Кіріспе

Француз жазушысы, оратор және мемлекет қайраткері (1749–1791) Оноре Габриэль Рикети, Мирабо графы (miʁabo; 9 наурыз 1749 – 2 сәуір 1791) – француз жазушысы, ораторы, мемлекет қайраткері және Француз революциясының бастапқы кезеңдеріндегі көрнекті тұлға. Аристократ Мирабоның беделіне нұқсан келтірген көптеген даулы оқиғаларға қатысқан. Өз шешендігімен танымал Мирабо 1789 жылы Генерал штаты сайлауынан кейін француз саяси иерархиясында жылдам өрледі және жаңадан құрылған Ұлттық Ассамблеяның жетекшісі ретінде танылды. Революционерлер арасында Мирабо Ұлыбритания үлгісіндегі конституциялық монархияны қолдады. Ол сондай-ақ Якобин клубының белгілі мүшесі болды. Мирабо 1791 жылы перикардиттен қайтыс болды және ұлттық батыр, Революцияның әкесі деп есептелді. Ол салтанатты түрде жерленді және Пантеонға қойылған алғашқы адам болды. 1792 жылы Людовик XVI ісін қарау кезінде Мирабоның патшадан жасырын ақы алғаны анықталғаннан кейін, ол өлімнен кейін жамандалды, екі жылдан соң оның денесі Пантеоннан шығарылды. Тарихшылар Мирабо елді Террордан құтқаруға тырысқан ұлы көшбасшы ма, әлде саяси және моральдық қағидалары жоқ жемқор демагог ма, немесе жаудың жалдамалы сатқыны ма деген мәселеде келіспеушілікте.

Отбасылық тарихы

Рикети отбасы, мүмкін, Италиядан алыс туған, Марсельдегі сауда арқылы байлыққа ие болды. 1570 жылы Жан Рикети Мирабо шатосын және сеньориясын сатып алды, ол бұрын үлкен провансальдық Баррас отбасына тиесілі болған. 1685 жылы Оноре Рикети "Мирабо маркизі" атағын алды. Оның ұлы Жан Антуан, Оноре Габриэль Рикетитің әкесі, Людовик XIV патшалығының соңғы науқандарының барлығында өзгелерден ерекше көзге түсті. Кассано шайқасында (1705) ол мойнына соншалықты ауыр жарақат алды, одан кейін өмірінің соңына дейін күміс мойындық тағуға мәжбүр болды. Ол тілді дөңгелек қылып, сыпайылық танытпайтындықтан, полковник шенінен асып шыға алмады. Қызметтен шыққаннан кейін ол Франсуаза де Кастелланға үйленді, олардан үш ұлы болды: Виктор (Мирабо маркизі), Жан Антуан (Мирабо бейлі) және Луи Александр (Мирабо графы). Мирабо графы, Оноре Габриэль Рикети, Виктордың ұлы болды.

Ерте өмір

Оноре Габриэль Мирабо Немур маңындағы Ле-Биньон қаласында дүниеге келді. Ол экономист Виктор де Рикети, маркиз де Мирабоның және оның әйелі Мари Женевье де Васанның ең үлкен тірі ұлы болды. Сонымен қатар, ол әйел-ерлінің бесінші баласы және екінші ұлы еді. Үш жасында ол қысылшаңға шалдығып, бетіне жаралар қалды. Бұл, Мирабоның анасының туыстарына ұқсауымен және анасына деген сүйіспеншілігімен қосылғанда, әкесінің оған деген наразылығын күшейтті. Бес жасында әкесі оны Париждегі Аббат Шокардың қатаң интернатына "Пьер Буффиер" деген жалған атпен, анасының иелігіндегі мүлік бойынша жіберді. Әскери мансапқа дайындалған ол он сегіз жасында Париждегі әскери мектепке Бери кавалериясының Сенттегі полкіне оқуға түсті. Бұл мектепте математика профессоры Жозеф Луи Лагранж сабақ берді, және Мирабомен кездескен Гилберт Эллиоттың өмірінен қызықты оқиғалар кездеседі. 1767 жылы мектепті бітіргеннен кейін, ол әкесі бұрын қолбасшылық еткен атты әскер полкіне офицер болып тағайындалды. Мирабоның махаббат оқиғалары оның "Софи" аталған Мари Тереза де Моньеге жазған хаттарының арқасында кеңінен белгілі болды. Оның сыртқы келбетіндегі кемшілікке қарамастан (немесе мүмкін соның нәтижесінде), ол полковнигінің сүйікті әйелінің жүрегін жеңіп алды, бұл үлкен дау-жанжалға әкеп соқты, соның салдарынан әкесі lettre de cachet алып, Мирабо Ре аралына қамауға алынды. Азат болғаннан кейін, жас ақсүйек француз экспедициясымен Корсикаға ерікті ретінде аттанды. Корсика экспедициясы барысында Мирабо тағы да көптеген құмар ойындарына қарызға батып, тағы бір даулы махаббатқа түсті. Алайда, ол Корсика экспедициясындағы әскери шеберлігін көрсетті, сонымен қатар аралда болған кезінде оны мұқият зерттеді. Бұл зерттеулер фактілерге сәйкес болмауы мүмкін, бірақ бұрын зерттелмеген ел туралы білуге ​​деген ықыласы Мирабоның шексіз қызығушылығы мен зейінділігін, әсіресе қоғамның дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарына деген құштарлығын көрсетеді. Мирабо француз армиясында қажырлы еңбектің құнын түсінді. Мирабоның мінезінің осы жағы кейінірек, Революция кезінде оның үлкен табысқа жетуіне септігін тигізді. Алайда, Мирабо ораторлық өнерін осы жазбаларында дамытты. Ол табиғи сөйлеу тілін бақылап, риторикасы берік, әміршіл және әсерлі болды. Оның дауысы алғаш рет оны ұстаған түрмеде естілді. Кейіннен, түрмеде отырған кезінде ол босатылғаннан кейін (1782) жарық көрген "Des Lettres de Cachet et des prisons d'état" атты еңбегін жазды. Бұл еңбек француз конституциялық тарихы туралы терең білімді көрсетеді, lettre de cachet жүйесінің философиялық тұрғыдан ғана емес, конституциялық тұрғыдан да заңсыз екенін көрсету үшін шеберлікпен жинақталған. Бұл еңбек кең тарихи білімді, өткір философиялық ой-өрісті және шынайы сөздік шеберлікті, оның барлық саяси ойшыл және мемлекет қайраткері ретіндегі ең маңызды қасиеттерін көрсетеді.

