the front edge of the tip is more curved (fukura tsuku) or (relatively) straight (fukura kareru) is also important. The kissaki (point) is not usually a "chisel like" point, and the Western knife interpretation of a "tantō point" is rarely found on true Japanese swords; a straight, linearly sloped point has the advantage of being easy to grind, but less stabbing/piercing capabilities compared to traditional Japanese kissaki Fukura (curvature of the cutting edge of tip) types. Kissaki usually have a curved profile, and smooth three dimensional curvature across their surface towards the edge—though they are bounded by a straight line called the yokote and have crisp definition at all their edges. While the straight tip on the "American tanto" is identical to traditional Japanese fukura, two characteristics set it apart from Japanese sword makes: The absolute lack of curve only possible with modern tools, and the use of the word "tanto" in the nomenclature of the western tribute is merely a nod to the Japanese word for knife or short sword, rather than a tip style. Although it is not commonly known, the "chisel point" kissaki originated in Japan. Examples of such are shown in the book "The Japanese Sword" by Kanzan Sato. Because American bladesmiths use this design extensively it is a common misconception that the design originated in America. A hole is punched through the tang nakago, called a mekugi ana. It is used to anchor the blade using a mekugi, a small bamboo pin that is inserted into another cavity in the handle tsuka and through the mekugi ana, thus restricting the blade from slipping out. To remove the handle one removes the mekugi. The swordsmith's signature mei is carved on the tang.

Қосымша құрылғылар

Жапон тілінде қыны сая деп аталады, ал қолға арналған қорғағыш, әсіресе Эдо дәуірінің соңғы жылдарында, көбінесе жеке өнер туындысы ретінде күрделі өрнекпен жасалған, "цуба" деп аталды. Қаптаманың (коширае) басқа да элементтері, мысалы менуки (декоративті тұтқаның дөңгелек бөлігі), хабаки (жарғалы жағасы және қынының тірегі), фучи және кашира (саптың жағасы мен бастары), козука (шағын құралдық пышақтың сабы), когай (декоративті тіске ұқсас құрал), сая лак және цука ито (кәсіби сап орамасы, сондай-ақ цукамаки деп те аталады) да сол деңгейдегі шеберлікпен жасалған.

Қолтаңба және күні

Мей – жапон қылышының сырғасына қашалған қолтаңба. «Гимей» деп аталатын жалған қолтаңбалар ғасырлар бойы жасалған жалғандықтардың көптігінен ғана емес, сонымен қатар белгілі теміршілер мен гильдияларды мойындаған, немесе жеке қол қоюшыға тапсырылған, шатастыратын қолтаңбалардың болуынан да жиі кездеседі. Қылыштарды зерттейтін ғалымдар ошигата – қылыш сырғасынан алынған қағаз көшірмелерді жинап, зерттейді: мейді анықтау үшін қылыштан сапты алып тастап, қылышты ұшымен жоғары қаратып ұстайды. Мей киген кезде киюшінің денесінен қашық болатын жағына қашалады; катана мен вакизаши әрқашан кескіш жағымен киілетілетіндіктен, кескіш жағы көрушінің сол жағында болуы керек. Жазу сырға бетінде канджимен жазылады: алғашқы екі канджи провинцияны көрсетеді; келесі екі канджи – теміршінің аты; ал соңғысы, егер болса, кейде «жасалған» немесе «құрметпен» деген мағынаны білдіреді. Күн санау жүйесі, патшалық атауы, немесе аңыз Император Джиммудың билік мерзімінен есептелген жыл санау тәсілі, дәуірге қарай мейге жақын жерде жазылады.

