Кіріспе

Нейронның жасушалық денесінен шығатын өсінді

Нейрит немесе нейрондық өсінді – нейронның жасушалық денесінен кез келген шығатын өсіндіні білдіреді. Бұл өсінді аксон немесе дендрит болуы мүмкін. Бұл термин көбінесе дамып келе жатқан немесе жас нейрондар туралы, әсіресе жасушалар культивациясында айтылғанда қолданылады, себебі дифференциация толыққанша аяқталмайынша аксондарды дендриттерден ажырату қиын болуы мүмкін.

Нейрит дамуы

Невриттің дамуына жасуша сырты және жасуша іші сигналдарының күрделі өзара әрекеттесуі қажет. Дамитын нейрит бойындағы әрбір нүктеде, қоршаған кеңістіктегі барлық бағыттан оң және теріс өсу сигналдарын анықтайтын рецепторлар болады. Дамитын нейрит осы өсу сигналдарын қосып есептейді, нәтижесінде нейрит қай бағытта өседін анықтайды. Жас нейриттер көбінесе микротүтікшелер шоғырымен толтырылған, олардың өсуін жүйке өсу факторы (NGF) сияқты нейротрофикалық факторлар ынталандырады. Тау ақуыздары микротүтікшелерге байланысып, оларды микротүтікшелерді кесетін ақуыздардан қорғай отырып, микротүтікшелерді тұрақтандыруға көмектеседі. Микротүтікшелер тұрақтанғаннан кейін де нейронның цитоскелеті динамикалық күйінде қалады. Актин талшықтары аксонға айналатын нейритте аксонды кеңейту үшін микротүтікшелер шоғырын сыртқа итеруге қажетті динамикалық қасиеттерін сақтайды. Дегенмен, қалған нейриттерде актин талшықтары миозинмен тұрақтандырылады. Бұл бірнеше аксонның дамуына кедерес жасайды. Нейрондық жасуша адгезиялық молекуласы N CAM басқа N CAM және фибробласт өсу факторының рецепторымен бірдей бірігіп, осы рецептордың тирозинкиназа активтілігін ынталандырады, нәтижесінде нейриттердің өсуі жүзеге асырылады. Кескіндерде нейриттерді іздеуді жеңілдету үшін бірнеше бағдарламалық пакеттер қол жетімді. Жұмсақ эндогенді электр өрістерін жасуша денесінен шығатын нейриттердің өсуін жеңілдету және бағыттау үшін пайдалануға болады, ал орташа күшті ЭФ-тер тышқан және ксенопус модельдерінде нейриттердің өсуін бағыттап, күшейте алады. Нейрондарды электрлік сәйкес глиальды тіндермен бірге өсіру де нейриттердің өсуін басқарады, себебі ол жүйке өсуін қолдайтын нейротрофиндерге бай.

Ин витро

Мәдени ортаға орналастырылған сүтқоректілердің дамымаған нейроны өсірген кез келген нейриттерін кері тартады. Мәдени ортаға орналастырылғаннан кейін 0,5-1,5 күн өткен соң, бірнеше кішкентай нейриттер клетка денесінен шыға бастайды. Дегенмен, ұзақ қашықтықта сигнал беретін молекула табылмады. Бұл қалған нейриттердің аксондық өсу факторларының жеткілікті концентрациясы болмағандықтан дендриттерге дамуына себеп болады, олар аксонға айналу үшін қажет. Бұл ұзақ қашықтықта сигнал беретін молекуланың қажеттілігінсіз, жалпы тежеу механизмін құруға мүмкіндік береді.