Француз төңкерісінен бұрын

1782 жылдың тамызында Винсеннен босатылуы Мирабоның өмірінің екінші кезеңін бастады. Мирабо өзіне қатысты өлім жазасын күштен жойып қана қоймай, Софидің күйеуіне сот ісінің барлық шығындарын төлеуге бұйрық алды. Экстегі сот ісінен кейін Мирабоның жағдайы қиынға түседі деп күтілген: түрмедегі бұрынғы айыптаулары, әйелдермен болған даулы қарым-қатынастары және әкесі – маркизбен болған жаман қарым-қатынасы судьялар мен қарсыластар арасында оған жағымсыз бедел берді. Алайда, судьяның үкімін қабылдағанына қарамастан, оның беделі халық арасында зор күш алды. Ол қарсыластарын жеңді, қарсылас адвокатты талқандады және өлім жазасына қатысты жағдайды өз пайдасына бұрды. Осы күннен бастап Мирабо халықтың адамы ретінде танылды. Бостандыққа шыққаннан кейін ол Софидің жас офицермен тойғаны және оның қайтысынан кейін өзін-өзі өлтіргенін білді. Понтарльеден ол Экс-ан-Провансқа барды, онда сот бұйрығы бойынша әйелі оған қайта оралуы керек екенін мәлімдеді. Ол қарсылық білдірді, ал үшінші апелляцияда Эмилидің әкесі сотқа Мирабоның маркизге жазған құпия хаттарын ұсынғанда жеңіліске ұшырады. Мирабо Париж Парламенті алдындағы әкесі мен анасының арасындағы сотқа араласып, билік иелеріне қатты шабуыл жасады, соның салдарынан Францияны тастап, Голландия Республикасына оралуға мәжбүр болды, онда ол жазу арқылы күнкөріс табуға тырысты. Бір кезде ол баспагер Марк Мишель Рейдің қызметінде болды. Осы кезде ол голланд мемлекет қайраткері және саяси жазушы Виллем ван Хареннің қызы мадам де Нехрамен танысты. Ол Мирабоның жақсы қасиеттерін бағалай алатын білімді және нәзік жан еді. Оның өмірін мадам де Нехра, асырап алған ұлы Лукас де Монтиньи және кішкентай иті Чиконың махаббаты нығайтты. Голландия Республикасында болғаннан кейін ол Англияға барды, онда оның "Lettres de cachet" туралы трактаты 1787 жылы ағылшын тіліне аударылғаннан кейін зор құрметке ие болды. Өзінің бұрынғы мектеп досы Гилберт Эллиот арқылы ол көп ұзамай Лондонның ең беделді виг әдеби және саяси қоғамына қабылданды, ол парламенттің жетекші виг мүшесі болған еді. Оның барлық ағылшын достарының ішінде Лорд Шелберн мен Сэр Сэмюэл Ромилли оған ең жақын болған сияқты көрінеді. Ромиллиді Мирабоға Сэр Фрэнсис Д'Ивернуа таныстырды, ол Мирабоның "Considérations sur l'ordre de Cincinnatus" шығармасын ағылшын тіліне аударуды қолға алған еді. "Консидерация" Мирабоның 1785 жылы жазған бірнеше еңбектерінің бірі және оның әдісінің жақсы үлгісі. Ол 1783 жылы Ұлыбританияға қарсы американдық төңкеріс соғысында соғысқан офицерлердің арасындағы байланыс ретінде құрылған орденге қарсы АҚШ-та жарияланған памфлетті оқыды. Аргументтер оған шынайы және құнды болып көрінді, сондықтан ол оларды өз стиліне сәйкес қайта құрастырып, оларды өзінің шешендік стилінде жаңадан жазды. Ол жұмысты Бенджамин Франклин жеке ұсынған материалдармен толықтырды, ол Мирабоның осы тақырыптағы пікірлерін бөлісті, бірақ Цинциннати қоғамының қолдаған "асыл тәртібін" тікелей сынға ала алмады, өйткені ол сол кезде Францияға АҚШ елшісі болып қызмет етіп жатқан еді. Мирабо 1785 жылы жазған бірнеше басқа памфлеттерде қаржылық спекуляцияларға шабуыл жасады. Олардың ішінде "De La Caisse d'Escompte" француздық "Дисконттық банктің" тәуекелді табиғатын және соңғы күйреуін дұрыс болжады. Бұл кітап мемлекеттің салық саясатын, оның ішінде Caisse d'Escompte-ді, халықтың мүддесіне қарсы деп айыптап, Француз революциясына дейінгі жылдары француз үкіметін сынға