Мәдени және әлеуметтік маңызы

Жапон қоғамының оқиғалары семсер жасау шеберлігін қалыптастырды, ал семсердің өзі де елдің мәдени және әлеуметтік дамуына әсер етті. Көркем өнер мұражайының мәлімдемесіне сәйкес, шебер жаңа жасалған семсерін суық суға батырғанда, оның рухының бір бөлігі семсерге көшеді. Оның рухы, моральдық қағидалары және сол кездегі ой-сезімі семсердің рухани және физикалық сипаттамаларын анықтауда маңызды рөл атқарды. Жомон дәуірінде (10,000–1000 ж.б.д.) семсерлер темір пышақтарға ұқсап, аң ауру, балық аулау және шаруашылыққа пайдаланылды. Жомон дәуірінде семсерлер тек құрал ғана емес еді деген пікір бар, бірақ бұл гипотезаны растайтын ешқандай семсер табылған жоқ. Яёи дәуірінде (1000 ж.б.д. – 300 ж.б.) Жапонияда ауылдар құрылып, күріш егісі дамыды. Күріш шаруашылығы Қытай мен Кореяның ықпалымен пайда болды, олар Жапон аралдарына семсерді алғаш әкелген елдер болды. Кейіннен қола семсерлер діни рәсімдерде қолданылды. Яёи дәуірінде семсерлер көбінесе діни және салтанатты мақсаттарда қолданылды. Кофун дәуірінде (250–538 ж.) анимизм жапон қоғамына енгізілді. Анимизм – өмірдегі барлық нәрседе құдайлық рухтар бар немесе олармен байланысты деген сенім. Бұл рухтар әлемімен байланыс Буддизмнің Жапонияға таралуына жағдай жасады. Осы кезеңде Қытай Корея түбегіндегі болат қылыштарға қызығушылық танытты. Жапония мұны ұлттық қауіпсіздікке қатер деп қарап, әскери технологиясын дамыту қажеттігін сезінді. Нәтижесінде, клан басшылары билік пен аумақ үшін күресіп, әскери элита ретінде билікті қолға алды. Билікті басып алғаннан кейін, адалдық пен құлдық жапон өмірінің маңызды бөлігіне айналды – бұл жапон халқымен байланысты жиі кездесетін құрмет мәдениетінің туындауына себепкер болды. Эдо дәуірінде (1603–1868) семсерлер күнделікті өмірде жауынгердің қару-жарағының ең маңызды бөлігі ретінде маңызға ие болды. Эдо дәуірінде семсерлер даймё мен самурай арасындағы байланыс құралына айналды. Даймё самурайларға көрсеткен қызметтері үшін ризашылық білдіру үшін семсер сыйлаған. Самурайлар даимёге құрмет көрсету үшін семсер сыйлаған, ал көптеген даймё осы семсерлерді отбасылық мұра ретінде сақтаған. Осы кезеңде семсерлер көп функциялы деп есептелді: рухани тұрғыдан олар әскери жетістіктердің дәлелі болды, ал іс жүзінде соғыс қаруы және дипломатиялық сыйлықтар болып табылды. Эдо дәуірінің бейбітшілігі семсерге деген сұраныстың төмендеуіне әкелді. 1719 жылы Токугаваның сегізінші сёгуны Ёсимунэ «Ең танымал семсерлер» тізімін жасады. Масамунэ, Аватакути Ёсимицу және Го но Ёсихиро «Үш атақты шебер» деп аталды, олардың семсерлері даймё арасында сұранысқа ие болды. Бұл мәртебелі белгілердің беделі мен сұранысы осы тамаша бұйымдардың бағасын көтерді. Эдо дәуірінің соңында Суисинси Масахидэ семсерлердің аса жоспарлы болмауы керек екенін жазды. Семсерлер жеңілдетіліп, берік болуы, жақсы кесуі үшін өзгертілді. 