Кіріспе
Джон Томас Майнер, OBE (10 сәуір 1865 – 3 қараша 1944), немесе "Жабайы қаз Джек" – канадалық табиғатты қорғаушы, кейбір адамдар оны Солтүстік Америка табиғатты қорғау қозғалысының "әкесі" деп санайды.
Өмірбаян
Джон Томас Майнер Огайо штатының Довер қалашығында (Вестлейк) дүниеге келді. Ол отбасымен 1878 жылы Канадаға көшіп барды. Олардың үйі Онтарионың Кингсвилл қаласына жақын орналасқан Госфилд Саут Тауншипте (Эссекс округінің бір бөлігі), тегін берілген жер болды. Майнердің ата-анасы 19-ғасырдың ортасында Англияның Лестершир графтығынан көшіп келген, ал Джон Томас он баланың бесіншісі еді. Ол ресми білім алмады және 33 жасқа дейін сауатсыз болды. 1880 жылдары ол отбасының плитка және кірпіш өндірісінен түсетін табысын арттыру үшін торпақшы және аңшы болып жұмыс істеді (жерлеріндегі саздан). Майнердің табиғатты қорғау бойынша алғашқы тәжірибелері бұталардан паналау жасап, қыста тіршілік етуі қиын болған аққұбаға астық беру түрінде болды. Ол сондай-ақ, сақиналы фазанды өсірді. Біраз уақыттан соң, ол Канада қаздарының көктемде солтүстікке қарай ұшып бара жатқанда оның жеріндегі көлдерде тоқтайтынын байқады. 1904 жылы Майнер жабайы қаздарды тарту мақсатымен өз шаруашылығында жеті қанаты қысқартылған, үйретілген Канада қаздары бар көл жасады. Жабайы қаздардың Майнердің қорығына қоныстануына төрт жылдық күш-жігер жұмсалды. 1911 жылдан бастап қаздар мен үйректер көптеп келіп, Майнер көлінің көлемін ұлғайтты. 1913 жылы бүкіл шаруашылық құстар қорығына айналды. Онтарио провинциясының үкіметі Майнердің жобасына қаржы бөлді, оның арқасында мәңгі жасыл ағаштар мен бұталарды отыртып, көбірек көлдер қазып, оларды қорғау үшін ағаш алқаптарымен қоршау мүмкіндігі туды.
Көшіп-қонушы құстардың жолақтары
Майнер – құстардың қоныс аудару жолдарын анықтаған алғашқы табиғатты қорғаушылардың бірі болды. 1909 жылғы тамыз айында ол қаз ұстауға арналған тора жасады. Ол құстарды өз қолымен басылған алюминий ленталармен таңбалады. Оның құс таңбаларында мекенжай ақпаратымен қатар: "Құдайдың махаббатында өзіңді сақта – Яһуда 1:21" және "Құдаймен барлық нәрсе мүмкін – Марқ 10:27" деген жазулар келтірілген. Сол жылдың соңында оның алғашқы таңбасы Оңтүстік Каролина штатының Андерсон қаласында табылған. Бұл көшіп-қонушы құстарды таңбалаудың алғашқы толық тіркелмесі болды. 1915 жылдың көктемінде Джек Майнер Канада қаздарын ұстауға арналған торасын сәтті бейімдеді. Ол екі бөлек тоғаннан тұратын, арнамен жалғасқан тора ойлап тапты. Арнаның екі басында да тора есіктері орнатылған. Ол кезде қаздардың жазда қайда қыстайтыны белгісіз болды. Солтүстік Онтариодағы қоныс аударушылардың баяндамаларынан тек солтүстікке қарайтын бағыт ғана белгілі болды. Майнер ұстаған қазға табиғатты қорғаушының пошталық мекенжайы жазылған таңба тағылды. Кейін сол жылдың қазан айында Джек Майнерге Гудзон шығанағы компаниясының Мус-Факториден хат келді. Хатта қазды Гудзон шығанағы аймағындағы жергілікті тұрғын өлтіргені айтылды. Бұл алғашқы табыс және жалпыұлттық қызығушылықтың артуы таңбалау операциясын кеңейтуге түрткі болды. 