алған ықпалды әдебиеттердің бірі болды. Көп ұзамай ол мұндай жұмыстың өзінің серігін ұстауға жеткіліксіз екенін түсінді, сондықтан ол француз сыртқы істер министрлігінде жазушы немесе дипломат ретінде жұмыс іздеді. Ол алдымен Парижге мадам де Нехраны үкіметпен татуласуға жіберді, содан кейін өзінің бұрынғы әдеби әріптесі Дюриваль арқылы жұмыс табу үмітімен қайтып келді, ол сол кезде сыртқы істер департаментінде қаржы директоры болып қызмет етіп жатқан еді. Бұл лауазымды адамның бір міндеті саяси памфлеттерді шығарушыларды қаржыландыру еді, Мирабо да осылай жұмысқа орналасуға үміттенген. Алайда ол қаржы мәселелеріне қатысты бірқатар еңбектер жазып, өз мүмкіндіктерін жоғалтты. Парижге оралғанда ол Женевадан жер аударылған Этьен Клавьермен және Паншо есімді банкирмен танысты. Олардан ол қор жұмысының заңсыздықтары туралы біліп, олардың идеяларын қолдап, қор жұмысын немесе agiotage ("арбитраж" деп аталады) барлық зұлымдықтың көзі ретінде қарастырып, өзінің әдеттегі қарқынды стилімен Банке де Сент-Чарльз бен Compagnie des Eaux компаниясына шабуыл жасады. Бұл памфлет оны Пьер Бомаршемен қарым-қатынасқа түсірді, ол әрине жеңіліске ұшырады, бірақ үкіметте жұмыс табу мүмкіндігінен айырды. Оның қабілеттері тым зор болғандықтан, сыртқы істер министрі Шарль Гравие, Конт де Верженн оны назардан тыс қалдыра алмады. 1786 жылдың басында Берлинге алдын ала сапар жасағаннан кейін, ол шілде айында Пруссия корольдігінің сарайына миссиямен жіберілді. Қаңтарда оралғаннан кейін Мирабо "Secret History of the Court of Berlin" (1787) кітабында толық есеп берді. Бұл есеп пруссиялық сарайды ұятты және жемқор деп көрсетті, қайтыс болған король Фридрихті әлсіз және тым сезімтал деп сипаттады, ал Фридрихтің інісі, Пруссияның шаһзадасы Генрихті, француз сарайының қонағы, тар көзқарасты және қабілетсіз деп атады. Ол Пруссияның бас министрлері Эвальд Фридрих, граф фон Герцберг және Йоахим фон Блюменталь туралы да жеңілтекпен жазды. Нәтижесінде туған дау-дамақ француз үкіметі үшін үлкен ұят болды, ол кітапты тез арада цензуралады, бірақ оның кең таралғаннан қорғая алмады. Мирабоның оқиғасы болашақ революцияның көшбасшысы ретінде Мирабоны қарастыратын көптеген радикалды баспагерлерге шабыт берді. Германияға сапар барысында ол Пруссия сарапшысы Якоб Маувиллонмен танысты, оның білімін Мирабо "De la monarchie prussienne sous Frédéric le Grand" (Лондон, 1788) еңбегінде пайдаланды. 1788 жылы Мирабоға Король Людовик XVI жаңадан шақыртқан Есімдер Ассамблеясының хатшысы болып үміткерлік етуі сұралды, ол парламенттердің қарсылығын еңсеру үшін Францияның салық жүйесін реформалауға бағытталған тәсіл болды. Франция саяси қозғалысқа бет бұрғанда, ол Францияда жетекші дауыс болу мүмкіндігінен айырылып қалды, өйткені патша ұсынысын қабылдаудан бас тартты, оның себептерін 1788 жылдың 18 сәуірдегі министр Монморинге жазған хатында түсіндірді. Ол осы мәселеде өзінің атын таныстыру үшін тағы бір қаржылық еңбек, "Dénonciation de l'agiotage" жариялады, алайда ол хатшылыққа қызмет ету мүмкіндігіне зиян келтіретін айыптауларды қамтыды және оны Тонгеренге зейнетке шығуға мәжбүр етті. Ол Берлинге жасаған құпия миссиясы барысында жіберген есептерін жариялап, өзінің жағдайын одан әрі нашарлатты. Бірақ 1789 жыл жақындап келді, Генералдық Штаттар шақырылды және Француз революциясы көп ұзамай басталды. Нәтижесінде Мирабо өзінің саяси ықпалын экспоненциалды түрде кеңейту үшін толығымен жаңа саяси жағдайды пайдалана алды.