1543 жылы Жапонияға қару-жарақ келді, бұл семсерлер мен самурайлардың әскери тактикасы мен тиімділігін өзгертті. Осы кезеңде рух әлемімен байланыс құралы ретінде жекпе-жек өнері енгізілді, бұл қарапайым адамдарға самурай мәдениетіне қатысуға мүмкіндік берді. Мэйдзи дәуірінде (1868–1912) самурайлар класы таратылды, өйткені шетелдік державалар Жапониядан халықаралық саудаға шекараларын ашуды талап етті – 300 жылдық жапондық оқшаулану аяқталды. 1869 және 1873 жылдары үкіметке семсер тағу салтын жою туралы екі петиция ұсынылды, өйткені адамдар сыртқы әлем семсерлерді «қан төгу құралы» деп қарап, жапон халқын зорлық-зомбылықпен байланыстырады деп қорқыпты. Хаиторей (1876) әскери және үкіметтік лауазымды адамдардан басқа, қылыштарды жұрт алдында тағуды заңсыз деп жариялады және тыйым салды; семсерлер қоғамдағы мәнін жоғалтты. Император Мэйдзи американдық технологиялық және ғылыми жетістіктердің ықпалымен Жапонияны батыстандандыруға бел буған, бірақ ол өзі семсер жасау өнерін бағалады. Мэйдзи дәуірі самурай мәдениетінің соңғы сәттерін белгіледі, өйткені самурайлар батыс қаруын қолдануға үйретілген әскери қызметшілерге қарсы тұра алмады. Кейбір самурайлар жаңа мәдениетке бейімделуде қиындықтарға тап болды, өйткені олар өздерінің артықшылықтарынан бас тартуға мәжбүр болды, ал басқалары өмірдің осы төмен иерархиялық түрін артық көрді. Тыйым салынғанмен, Қытай-Жапон соғысында (1894) жапон әскерлері шайқасқа семсер киіп барады, бірақ бұл іс жүзінде емес, символикалық мақсатта болды. Мэйдзи дәуірінде буддизмнің жапондық синтоизмге енуі де орын алды. Семсерлер енді соғыста немесе күнделікті өмірде қажет болмады, ал жекпе-жек өнерін меңгергендер «заманауи самурайларға» айналды – жас балалар императорға қызмет етуге және адалдық пен құрметті басты орынға қоюға тәрбиеленді, өйткені осы дамыған дәуірде адал және еңбекқор адамдар қажет болды. Семсер жасау өнері тыйым салынғандықтан, Мэйдзи дәуіріндегі семсерлер ескірген және мәртебелі символға айналды. Семсерлер тоза бастады, сатылды немесе күнделікті өмірде пайдалы заттарға айналдырылды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның кезінде, әскердің жаңғыруына қарамастан, семсерге деген сұраныс семсершілердің санынан асып кетті. Нәтижесінде, осы дәуірдегі семсерлердің сапасы нашар. 1933 жылы, Шёва дәуірінде (1926–1989), семсер жасау өнері арқылы «Жапония рухын» қайта жандандыру мақсатымен семсер жасау фабрикасы салынды, бұл семсершілердің мұрасын және семсер жасау өнерін сақтауға бағытталған. Сол кездегі үкімет Жапониядағы жауынгерлік рухтың (адалдық пен құрмет) және семсерлердің сапасының төмендеп бара жатқанынан қорқыпты. АҚШ-тың Жапонияны оккупациялау кезеңінің бір бөлігінде семсер жасау, семсершілер және семсерді қолдану тыйым салынды. Жапон жауынгерлік мәдениетін сақтау мақсатымен жекпе-жек өнері мектеп бағдарламасына енгізілді. 1953 жылы Америка семсер жасау өнерінің жапон тарихын және мұрасын сақтауда маңызды мәдени актив екенін түсініп, семсерге салған тыйымды алып тастады.