1916 жылы жүздеген қаз, сондай-ақ басқа да су құстары таңбаланды. Күзге қарай таңбалар Джеймс шығанағының шығыс жағалауынан, Гудзон шығанағынан және тіпті Баффин аралынан келіп түсті. Екінші маршрут АҚШ-қа оңтүстікке қарай Миссисипи ұшу жолымен Солтүстік және Оңтүстік Каролина, Джорджия, Алабама және Флориданың шығанақ жағалауларына дейін созылды. Көбінесе бұл таңбаларды браконьерлер, қызығушылық танытқан жергілікті тұрғындар немесе Корольдік Канада атты полициясы қайтарып берді. Осы таңбалардан алынған ақпаратты пайдаланып, Канада қаздарының қоныс аудару әдеттері картаға түсірілді. Майнердің діни жазулары белсенді миссионерлердің қызығушылығын оятып, Гудзон шығанағы аймағындағы аңшылардан тыс жерлерге таңбаларды қайтаруға мүмкіндік берді. Бірде англикан миссионері У.Г. Уолтон Гудзон шығанағынан бір қалта таңба әкелді. Ол осы таңбаларды Баффин аралынан жергілікті тұрғындардан алған. Келесі жылдары құстарды таңбалаудың мыңдаған кезеңдерінен алынған мол деректер 1918 жылғы АҚШ-тың Көшіп-қонушы құстар туралы келісімін жасауға көмектесті. Бұл келісім алты ел арасындағы құстарды ұстауға, сатуға немесе өлтіруге тыйым салатын келісімді білдірді. 1923 жылы Майнер өзінің таңбалау әдістері мен су құстарын қорғау туралы зерттеулерін «Джек Майнер және құстар» атты кітабында жариялады. Кітап өте танымал болды: алғашқы басылымның 4000 данасы тоғыз айдың ішінде сатылып кетті. Кітап әлі де басылып жатыр.
Қоғамға хабарлау
1910 жылы Майнер өмір бойы лекция оқумен айналысты. Ол жабайы табиғатты қорғау, қасиетті орындар мен жануарларға арналған қорықтар құру қажеттілігі туралы сөйледі, сондай-ақ өздері жасаған сақина салу, зерттеу және мекендеу ортасын сақтау әдістерімен бөлісті. Ол жас буын құс клубтарын құруға және құс үйшіктерін салуға ынталандырды, сонымен қатар Ұлы көлдердің экологиялық жағдайының нашарлауына алаңдаушылық білдірді. Табиғатты қорғау принциптерін ұстанғанына қарамастан, Майнер кейбір түрлерді олардың моногамды емес көбею әдеттеріне байланысты жоюды қалады. Ол жыртқыш жануарларды ұнатпады, ал 1920 жылдардың соңындағы «Нью-Йорк Таймс» газетінде қарғаларды қорғаған мақала, Майнер олардың жүздерін өлтіргенін көрсетті. 1931 жылы Майнер Онтариодағы сұңқарлар мен бүркіттердің санын азайту науқанын бастады, өйткені олар кішкентай жануарлар популяциясына қауіп төндіреді деп сенді. Торонтодағы табиғатты зерттеушілер тобы «Броди клубы» атты кітапша жариялады, онда «Броди клубы Джек Майнердің «Бүркіттер туралы деректеріне» қарайды» деп жазылған. Майнер бұған қатты ашуланып, оларды қаралау үшін сотқа бермек болды. Бірақ «Броди клубында» лауазымды тұлғалар болмағандықтан, сотқа шағымдануға ешкім болған жоқ.