1789 жыл

Патшаның Генералдық штабтарды шақыру туралы шешімін естігеннен кейін Мирабо Провансқа барып, өзінің округінің дворяндарының алдын ала кеңесіне (Екінші қабаттың жергілікті өкілдері) көмектесуді ұсынды, бірақ одан бас тартты. Оның орнына ол Үшінші қабатқа жүгінді және Экс пен Марсельдегі Генералдық штабтарға сайланды. Ол бұрынғы қаланың мандатын қабылдауды шешті және 1789 жылғы 4 мамырда Генералдық штабтардың ашылуына қатысты (оның ағасы Андре Бонифас та депутат болды, бірақ дворяндар сайлады). Осы уақыттан бастап Мирабо Ұлттық құрылтай жиналысының жұмысында өте маңызды рөл атқарды. Генералдық штабтардағы көптеген бейтаныс саясаткерлердің арасында Мирабо ерекше көзге түсетін тұлға болды. Ол француз халқына кеңінен танымал болды, және халық оған үлкен сенім артып қана қоймай, одан қорқып та қалды. Оның жұмысқа қабілеттілігі мен кең білімі айқын байқалды, бірақ оның әйелдермен жеке өміріндегі дау-дамаylar, түрмеде өткізген уақыты және үлкен қарызы назардан тыс қалмады. Оның үні әрбір маңызды мәселеде естіліп тұрды, бірақ оның кеңесі әрдайым орындалмады. Ол логикалық ой шешімімен және құлшыныспен ерекшеленді. Ол бастапқыда үкіметтің халыққа күнделікті жұмыста бейбіт өмір сүруге мүмкіндік беру үшін болуы керектігін, ал үкімет табысқа жетуі үшін күшті болуы керектігін түсінді. Сонымен қатар ол үкіметтің күшті болуы үшін халықтың көпшілігінің тілегімен үйлесімде болуы керектігін жақсы білді. Ол британдық үкімет жүйесін зерттеді және Францияда қағидалары жағынан ұқсас, бірақ ерекше жүйе құруға үміттенді. Генералдық штабтардың алғашқы отырыстарында Мирабо көп ұзамай көшбасшы ретінде танылды, өйткені ол әрқашан өз ойын білетін және төтенше жағдайларда жылдам әрекет ететін. Ол Ұлттық құрылтайды Генералдық штабтардың мүшелерінен табысты біріктіруге үлкен үлес қосты. 1789 жылғы 23 маусымда Ұлттық құрылтайдың патшалық сессиясында Мирабо осы құрылтайды тарату туралы бұйрық әкелген патшаның елшісіне былай деп жауап берді: "Сізді жібергендерге біз халықтың еркімен келдік және тек штык күшімен ғана кетеміз деп айтыңыз!". Бастилияға шабуылдан кейін 14 шілде 1789 жылы Мирабо құрылтайға жақсы естілетін жарлықтарды қабылдаудың бекер екенін ескертті және іс-қимылдың қажеттілігін талап етті. Еркіндік жолы жеңіске жеткенімен, Мирабо қарулы топтардың араласуы Революцияның жолын зорлық-зомбылыққа толы қиын жолға түсіретінін болжады. Ол 4 тамыздағы түнде (құрылтай жиналысының мүшелері феодализмді жоюға ант бергенде) халыққа ешқандай нақты бостандық бермей, тек теориялық бостандық беруден басқа ештеңе жасамағанын және жаңа режим құрылғанға дейін ескі режимді құлатуды мәлімдеді. Оның теоретиктерді бақылауға қабілетсіздігі Мирабоға оның сөздік шеберлігімен құрылтайды өзі басқара алмайтынын және оған қосымша қолдау қажет екенін көрсетті. Ол ағылшын үлгісіндегі күшті министрлік құруды қалаған. Оның пікірінше, ол Франция халқының өкілдерінен құралған жиналысқа жауапты болуы керек, бұл британдық Парламенттің қарапайым британдықтарды өкілдігінен жақсырақ болар еді. Герцогиня д'Абрантестің мемуарларындағы оқиғаға сәйкес, Мирабоның министр болу туралы алғашқы ойы 1789 жылдың мамыр айында, королева Мария Антуанетта оған пара беруге тырысқанда пайда болған. Ол парадан бас тартып, министр болуды қалайтынын білдірді. Королеваның бұл идеяны қабылдамауының ашуы оны Людовик XVI-ның туысы Орлеан герцогының конституциялық патша болуы мүмкін деген ойға итермелеген болуы мүмкін, өйткені оның атағы міндетті түрде