The events of Japanese society have shaped the craft of sword making, as has the sword itself influenced the course of cultural and social development within the nation. The Museum of Fine Arts states that when an artisan plunged the newly crafted sword into the cold water, a portion of his spirit was transferred into the sword. His spirit, morals and state of mind at the time became crucial to the defining of the swords moral and physical characteristics

During the Jōmon Period (10,000 1000BCE) swords resembled iron knife blades and were used for hunting, fishing and farming. There is the idea that swords were more than a tool during the Jōmon period, no swords have been recovered to back this hypothesis. The Yayoi Period (1000BCE 300CE) saw the establishment of villages and the cultivation of rice farming within Japan. Rice farming came as a result of Chinese and Korean influence, they were the first group of people to introduce swords into the Japanese Isles. Subsequently, bronze swords were used for religious ceremonies. The Yayoi period saw swords be used primarily for religious and ceremonial purposes. During the Kofun Period (250 538CE) Animism was introduced into Japanese society. Animism is the belief that everything in life contains or is connected to a divine spirits. This connection to the spirit world premediates the introduction of Buddhism into Japan. During this time, China was craving steel blades on the Korean Peninsula. Japan saw this as a threat to national security and felt the need to develop their military technology. As a result, clan leaders took power as military elites, fighting one another for power and territory. As dominant figures took power, loyalty and servitude became an important part of Japanese life – this became the catalyst for the honour culture that is often affiliated with Japanese people. In the Edo period (1603–1868), swords gained prominence in everyday life as the “most important” part of a warrior's amour. The Edo era saw swords became a mechanism for bonding between Daimyo and Samurai. Daimyo would gift samurai's with swords as a token of their appreciation for their services. In turn, samurai would gift Daimyo swords as a sign of respect, most Daimyo would keep these swords as family heirlooms. In this period, it was believed that swords were multifunctional; in spirit they represent proof of military accomplishment, in practice they are coveted weapons of war and diplomatic gifts. The peace of the Edo period saw the demand for swords fall. To retaliate, in 1719 the eighth Tokugawa shogun, Yoshimune, compiled a list of “most famous swords”. Masamune, Awatacuchi Yoshimitsu, and Go no Yoshihiro were dubbed the “Three Famous Smiths”, their swords became sought after by the Daimyo. The prestige and demand for these status symbols spiked the price for these fine pieces. During the Late Edo period, Suishinshi Masahide wrote that swords should be less extravagant. Swords began to be simplified and altered to be durable, sturdy and made to cut well. In 1543 guns arrived in Japan, changing military dynamic and practicality of swords and samurai's. This period also saw introduction of martial arts as a means to connecting to the spirit world and allowed common people to participate in samurai culture. The Meiji Period (1868–1912) saw the dissolution of the samurai class, after foreign powers demanded Japan open their borders to international trade – 300 hundred years of Japanese isolation came to an end. In 1869 and 1873, two petition were submitted to government to abolish the custom of sword wearing because people feared the outside world would view swords as a “tool for bloodshed” and would consequentially associate Japanese people as violent. Haitōrei (1876) outlawed and prohibited wearing swords in public, with the exception for those in the military and government official; swords lost their meaning within society. Emperor Meiji was determined to westernize Japan with the influence of American technological and scientific advances; however, he himself appreciated the art of sword making. The Meiji era marked the final moments of samurai culture, as samurai's were no match for conscript soldiers who were trained to use western firearms. Some samurai found it difficult to assimilate to the new culture as they were forced to give up their privileges, while others preferred this less hierarchical way of life. Even with the ban, the Sino Japanese War (1894) saw Japanese troops wear swords into battle, not for practical use but for symbolic reasons. The Meiji era also saw the integration of Buddhism into Shinto Japanese beliefs. Swords were no longer necessary, in war or lifestyle, and those who practiced martial arts became the “modern samurai” – young children were still groomed to serve the emperor and put loyalty and honour above all else, as this new era of rapid development required loyal, hard working men. The practice of sword making was prohibited, thus swords during the Meiji period were obsolete and a mere symbol of status. Swords were left to rust, sold or melted into more ‘practical’ objects for everyday life. Prior to and during WWII, even with the modernization of the army, the demand for swords exceeded the number of swordsmiths still capable of making them. As a result, swords of this era are of poor quality. In 1933, during the Shōwa era (1926–1989), a sword making factory designed to re establish the “spirit of Japan” through the art of sword making was built to preserve the legacy and art of swordsmiths and sword making. The government at the time feared that the warrior spirit (loyalty and honour) was disappearing within Japan, along with the integrity and quality of swords. For a portion of the US occupation of Japan, sword making, swordsmiths and wielding of swords was prohibited. As a means to preserve the warrior culture of Japan, martial arts was put into the school curriculum. In 1953, America finally lifted the ban on swords after realizing that sword making is an important cultural asset to preserving Japanese history and legacy.