Қорғау этикасы
Майнердің табиғатты қорғау этикасы ерекше болды, себебі ол христиан діни сенімдерімен және жеке биологиялық байқауларымен байланысты болды. Майнердің имандылығы табиғатты қорғау және жалпы алғанда, табиғат әлемі туралы идеяларын қалыптастыруда орталық рөл атқарды, ол жаратылысшылдық негізден жұмыс істеді. Өлгеннен кейін жарияланған мақаласында Майнер эволюциялық биологияны жоққа шығарып, Библиялық жазбалардың тура мағынасындағы түсіндірілуін жақтады. Христиандық жазбаларға сүйене отырып, Майнер адамдардың табиғат әлеміне үстемдік етуіне қатысты әлемдік көзқарасты қалыптастырды. Шындығында, оның ұлы Манли Майнер әкесінің қоршаған ортаны қорғау философиясының негізгі нанымын былай сипаттайды: "Құдай құстар мен жануарларды адамның пайдалануы және басқаруы үшін жаратты". Осы тұрғыдан алғанда, Майнер үшін адамдар табиғатты қорғау және экологиялық сақтауда белсенді және қорғаушы рөл атқаруға міндетті болды. Майнердің діни сенімдері оның сенімдерін және табиғатты қорғау әдістерін түсіну үшін қажет. Ол табиғи және биологиялық қатынастарды моральдық элементтен тұратын деп қарастырды, бұл идея оның жануарларды адамдық қасиеттерге негізделген жіктемесінде көрініс тапты. Дейін, Майнер қызылқұстардың еңбекқорлығына және үйректердің аналық қамқорлығына таң қалды. Ол Канада қазының моногамдық қарым-қатынасына және адалдығына риза болды, бірақ аналығы ұялаған кезде аталықтарының жұптасынан айырылу бейіліне сын көзбен қарады. Оның моральдық тұрғыдан жақсы жануарлар тобынан өзгеше, ол моральдық тұрғыдан жаман деп санайтын жануарлар тобы болды. Бұл топқа табиғи жыртқыштар кірді, оларды ол "қанды", "канибализмге бейім" (жаратылыс құстарында) және "өлімге қатысушы" деп сипаттады. Жыртқыштардың табиғи инстинкттері Майнер үшін моральдық өлшемдерге ие болды және ол жыртқыштармен кездесулерін сипаттағанда қолданатын тілі оны нақты көрсетеді. Бірде Майнер өзінің қазының бірін өлтірген сұңқарға "құдайдың жазасын беруді" қалағанын жазды. Шындығында, Майнер өзіне өте қымбат жануарларға қауіп төндіретін жыртқыш құстардан кек алуға тырысты. Ол тұтқындалған тірі қарғаларды нысана ату үшін қару-жарақ клубтарына жеткізуді сипаттады, бұл практиканы ол жас бөденелер мен құрлыштарды "өлтіргені" үшін жаза ретінде ұсынды. Майнердің жұмысы Канададағы жабайы табиғатты қорғаудың маңызды бөлігі болғанымен, ол таңдамалы қорғау болды, оған жабайы табиғаттың діни негізде алынған моральдық қасиеттері және табиғи әлемді адамдардың бақылауы мен басқаруы үшін объекті ретінде қарастыратын антропоцентрикалық көзқарас әсер етті.