парламенттік болар еді. Бірақ Орлеан герцогінің әлсіздігі айқын болды, сондықтан Мирабо оны мүлдем жек көретінін білдірді. Ол сондай-ақ маркиз де ла Файетпен одақ құруға тырысты, бірақ екеуі жеке деңгейде келісе алмады, ал Лафайеттің жаңа француз конституциясы туралы өз теориясы болды. Мирабо бір уақыт бойы француз қаржы министрі Жак Некермен әрекет ететін, және Некердің қаржылық жоспарына құрылтайдың санкциясын алды, өйткені ол жақсы болғандықтан емес, бірақ, оның айтуынша, "олардың алдында басқа жоспар болған жоқ, және бірдеңе істеу керек еді". Граф де ла Марк королеваның жақын досы болды және ол Генералдық штабтардың мүшесі болып сайланды. 1788 жылы басталған Мирабомен танысу келесі жылы достыққа айналды, оны Ла Марк сарайдың пайдасына айналдырмақшы болды. 1789 жылғы 5 қазандағы Версальға шабуылдан кейін ол Мирабомен патша қандай шаралар қабылдауы керектігі туралы кеңескен, және Мирабо қуанышпен осы мүмкіндікті пайдаланып, ұсыныстарын жасады. Оның "Мемори" кітабы Мирабоның саяси генийіне түсінік береді. Басты мәселе патша Парижде еркіндікке ие емес екендігі болды; оның Парижден Францияның ішкі облыстарының біріне көшуі керек, және онда ол халыққа жүгініп, үлкен конгресс шақыруы керек. Королева кеңес бергендей, дворяндарға жүгіну қиындыққа толы болар еді. Осы үлкен конгресте патша үлкен өзгерістер болғанын мойындауға дайын болуы керек, феодализм мен абсолютизм мәңгілікке жойылғанын және патша мен халық арасында жаңа қатынас тууы керек, оны болашақта екі тарап та адал түрде сақтауы керек. Осы жаңа конституциялық жағдайды патша мен халық арасында орнату қиын болмас еді, өйткені монарх пен оның халқының біртұтастығы француз халқының жүрегіне бекітілген. Бұл Мирабоның бағдарламасы болды, ол одан ешқашан бас тартпады, бірақ ол патшаға түсініксіз, ал королеваға монархияның өзгерген жағдайына қатысты ыңғайсыз болды. Мирабо "Мемори" кітабынан кейін барлық ең көрнекті адамдарды қамтитын үлкен министрлік схемасын жасады: Некер премьер-министр болар еді, "оны күшсіз де, қабілетсіз де ету үшін, бірақ оның танымалдылығын патша үшін сақтау үшін"; Дю де ла Рошфуко, Ла Марк, Шарль Морис де Талейран, Отун епископы, портфелі жоқ Мирабо, Ги Жан Баптист Тарже, Париж мэрі, армияның бас қолбасшысы Лафайет, сыртқы істер министрі Луи Филипп, граф де Сегюр, Жан Жозеф Мунье және Исаак Рене Ги ле Шапелье. Бұл схема жарияланды, содан кейін 1789 жылғы 7 қарашадағы құрылтайдың қаулысымен құрылтай мүшесі министр бола алмайды деген шешім қабылданды, осылайша құрылтайдың жойылды. Бұл қаулы министрлер мен парламент арасындағы Англиядағы сияқты үйлесімділікке кез келген мүмкіндікті жойды және Мирабоның үміттерін күйретіп жіберді. Королева Мирабоның кеңесін қабылдаудан мүлдем бас тартты, "Біз Мирабодан көмек сұрауға соншалық деңгейге төмендемейміз деп үміттенемін", - деді, және Ла Марк Парижтен кетті. Алайда 1790 жылдың сәуір айында Ла Марк Парижге Австрия елшісі граф де Мерси Аржентоның шақыруымен қайта оралды және королеваның ең сенімді саяси кеңесшісі болды. Осы уақыттан бастап Мирабоның өліміне дейін ол Мирабо мен королева арасындағы күнделікті хабарламалардың көп бөлігін жеткізіп жүрді. Мирабо бастапқыда Лафайетпен одақ құруға тырысты, бірақ ол бекер болды, өйткені Лафайет өзі күшті адам емес еді. Министр болу жоспарларынан басқа, Мирабо құрылтайға азаматтық құқықтар заңдарын әзірлеуде де көмектесті. 1789 жылдың тамызында ол Адам және азамат құқықтарының декларациясын әзірлеуде маңызды рөл атқарды.