Өңдеу

Жапондық қылыштарды әдетте алты-сегіз шебер жасайды. Тошо (Токо, Катанакаджи) - қылыш пішіндіруге, тогиши - қылыштарды жылтыратуға, кинкоси (чокинши) - қылышқа арналған металл әбзәлдерін жасауға, широганеши - хабаки (жаға) жасауға, саяси - қап жасауға, нуриши - қапқа лак жағуға, цукамакиши - сап жасауға, ал цубаши - қол сақшысын жасауға жауапты. Тошо шәкірттерді көмекшілер ретінде пайдаланады. Муромачи кезеңінен бұрын тошо мен каччуши (қарға) циба жасау үшін қалдық металлдарды пайдаланған, бірақ Муромачи кезеңінен бастап мамандандырылған шеберлер циба жасауды бастады. Бүгінде кинкоси кейде широганеши және цубаши қызметін де атқарады. Катанала мен тачимен бейнеленген жапондық қылыштардың ерекшеліктері – үш өлшемді қима пішіні, яғни биік бесбұрышты немесе алтыбұрышты қылыс (шиноги зукури), қылыш пен саптың (накаго) біріктіріліп, сапқа (цука) тікпек (мекуги) арқылы бекітілуі және жеңіл қисықтығы. Шиноги зукури қылысын бүйірден қарағанда, кескіш жағы мен артқы жағы арасында қылыштың ең жуан бөлігінің қыртысы – шиноги орналасқан. Бұл шиноги қылыштың жеңілдеуіне, қатаюына және кесу қабілетін арттыруға көмектеседі. Жапондық қылыштар әртүрлі пішіндерде, әртүрлі қалыңдықтарда және әртүрлі мөлшерде ұнтақталады. Мысалы, вакизаши мен танто катананың кішірейтілген нұсқалары емес; олар көбінесе хира зукури пішінде жасалады, онда қылыштың қима пішіні теңқабыршалы үшбұрышқа айналады. Көптеген күрделі жұмыстардағыдай, бір ғана шебер емес, бірнеше суретшілер қатысады: металлдан жасалған бұйымды қалың пішінге келтіретін темірші, металлдан жасалған бұйымды бүгуге арналған екінші темірші (шәкірт), арнайы жылтыратушы (тоги) және кошира (дайын қылышты және қапты (сая) безендіруге арналған әртүрлі құралдар, соның ішінде сап (цука), мойындық (фучи), тұтқа (кашира) және қол сақшысы (цуба)) жасаған әртүрлі қолөнершілер. Жылтырату процесі қылыш пішіндірумен бірдей уақытты алады деседі. Нақты жапондық қылыш "Тамахагане" деп аталатын жапондық болаттан жасалады. Жапондық қылыш лезбіктерін жасаудың ең көп қолданылатын әдісі – екі түрлі болаттың үйлесімі: жұмсақ ішкі өзегін қоршап тұрған қатты сыртқы болат қабығы. Бұл кескіш қырлы, соққыны сіңіре алатын және жауынгерлік қолданыста сынбау мүмкіндігін азайтатын қылыш жасайды. Сыртқы қабық үшін қолданылатын хадагане шикі болаттан жасалған блоктан қыздырылып, содан кейін таяқшаға айналдырылады және иілгіш артқы бөлігі жасалады. Бұл салқындатылып, кішігірім блоктарға бөлінеді, олар қоспаларға тексеріледі, содан кейін қайта құрастырылып, қайтадан пішімделеді. Бұл процесте болат блок қыздырылып, соғылып, бірнеше рет бөлініп, қайта бүктеліп, мыңдаған қабаттан тұратын күрделі құрылымды жасау үшін қайта дәнекерленеді. Әр түрлі болаттар қажетті беріктік пен икемділікті қамтамасыз ету үшін әртүрлі түрде бүктеледі. Болаттың бүктелу, соғу және қайта дәнекерлену тәсілі қылыштың ерекше түйірлі өрнегін анықтайды, яғни джихада (болат бетіне қатысты болғанда jigane деп те аталады), бұл кезеңді, өндіріс орнын және қылыш жасаушыны көрсетеді. Бұқтыру процесі сонымен қатар көміртек болатта тегіс таралып, қылыстың сынуына және жарылуына әкелуі мүмкін қуыстардың болмауына кепілдік береді. Ішкі өзегі үшін қолданылатын шингане хадаганеге қарағанда көміртегі мөлшері төмен, салыстырмалы түрде жұмсақ болаттан жасалған. Бұл үшін блок қайтадан соғылып, бүктеліп, хадагане сияқты пісіріледі, бірақ азырақ бүктеледі. Осы кезде хадагане блогы тағы да қыздырылып, соғылып, U пішініне бүктеледі, оған шингане ұшына дейін енгізіледі. Жаңа композитті болат блок қыздырылып, екі қабаттың арасында ауа мен лас қалмауы үшін соғылады. Бұл процесте таяқтың ұзындығы артады, содан кейін ол дайын қылышқа ұқсас болады. Таяқтың ұшынан үшбұрышты кесінді кесіліп, киссаки жасалады. Осы кезде бесіктің пішіні тікбұрышты болады. Бұл қалың пішінге "сунобе" деп аталады. Сунобе қайтадан қыздырылып, бөлімдер бойынша соғылып, дайын қылыштың көптеген танымал сипаттамалары бар пішін жасалады. Бұлар: қалың арқа (муне), жұқа жиек (ха), иілген ұшы (киссаки), жиектегі (хамачи) және арқадағы (мунемачи) ойықтар, олар қылышты саптан (накаго) бөліп тұрады. Жапондық қылыштың тағы бір ерекшелігі – қырқа сызығы (шиноги) сияқты ерекшеліктер осы процестің кезеңінде қосылады. Теміршінің шеберлігі осы кезде іске асады, себебі соғу процесі қылыштың табиғи түрде қисық иілуіне себеп болады, қалың арқа жұқа жиекке қарай иіледі, және ол қажетті жоғары иілуді беру үшін пішінге тиімді басқаруы керек. Сунобе пішіндеу және қалыптастыру процесінен кейін, қылыштың барлық физикалық сипаттамалары мен пішіндері көрінеді. Қылыштың беті салыстырмалы түрде дөңгелек күйде қалдырылады, кейінгі қатайту процесіне дайын. Сунобе содан кейін, жиекке қарағанда арқасы мен қабырғаларында қалың жағылған, саз қоспасымен жабылады. Темірші қылыштың соңғы термообработкасын, яғни кескіш жиегін қатайтуды (яки ире) дайындағанда, қылыш кептіріледі. Бұл процесс қараңғы шеберханада, дәстүрлі түрде түнде жүзеге асырылады, себебі темірші қылыштың қыздырылған көмір арқылы өтетін кезде оның түсін және температурасын көзбен бағалай алады. Уақыт келгенде (дәстүрлі түрде қылыш ақпан және тамыз айларындағы айдың түсіне тең болуы керек, себебі осы айлар сапқа жазылған жазбаларда ең көп кездеседі), қылыш ұшы алға қарай суға батырылады. Қылысты қыздыруға кеткен уақыт, қылыстың және судың температурасы әр теміршіге тән және олар әдетте құпия сақталады. Аңыз бойынша, бір темірші судың температурасын сынап көргені үшін шәкіртінің қолын кесіп тастаған. Қылыш жасау мектептерінде жоғарыда сипатталған процестер мен техникаларда, әсіресе яки ире алдында қылышқа жағылатын саздың пішінінде көптеген ұсақ өзгерістер бар, бірақ барлығы бірдей жалпы процедураны сақтайды.