Жапсыру практикасы
Мүмкін, Минердің табиғатты қорғау қозғалысына қосқан ең маңызды үлесі – оның үйректер мен қаздарды сақиналау тәжірибесі болды. Оның ұлы Джек Солтүстік Америкада құстарды сақиналаған алғашқы адам болды деп мәлімдегенмен, бұл әдіс бірнеше жыл бұрын америкалық Леон Дж. Коул тарапынан енгізілген болатын. Минер 1909 жылдың тамызында үйректер мен қаздарды сақиналауды бастады. Ол алғашқы үйрегіне қолмен басылған алюминий сақина тақты, ол бес айдан кейін Оңтүстік Каролина штатының Андерсон қаласында табылған, бұл сақиналау бойынша алғашқы толық тіркелген дерек болды. Оның құс сақиналарындағы жазулар: «Өздеріңді Құдайдың махаббатында сақтаңдар – Яһуда 1:21» және «Құдаймен барлық нәрсе мүмкін – Марқа 10:27» деп келтірілген. Сақиналарына діни нақыштарын қосу, Минердің сенімінің оның табиғатты қорғау әдістеріне қаншалықты әсер еткенін көрсетті. Шындығында, «Құстар – миссионерлік хабаршылар» деген тақырыптағы жазбасында Минер Канада қаздарын осылай сипаттап, Канаданың солтүстігінен келген миссионердің сапарлары туралы, сондай-ақ Арканзас түрмесіндегі тұтқындардан келген хатты айтады, олар жергілікті инуиттерден аударма сұрап сақина алған. Бұл дәстүрден тыс сақиналау әдісі жобаға қызығушылықты арттырып, қатысуға ынталандырды. Дегенмен, Минердің сақиналау әдісі Америкалық құстарды сақиналау қауымдастығының құстарды сақиналау практикасын стандартизациялау әрекетіне қайшы келді. Шындығында, сыртқы қысымға қарамастан, Джек Минер көшіп-қоныс жасайтын құстар қоры оның қайтысынан кейін ғана стандартталған әдістерді қабылдады. Бұл процесті алғашқылардың бірі деп айтуға болмаса да, Джек Минердің құстарды сақиналауға қосқан үлесі зор болды. Оның ерекше сақиналау әдістері және танымал аты сол кезде жаңа ғана пайда бола бастаған практиканы кеңінен танымал етуге көмектесті. Келесі жылдары жүргізілген мыңдаған құстарды сақиналау жұмыстары көптеген деректерді қамтамасыз етті, бұл 1918 жылғы АҚШ-тың көшіп-қоныс жасайтын құстар туралы шартын жасауға көмектесті, ол алты ел арасындағы келісімді білдіреді, бұл белгілі бір көшіп-қоныс жасайтын құстарды ұстауға, сатуға немесе өлтіруге тыйым салады.
Мұра
Джек Майнер құс сақталмалы аймағы Солтүстік Америкадағы осындай алғашқы орындардың бірі болды және бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. Ол Онтарио провинциясының Эссекс округіндегі Кингсвилл қаласының жанында, көлемі жағынан үлкен Ерік көлінің оңтүстігінде және Сент-Клер көлінің солтүстігіндегі түбекке орналасқан. Бұл орын 1918 жылы ұлттық парк мәртебесін алуға көмектескен, әйгілі құстарды бақылау орны – Point Pelee ұлттық паркінен 16 шақырым қашықтықта жатыр. (Осы аймақта "Атлантикалық" және "Миссисипи" көшіп-қону жолдары тоғысады.) Джек Майнер 1944 жылы қайтыс болды. 1943 жылы король Джордж VI оған "Британ империясындағы ең үлкен үлесі үшін" Британ империясының орденін (OBE) табыс еткен. Өмірі бойында ол 50 мыңнан астам жабайы үйрек пен 40 мың канадалық қазды сақиналады. Көптеген АҚШ газеттері оны Генри Форд, Томас Эдисон, Чарльз Линдберг және Эдди Риккенбеккер сияқты континенттегі ең танымал адамдардың қатарына қосты. 1947 жылы Канаданың Ұлттық жабайы табиғат апталығы заңы Джек Майнердің туған күні, 10 сәуірде жыл сайын атап өту үшін бірауыздан қабылданды. Атақты табиғатты қорғаушының есімімен аталған алғашқы мектеп 1956 жылы салынды және 1968 жылы Джек Майнер мемлекеттік мектебі деп қайта аталды. Ол бүгінгі күнге дейін сақталып келеді, бұрынғы Госфилд Оңтүстік ауданындағы Майнердің сақталмалы аймағынан бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан. Жыл сайын бітіруші түлектер сақталмалы аймақтағы жылдық сақиналау шараларына қатысады. 2001 жылы Онтарионың Уитби қаласында Джек Майнер атындағы мектеп ашылды, оны Дурхам аудандық мектеп кеңесі басқарады. Сондай-ақ, Онтарио провинциясының Скарборо қаласындағы Гилдвуд ауданында Джек Майнер аға мемлекеттік мектебі бар. Онтариодағы Кингсвилл қаласы Джек Майнердің өмірі мен мұрасын жыл сайынғы күзгі көші-қон фестивалінде тойлайды.