1790 1791 жыл

1790 жылдың маусым айында Мирабо тұтқынға алынған королева Мария Антуанеттамен Сент-Клаудта кездесті, онда оған Парижге қарағанда аз бақылау жасалып, қамауда ұсталды (Парижде оның күзетшілері тіпті жатын бөлмесінде де оның әр қадамын қадағалап отырды). Мирабо королевамен тығыз байланыста болды және оның үшін көптеген мемлекеттік құжаттарды дайындады. Ал король Австриядан келген ақшаны пайдаланып, оның қарыздарын жасырын түрде төледі және оған ай сайын алты мың франк көлемінде жәрдемақы берді, сондай-ақ бір миллион немесе одан да көп ақша беруге уәде берді. Кейбір тарихшылар Мирабоның көптеген адамдар ойлағандай сатқын емес екенін айтады, себебі ол өзінің саяси нанымдарын сақтап, король мен революционерлер арасында келісімге келуге тырысты. Мирабо екі негізгі мәселеге күшін жұмсады: министрлер кабинетін өзгерту және азамат соғысының алдын алу. Лафайет пен Некермен саяси одақ құруға жасаған тың әрекеттері сәтсіз аяқталып, ашық қарсылыққа ұшырады. Некер 1790 жылдың қыркүйегінен кейін француз сарайынан жоғалып кетті және енді қауіп тудырмады. Алайда Лафайет әскери күштерді және Ұлттық гвардияны басқарғандықтан өте ықпалды болды. Мирабо бастапқыда Лафайеттің билігін әлсіретуге тырысты, бірақ министрлер кабинетінің мәселесін шешіп, тұрақтылықты сақтау үшін барлық министрлерді қызметтен алып тастап, министрлер кабинетін толығымен Лафайеттің басқаруына беруге шешім қабылдады. Мінеки, Мирабо корольдың саясаттан қол үзгенін және революцияның өзінің қарама-қайшылықты табиғатынан өзіне-өзі соққы тигізіп, құлап келетініне мүмкіндік беруді ұсынды. Сонымен қатар, Мирабо егер оның жоспары сәтсіз аяқталса, Париждің Франция астанасы болмауы керек екенін ұсынды, бұл консервативті ойлаудың көрінісі болды: революцияны тоқтатудың жалғыз жолы – оның туған жерін жою. Король мен королевамен болған кездесуде Мирабо азамат соғысының болатыны сөзсіз екенін, сонымен қатар монархияның сақталуы үшін қажет екенін мәлімдеді. Мирабо соғысқа, тіпті азамат соғысына бару туралы шешімді тек король қабылдауы керек деп сенді. Мирабоға сенім білдірген хатында Людовик өзі христиан король болғандықтан, өзінің поддандыларына соғыс жариялай алмайтынын жазды. Алайда, егер оның поддандылары бірінші болып соғыс жарияласа, ол де қарсы шаралар қабылдаудан тартынбас еді. Азамат соғысын тудырмау үшін король Конституциялық жиналысқа қарсы тұрудан бас тартып, оның келісе алатын конституцияны жасауға үміттенді. Бірақ 1790 жылғы Діни қызметкерлер конституциясы осы үмітті жойғаннан кейін, Людовик корольдік билікті және шіркеудің беделін нығайту стратегиясын қабылдады және осы мақсатқа жету үшін күш қолдануға келісті. Мирабоның сараймен байланысы Луи XVI-ның ой-өрісіне түсінік беруімен қатар, революцияға тигізген әсері үшін де қызығушылық тудырады. Корольдік вето мәселесінде Мирабо практикалық көзқарас танытып, корольдік биліктің әлсірегенін көрген соң, корольдің абсолютті вето құқығын жақтады және тоқтату ветосына қарсы болды. Ол британдық тәжірибесінен мұндай ветоның король халықтың қолдауына ие болмаса, тиімсіз болатынын және оны негізсіз қолданса, халық өкілдерінің қазынасы қан төгілмейтін төңкеріске әкелуі мүмкін екенін білді. Тоқтату ветосы мен абсолютті вето арасындағы айырмашылық қарапайым: абсолютті вето корольге кез келген заңды белгісіз мерзімге тоқтату құқығын берді. Ал тоқтату ветосы корольдің өкілеттіктерін шектеді. Соңғы келісім бойынша корольға екі жылға вето құқығы берілді. Бейбітшілік және соғыс мәселесінде Мирабо корольдің билігін сәтті қолдады. Ол Ассамблеяда жалғыз болса да, солдаттың әскерге шақырылғанда азаматтықтан бас тартатынын айтты; ол ойлау және әрекет ету еркінен айырылуға мойынсұнуы керек және солдаттың бірінші міндеті – бағыну екенін мойындауы керек еді. Осындай көзқараста болғандықтан, ол маркиз де Буйедің Нансидегі қатаң мінез-құлқын мақұлдағаны таңқаларлық емес, өйткені Буйе оған қарсы болды. Соңғысы – қаржы мәселесінде, ол салықтарды толық бақылауға алуды көздеген Некердің «эсконт кассасына» шабуыл жасады, оны Ассамблеяның қазынасын узурпациялау деп бағалады және ассинаттар жүйесін қолдады, бірақ шығарылатын ақшаның сомасы сатылатын жерлердің құнынан аспауы керек екенін ескертті. Ол Ұлттық Ассамблеяның тиімсіздігінің себебі мүшелерінің тәжірибесіздігі және олардың шешілмейтін сөзшеңдігінен туындайтынын көрді. Кейбір ережелерді орнату үшін ол өзінің досы Сэмюэл Ромиллиден Британдық Өкілдер палатасының ережелері мен әдет-ғұрыптарының егжей-тегжейлі есебін жазуын сұрады, оны француз тіліне аударды, бірақ Ассамблея оны пайдаланудан бас тартты.