Japanese swords are generally made by a division of labor between six and eight craftsmen. Tosho (Toko, Katanakaji) is in charge of forging blades, togishi is in charge of polishing blades, kinkosi (chokinshi) is in charge of making metal fittings for sword fittings, shiroganeshi is in charge of making habaki (blade collar), sayashi is in charge of making scabbards, nurishi is in charge of applying lacquer to scabbards, tsukamakishi is in charge of making hilt, and tsubashi is in charge of making tsuba (hand guard). Tosho use apprentice swordsmiths as assistants. Prior to the Muromachi period, tosho and kacchushi (armorer) used surplus metal to make tsuba, but from the Muromachi period onwards, specialized craftsmen began to make tsuba. Nowadays, kinkoshi sometimes serves as shiroganeshi and tsubashi. Typical features of Japanese swords represented by katana and tachi are a three dimensional cross sectional shape of an elongated pentagonal or hexagonal blade called shinogi zukuri, a style in which the blade and the tang (nakago) are integrated and fixed to the hilt (tsuka) with a pin called mekugi, and a gentle curve. When a shinogi zukuri sword is viewed from the side, there is a ridge line of the thickest part of the blade called shinogi between the cutting edge side and the back side. This shinogi contributes to lightening and toughening of the blade and high cutting ability. Japanese swords were often forged with different profiles, different blade thicknesses, and varying amounts of grind. Wakizashi and tantō, for instance, were not simply scaled down versions of katana; they were often forged in a shape called hira zukuri, in which the cross sectional shape of the blade becomes an isosceles triangle. As with many complex endeavors, rather than a single craftsman, several artists were involved. There was a smith to forge the rough shape, often a second smith (apprentice) to fold the metal, a specialist polisher (called a togi) as well as the various artisans that made the koshirae (the various fittings used to decorate the finished blade and saya (sheath) including the tsuka (hilt), fuchi (collar), kashira (pommel), and tsuba (hand guard)). It is said that the sharpening and polishing process takes just as long as the forging of the blade itself. The legitimate Japanese sword is made from Japanese steel "Tamahagane". The most common lamination method the Japanese sword blade is formed from is a combination of two different steels: a harder outer jacket of steel wrapped around a softer inner core of steel. This creates a blade which has a hard, razor sharp cutting edge with the ability to absorb shock in a way which reduces the possibility of the blade breaking when used in combat. The hadagane, for the outer skin of the blade, is produced by heating a block of raw steel, which is then hammered out into a bar, and the flexible back portion. This is then cooled and broken up into smaller blocks which are checked for further impurities and then reassembled and reforged. During this process the billet of steel is heated and hammered, split and folded back upon itself many times and re welded to create a complex structure of many thousands of layers. Each different steel is folded differently, in order to provide the necessary strength and flexibility to the different steels. The precise way in which the steel is folded, hammered and re welded determines the distinctive grain pattern of the blade, the jihada, (also called jigane when referring to the actual surface of the steel blade) a feature which is indicative of the period, place of manufacture and actual maker of the blade. The practice of folding also ensures a somewhat more homogeneous product, with the carbon in the steel being evenly distributed and the steel having no voids that could lead to fractures and failure of the blade in combat. The shingane (for the inner core of the blade) is of a relatively softer steel with a lower carbon content than the hadagane. For this, the block is again hammered, folded and welded in a similar fashion to the hadagane, but with fewer folds. At this point, the hadagane block is once again heated, hammered out and folded into a ‘U’ shape, into which the shingane is inserted to a point just short of the tip. The new composite steel billet is then heated and hammered out ensuring that no air or dirt is trapped between the two layers of steel. The bar increases in length during this process until it approximates the final size and shape of the finished sword blade. A triangular section is cut off from the tip of the bar and shaped to create what will be the kissaki. At this point in the process, the blank for the blade is of rectangular section. This rough shape is referred to as a sunobe. The sunobe is again heated, section by section and hammered to create a shape which has many of the recognisable characteristics of the finished blade. These are a thick back (mune), a thinner edge (ha), a curved tip (kissaki), notches on the edge (hamachi) and back (munemachi) which separate the blade from the tang (nakago). Details such as the ridge line (shinogi) another distinctive characteristic of the Japanese sword, are added at this stage of the process. The smith's skill at this point comes into play as the hammering process causes the blade to naturally curve in an erratic way, the thicker back tending to curve towards the thinner edge, and he must skillfully control the shape to give it the required upward curvature. The sunobe is finished by a process of filing and scraping which leaves all the physical characteristics and shapes of the blade recognisable. The surface of the blade is left in a relatively rough state, ready for the hardening processes. The sunobe is then covered all over with a clay mixture which is applied more thickly along the back and sides of the blade than along the edge. The blade is left to dry while the smith prepares the forge for the final heat treatment of the blade, the yaki ire, the hardening of the cutting edge. This process takes place in a darkened smithy, traditionally at night, in order that the smith can judge by eye the colour and therefore the temperature of the sword as it is repeatedly passed through the glowing charcoal. When the time is deemed right (traditionally the blade should be the colour of the moon in February and August which are the two months that appear most commonly on dated inscriptions on the tang), the blade is plunged edge down and point forward into a tank of water. The precise time taken to heat the sword, the temperature of the blade and of the water into which it is plunged are all individual to each smith and they have generally been closely guarded secrets. Legend tells of a particular smith who cut off his apprentice's hand for testing the temperature of the water he used for the hardening process. In the different schools of swordmakers there are many subtle variations in the materials used in the various processes and techniques outlined above, specifically in the form of clay applied to the blade prior to the yaki ire, but all follow the same general procedures. [[File:刀次郎太郎直勝 Katana forged by Jirotaro Naokatsu 2. jpg|thumb|Example of a hamon. It is not the entire white hadori area, but a fuzzy line within the hadori. It is difficult to photograph, and to appreciate hamon, the viewer must hold the sword in his hand and change the angle of the light on the blade as he views it. It is said that the following three objects are the most noteworthy objects when appreciating a blade. The first is the overall shape referred to as sugata. Curvature, length, width, tip, and shape of tang of the sword are the objects for appreciation. The second is a fine pattern on the surface of the blade, which is referred to as hada or jigane. By repeatedly folding and forging the blade, fine patterns such as fingerprints, tree rings and bark are formed on its surface. The third is hamon. It is a fuzzy line in the white pattern of the cutting edge produced by quenching and tempering. It does not refer to the white area on the side of the blade. The white part is the part that is whitened by a polishing process called hadori to make it easier to see the hamon, and the actual hamon is a fuzzy line within the white part. The actual line of the hamon can be seen by holding the sword in your hand and looking at it while changing the angle of the light shining on the blade. The object of appreciation is the shape of hammon and the crystal particles formed at the boundary of hammon. Depending on the size of the particles, they can be divided into two types, a nie and a nioi, which makes them look like stars or mist. In addition to these three objects, a swordsmith signature and a file pattern engraved on tang, and a carving inscribed on the blade, which is referred to as horimono, are also the objects of appreciation.

