Кіріспе

Northern Pipeline Construction Company v. Marathon Pipe Line Company, 458 U. S. 50 (1982) – АҚШ Жоғарғы Сотының ісі, онда Сот ІІІ бапқа сәйкес емес соттарға (яғни ІІІ бапқа сәйкес судьялардың тәуелсіздігі мен қорғалуына ие емес соттарға) ІІІ бап бойынша құзырет беруге болмайтынын қабылдады.

Өмірбаян

1978 жылғы Банкрот туралы заң АҚШ-тағы банкроттық заңнаманы түбірімен өзгертті. Ол Банкроттық кодексті (АҚШ кодексінің 11-тарауы) және АҚШ-тың әрбір федералды сот округіндегі АҚШ округтік соттарына қосымша болып табылатын банкроттық соттарды құрды. Бұрынғы заң, яғни 1898 жылғы Банкрот туралы заң бойынша, федералды округтік соттар банкроттық соттар ретінде жұмыс істеп, іс жүргізу үшін «реферилерді» тағайындады, егер округтік сот төреші істі рефериден қайтарып алмаса. Жаңа заң «рефери» жүйесін жойды және Президентке Сенаттың келісімімен банкрот судьяларын он төрт жылға (III баптағы судьяларға берілген өмір бойына қарсы) тағайындауға рұқсат берді. Судьялардың жалақысы заңмен белгіленді және түзетуге жатады, ал оларды округтік сот кеңесінің құзыретсіздігі, сыбайласқандығы, қызметтік міндеттерін орындамауы немесе денсаулықтың нашарлауы (III баптағы судьялармен салыстырғанда, оларды тек Конгресс қана импичментке тарта алады және конституциялық тұрғыдан қызмет еткен кезде жалақысын төмендетуге тыйым салынған) үшін қызметтен шеттетуге болады. Жаңа Банкрот туралы заң банкроттық соттарға 11-тарау бойынша туындаған немесе 11-тарауға қатысты барлық азаматтық істер бойынша сот өкілеттігін берді. Бұдан өзге, заң банкроттық соттарға «заң және әділет соттарының» барлық өкілеттіктерін берді, бірақ басқа соттарға қарсы тыйым салу және соттан тыс қылмыстық құқық бұзушылықты жазалау (немесе бас бостандығынан айыруға жататын басқа да жазалар) ерекшеліктерді құрады. Заң сонымен қатар әрбір сот округі үшін банкроттық апелляциялық кеңес құрды, ол банкроттық соттардың соңғы қаулылары мен үкімдері бойынша шағымдарды қарады. Егер апелляциялық кеңес тағайындалмаса, онда шағымдарды аудандық сот өзі қарады. 1980 жылдың қаңтар айында осы іс бойынша талапкер/аппелянт, «Солтүстік құбыржол құрылысы» компаниясы (Солтүстік) Миннесота округінің АҚШ банкроттық сотына Банкроттық кодекстің 11-тарауы бойынша қайта ұйымдастыру туралы өтініш берді. Екі айдан кейін, 1980 жылдың наурызында Солтүстік банкроттық сотта жауапкер/аппелянт «Marathon Pipe Line Co.» (Марафон) компаниясына келісімшартты және кепілдікті бұзу, жалған мәлімдеме жасау, мәжбүрлеу және қысым көрсету фактілері бойынша талап қойды. «Марафон» 1978 жылғы Банкрот туралы заң судьялардың мансабы қорғалмаған және саяси тәуелсіздігі жоқ судьяларға конституциялық өкілеттіктерді заңсыз бергенін айтып, талапты қанағаттандырудан бас тарту туралы өтініш берді. АҚШ өз мүддесін қорғау үшін процеске қатысты. Банкрот судьясы «Марафонның» өтінішін қабылдамады, бірақ апелляциялық сатыда Миннесота округінің АҚШ округтік соты бұрылып, заңның конституцияға қайшы екендігі туралы «Марафонның» пікірімен келісті.