Якобиндер клубы

Ұлттық Ассамблеядағы орнына қоса, Мирабо қайтыс болғанға дейін Якобиндер клубының мүшесі болды. Алайда тарихшы Шарль Кулманн «оның тек атымен ғана якобин болғанын және корольдік билікті қалпына келтіру жоспарына кедергі келтіретін басты кедергілердің бірі ретінде осы қоғамды қарастырғанын» айтады. Ақырында, Якобиндерлер корольдік билікті қалпына келтіру жолында оған тосқауыл қойды, бірақ революцияның алғашқы жылдарында Мирабо Якобиндер клубының жетекші тұлғасы болды. Мирабо 1790 жылдың желтоқсанында клубтың президенті болып сайланғанда ықпалының шыңына жетті. Якобиндер клубында болған кезінде ол шіркеу жерлерін сату, құл саудасы және Ұлттық гвардияда қызмет ете алатын азаматтарды анықтау мәселелеріне елеулі әсер етті. Мирабо елдің қаржылық қиындықтарынан шығу үшін шіркеу жерлерін жеке тұлғаларға сатуды ұсынды. Бұл пікірді оның якобиндер әріптестері де ыстық қолдады. Мирабо құлдықты жоюды жақтағанмен, «еркіндік пен теңдікке деген құлшыныстарына қарамастан, клубтар құлдықтың қорқыныштылығы мен құл саудасына революцияның кейінгі кезеңдеріне дейін, Мирабоның өлімінен кейін ұзақ уақыт бойы бейжай қарады» делінеді. Ұлттық гвардияға қатысты, Ұлттық Ассамблея 1790 жылдың 6 желтоқсанында тек белсенді азаматтар ғана Ұлттық гвардияда қызмет ете алатынын бекіткен жарлық қабылдады. «1789 жылдың қазан айындағы сайлау заңының бір бабына сәйкес, жылдық салықтары үш күндік еңбекақысына тең адамдар ғана белсенді азаматтар деп танылды», бұл 6 желтоқсандағы жарлықтың қару ұстау құқығын орта және жоғарғы таптармен шектеуіне әкелді. 6 желтоқсандағы жарлық, әсіресе Парижде, Якобиндер клубтарында қызу пікірталастарға ұласты. Бұл сондай-ақ Мирабоға қарсы өсіп келе жатқан саяси тұлға Максимилиан Робеспьерді де қарсы қойды. Жарлық қабылданғаннан кейінгі кешке Робеспьер Париждегі Якобиндер клубында жарлыққа қарсы сөйлеуге тырысты, бірақ Мирабо оны тоқтатты. Ол «Ұлттық Ассамблея қабылдаған жарлыққа ешкімнің қарсы шығуына құқығы жоқ» деп оны тоқтатуға тырысты; алайда бір жарым сағаттан кейін Робеспьерге сөзін аяқтауға рұқсат берілді. Тарихшылар Мирабоның Робеспьерді тоқтатуға тырысқанын, өйткені ол революцияның радикалды бағытқа қарай өзгере бастағанын байқағандығын айтады, бұл радикалды Якобиндер партиясының мүшелерінің ықпалымен болды. Мирабо 1789 жылдың қарашасында құрылған Париж революциясының достары қоғамының мүшесі болды. Бұл топ 1790 жылы Якобиндер клубының ішіндегі қайшылықтардың салдарынан таратылды. Мирабоның өлімінен кейін Париждегі Якобиндер клубтарынан артық қайғылы орын болмады. Аленсонда «әр көзден жас ағып, мүшелер есінен айырылды» деп айтылады. Алайда Мирабоның якобиндік батыр ретінде аза тұтуы ұзаққа созылмады. 1792 жылы монархия құлатылғаннан кейін француз республикасы Мирабоның монархияны құтқару туралы патшаға жазған хаттарын темір сандықтан тапты. Бұл оның Якобиндер клубындағы бюстінің қирауына және Робеспьердің оны «Пантеонда жату құрметіне лайық емес интригашы және саяси шарлатан» деп айыптауына әкелді.

Сыртқы істер

Сыртқы саясатта ол француз халқы өз революциясын қалауынша жүргізе беруге құқылы екенін, ал ешбір шетел мемлекеті елдің ішкі істеріне араласуға құқығы жоқ деп санады. Бірақ ол көрші елдердің революцияның қарқынынан алаңдайтынын, оның өз халқына тигізетін ықпалынан қорқатынын, сондай-ақ шетел монархтарын француз эмигранттары француз монархиясын қалпына келтіру үшін араласуға көндіруге тырысып жатқанын білді. Оның сыртқы саясатының басшылық қағидасы – осындай араласудың алдын алу, немесе оған ешқандай себеп бермеу болды. 1790 жылғы шілдеде ол Ассамблеяның дипломатиялық комитетіне сайланды және осы қызметі арқасында Ассамблеяның сыртқы істерде көп зиян келтіруіне жол бермеді. Ол сыртқы істер министрі, граф де Монморин Арман Маркты ұзақ жылдардан бері танысты, ал жағдай шиеленіскен сайын министрмен күнделікті байланысқа түсіп, барлық мәселе бойынша кеңес беріп, саясатын анықтап, оны Ассамблеяда қорғады. Мирабоның осы бағыттағы еңбегі оның мемлекеттік қайраткер екенін көрсетті; оның ықпалы оның қайтысынан кейін осы саладағы шатасқан жағдаймен ең жақсы көрінеді.