Жапон семсерлері мен семсершілерінің рейтингі

Жапонияда жапон қылыштарын әр кезеңнің билігі бағалайды, және бағалаудың кейбір критерийлері бүгінге дейін қолданылады. 1719 жылы Токугава сёгунатының 8-ші сёгуны Токугава Ёсимунэ, қылыштарды бағалауда беделді Хонами Кочуға бүкіл Жапониядағы даймёларға тиесілі қылыштарды кітаптарға жазуды тапсырды. Аяқталған "Кёхо Мэйбуцу Чо" (享保名物帳) еңбасында 249 құнды қылыш сипатталған, содан кейін тағы 25 қылыш қосылды. Тізімге сонымен қатар бұрынғы өрттерде жойылған 81 қылыш та кірді. Бұл кітапта сипатталған құнды қылыштар "Мэйбуцу" (名物) деп аталды, ал таңдау критерийлері көркемдік ерекшеліктері, тегі және аңыздары болды. "Мэйбуцу" тізіміне Масамуне жасаған 59 қылыш, Аватагути Ёсимицу жасаған 34 және Го Ёсихиро жасаған 22 қылыш кірді, ал бұл үш қылыш шебері ерекше деп есептелді. Даймёлар кейбір қылыштарды Токугава сёгунаты тәркілеп алады деп қорқып жасырғандықтан, кейбір құнды қылыштар кітапқа енбеді. Мысалы, қазір Ұлттық қазына деп саналатын Дайхання Нагамицу мен Яматориге кірмеді. Суретте: Магороку Канемотоның жасаған катанасы. (Сайдзё О Вазамоно) Кейінгі Муромачи кезеңі. (жоғары) Катана жинағы, Эдо кезеңінің басы. (төмен).

Қазіргі уақытта Мәдени мүлікті қорғау заңына сәйкес, жоғары тарихи құндылығы бар маңызды қылыштар Маңызды мәдени мүлік (Jūyō Bunkazai, 重要文化財) деп танылады, ал олардың ішіндегі ерекше қылыштар Ұлттық қазына (Kokuhō, 国宝) деп танылады. 1930 жылғы, қазірде қолданылмайтын заң бойынша мәдени мүліктер ретінде танылған қылыштар Маңызды мәдени мүліктермен қатар Маңызды өнер нысандары болып саналады. Сонымен қатар, Жапон қылыштарын сақтау қоғамы, қоғамдық мүддедегі корпоративтік фонд, жоғары бағаланған қылыштарды төрт санатқа бөледі, ал ең жоғары санаттағы Ерекше маңызды қылыш (Tokubetsu Juyo Token, 特別重要刀剣) Маңызды өнер нысанының құнымен тең деп есептеледі. Жапон императорлық отбасына тиесілі қылыштар Мәдени мүлікті қорғау заңының қарауынан тыс болғандықтан Ұлттық қазына немесе Маңызды мәдени мүлік ретінде танылмайды, бірақ олардың көптеген қылыштары Ұлттық қазына деңгейінде саналады және "Гёбуцу" (御物) деп аталады. Қазіргі уақытта қылыш шеберлерін бағалау үшін бірнеше беделді жүйелер бар. Жапон үкіметі бекіткен рейтингке сәйкес, 1890 жылдан 1947 жылға дейін Императорлық үйдің суретшісі болып тағайындалған 2 қылыш шебері және 1955 жылдан кейін Тірі Ұлттық қазына деп тағайындалған 6 қылыш шебері ең үздік шеберлер деп есептеледі. Жапон қылыштарын сақтау қоғамының бекіткен рейтингісіне сәйкес, 1958 жылдан бері Муканса (無鑑査) деп тағайындалған 39 қылыш шебері ең жоғары деңгейдегі шеберлер деп есептеледі. Жапон қылыш шеберлерінің ең үздік туындыларына Жапондық өнер қылыштарын сақтау қоғамы ең құрметті Масамуне сыйлығын табыс етеді. 1961 жылдан бері 8 қылыш шебері Масамуне сыйлығын алды, олардың ішінде Масамин Сумитани, Акицугу Амата және Тошихира Осуми 3 рет, ал Садаказу Гассан II 2 рет сыйлыққа ие болды. Осы төрт шебер Тірі Ұлттық қазына және Муканса атағын алды.

At present, by the Law for the Protection of Cultural Properties, important swords of high historical value are designated as Important Cultural Properties (Jūyō Bunkazai, 重要文化財), and special swords among them are designated as National Treasures (Kokuhō, 国宝). The swords designated as cultural properties based on the law of 1930, which was already abolished, have the rank next to Important Cultural Properties as Important Art Object (Jūyō Bijutsuhin, 重要美術品). In addition, The Society for Preservation of Japanese Art Swords, a public interest incorporated foundation, rates high value swords in four grades, and the highest grade Special Important Sword (Tokubetsu Juyo Token, 特別重要刀剣) is considered to be equivalent to the value of Important Art Object. Although swords owned by the Japanese Imperial Family are not designated as National Treasures or Important Cultural Properties because they are outside the jurisdiction of the Law for the Protection of Cultural Properties, there are many swords of the National Treasure class, and they are called "Gyobutsu" (御物). Currently, there are several authoritative rating systems for swordsmiths. According to the rating approved by the Japanese government, from 1890 to 1947, 2 swordsmiths who were appointed as Imperial Household Artist and after 1955, 6 swordsmiths who were designated as Living National Treasure are regarded as the best swordsmiths. According to the rating approved by The Society for Preservation of Japanese Art Swords, a public interest incorporated foundation, 39 swordsmiths who were designated as Mukansa (無鑑査) since 1958 are considered to be the highest ranking swordsmiths. The best sword forged by Japanese swordsmiths is awarded the most honorable Masamune prize by The Society for Preservation of Japanese Art Swords. Since 1961, 8 swordsmiths have received the Masamune Prize, and among them, 3 swordsmiths, Masamine Sumitani, Akitsugu Amata and Toshihira Osumi, have received the prize 3 times each and Sadakazu Gassan II has received the prize 2 times. These 4 persons were designated both Living National Treasures and Mukansa.

Галерея

Көбінесе жапон қылыштарының жүзі мен қабыны мұражайларда бөлек көрсетіледі, және бұл тенденция Жапонияда айқын байқалады. Мысалы, Жапониядағы ең ірі қылыш мұражайларының бірі – Нагоядағы «Нагоя Тоукен Ворлд» жапон қылыш мұражайының ресми сайты мен YouTube арнасында жүз бен қабын жеке-жеке бейнелерімен бөліседі.