Өлім

Мирабоның денсаулығы жастық шағындағы шектен тыс әрекеттері мен саясаттағы қажырлы еңбегінен зардап шекті, ал 1791 жылы ол перикардитпен ауырады. Досы және дәрігер Пьер Жан Джордж Кабаннистің үздіксіз медициналық көмегімен Мирабо аман қалды және 1791 жылдың 2 сәуірінде Парижде қайтыс болғанға дейін Ұлттық Ассамблеяның президенті міндеттерін атқарды. Өмірінің соңына дейін ол айтыстарды шешендікпен жүргізіп, оның танымалдығын одан әрі арттырды. Париж халқы оны Революцияның әкелерінің бірі деп құрметтеді. 1792 жылы Людовик XVI ісі кезінде Мирабоның патша сарайымен болған байланыстары жарияланды және ол монархия мен революционерлер арасында құпия делдалдық жасағандығы және осы үшін ақы алғандығы белгілі болғаннан кейін көпшілік тарапынан сенімсіздікке ұшырады. XXI ғасырдың тарихшылары Вена архивінен Австрия елшісінің патша мен патшайыммен кездесулерді ұйымдастырғанын көрсететін құпия құжаттарды тапты. Елші, Флоримон Клод, граф де Мерси Аргенто, королеваның саяси кеңесшісі болды, оның кеңестері Франция емес, Австрияның мүдделеріне бағытталған. Ол салтанатты жерлеу рәсімімен қойылды, ал Париждегі Пантеон осы оқиғаға орай француздың ұлы тұлғаларының зираты ретінде салынды. Ол қайтыс болған көше (rue de la Chaussée d'Antin) Мирабо көшесі (rue Mirabeau) деп өзгертілді. 1792 жылы оның патшамен болған құпия байланыстары ашылып, 1794 жылы оның денесі Пантеоннан шығарылып, Жан-Поль Мараттың денесімен ауыстырылды. Оның денесі кейін Кламарт зиратына жасырын түрде жерленді. 1889 жылы іздеу жұмыстары жүргізілгеніне қарамастан, оны таба алмады. Мирабоның қазасынан кейін монархияны құтқару міндеті одан да қиын болды, өйткені король бұрынғыдан да Революциямен келісе алмады, сондықтан революциялық көшбасшылар келісімге келмейтін корольмен билікті бөлісуге құштар болмады. Алайда, Франсуа Фюрет сияқты кейбір тарихшылар, тіпті ол тірі болғанда да, осыған ұқсас нәтижеге қол жеткізілген болар еді деп санайды, өйткені дәуірдің өсіп келе жатқан демократиялық идеалдарымен үйлесетіндей ескі монархияны қайта құру өте қиын болар еді.

Құрметтеулер

Мирабо Б. Ламар, Техас Республикасының екінші президенті және Никарагуадағы АҚШ-тың төртінші елшісі, оның құрметіне аталды.

Қатысушылары

Оның алғашқы әдеби туындысы, әсем әрі құлшынысқа толы "Деспотизм туралы эссе" (Неушатель, 1775) еңбегінен кейін жазылған, Роберт Уотсонның "Филипп II" атты еңбегінің аудармасы болды. Ол Николас Лутон Дюривалдың көмегімен Амстердамда жасалды. Оның "Цинциннат орнына қатысты ойлар" (Лондон, 1788) атты еңбегі Оңтүстік Каролиналық Эданус Бурк жазған памфлетке негізделген, ол Цинциннати қоғамының аристократиялық бейімділіктеріне қарсы болды, ал оған түсіндірмелер Гви Жан Батист Таргет жазды. Оның қаржылық жазбаларын Женевадан жер аударылған Этьен Клавьер ұсынды. Революция кезінде ол одан да көп көмек алды; адамдар оған қызмет етуге қуанды және барлық құрмет пен атақты оның өзіне жинағанына наразылық білдірмеді. Этьен Дюмон, Клавьер, Антуан Адриен Ламурет және Этьен Салонион Рейбаз – оның ең көрнекті серіктестерінің бірнешесі ғана. Дюмон Женевадан жер аударылған және Ромилидің ескі досы болды, ол Мирабоның Ассамблеяда сөйлеген әйгілі сөздерін дайындауға ерікті түрде көмектесті, олар күрт әрі шешендік тілмен еректелді; Клавьер оған қаржы мәселелерінде көмектесіп қана қоймай, оның есептерін жасап, қаржылық құжаттарын да жазды; Ламурет дін қызметкерлерінің азаматтық конституциясы туралы сөздерді жазды; Рейбаз оған ассигнациялар, ұлттық гвардияны ұйымдастыру және тағы басқалар туралы әйгілі сөздерін жазды, Мирабо оларды трибунада сөзбе-сөз оқыды, сонымен қатар Талейран оның қайтыс болған досының соңғы жұмысы ретінде Ассамблеяда оқыған мұрагерлік туралы сөзді де жазды.