Соттың пікірі

Бреннан судьясы Маршалл, Блэкман және Стивенс судьяларымен бірге көпшілік пікірін жазды. Ол сот жүйесінің саяси тәуелсіздігінің маңыздылығын баса көрсетті, бұл судьяларға атқарушы және заң шығарушы биліктердің ықпалынан тыс істерді шешуге мүмкіндік береді. Өмір бойы қызмет ету құқығы және жалақыны төмендетуден қорғау осы тәуелсіздікті қамтамасыз етуге көмектеседі, бірақ банкроттық судьяларында мұндай қорғау болмады. Бреннан банкроттық соттарын ІІІ бапқа сәйкес келмейтін соттардың басқа үш санаттарынан ажыратты. Бреннан талқылаған соттардың бірінші екі санаты – аумақтық соттар, себебі Конгресс осы аумақтарда мемлекеттік биліктің жалпы өкілеттіктерін жүзеге асырады; және әскери соттар, себебі Конституция саяси биліктерге әскерилерді бақылауға кең өкілеттік береді. Бреннан талқылаған үшінші ерекшелік – мемлекеттік құқықтарға қатысты істерді қарауға арналған трибуналдар, яғни «атқарушы немесе заң шығарушы органдардың конституциялық функцияларын орындаумен байланысты үкімет пен оның билігіне бағынған адамдар арасында туындайтын мәселелер». 458 АҚШ 67-68 беттер. Мемлекеттік құқықтар жеке құқықтардан өзгеше, яғни екі жеке тарап арасындағы даулардан, олар ІІІ баптың соттарының құзыретіне жатады. Бреннан бұл жердегі дау жеке құқықтарды шешу болып табылады деп санайды, себебі ол банкроттық заңдарға сәйкес кредитор-борышкер қатынастарын қайта құруды қамтиды. Осылайша, ІІІ баптың құзыретіне қатысты үш ерекшеліктің ешқайсысы қолданылмайды. Ол сондай-ақ Конгресс азаматтықтандыру және банкроттық туралы ереже бойынша (Конституцияның I бабы, § 8, тармақ 4) банкроттық істерді қарау үшін арнайы трибуналдар құруға өкілеттік бермеді. Бреннан мұндай өкілеттікті I бапқа енгізу ІІІ бапта берілген құзыретті жояды және үкіметтің сот тармағын ығыстырады деп қорқады. Бреннан содан кейін Нордннің банкроттық соттары АҚШ-тың аудандық соттарына қосымша болып табылады деген пікіріне жүгінді. Ол Конституциялық мәселені банкроттық заң ІІІ бапқа сәйкес сот органдарына тән «сот билігінің негізгі қасиеттерін» сақтайды ма, анықтау ретінде қарастырды. Ол өзінің талдауын екі бұрынғы істі қарастырудан бастады: *Кроуэлл против Бенсон*, 285 АҚШ 22 (1932), онда сот АҚШ қызметкерлеріне өтемақы төлеу комиссиясына жеке қызметкерлерге өтемақы тағайындау туралы шешім қабылдауда нақты шешім қабылдауға рұқсат берді; және *АҚШ против Раддатц*, 447 АҚШ 667 (1980), онда сот Федералдық судьялар туралы заңды қолдады, бұл аудандық сот судьяларына сотқа дейінгі кейбір өтініштерді судьяларға алдын ала қарау үшін жіберуге рұқсат берді. Бұл істерде Конгресс дәстүрлі сот функцияларын ІІІ бапқа сәйкес келмейтін трибуналдарға беруге мүмкіндік беретін шектер қарастырылды. Мысалы, Конгресс өзінің заңдарымен құрылған құқықтарды жүзеге асыру тәсілін белгілеуде айтарлықтай еркіндікке ие, бірақ Конгресс жарғымен жасалмаған құқықтарды сотқа беруді өзгертуде мұндай еркіндікке ие емес. Сонымен қатар, қосымша соттың функциялары тараптардың ІІІ бапқа сәйкес сот алдында сот шешімін қабылдау құқығын сақтауға мүмкіндік беретін шектелуі тиіс. Бреннан банкроттық іс жүргізуде анықталатын құқықтар Конгресс жасаған құқықтар емес деп есептеді, сондықтан Банкроттық туралы заң ІІІ баптағы соттардың өкілеттіктеріне қол сұғады. Солтүстік Марафонға қарсы талап еткен құқықтар табиғаты бойынша келісімшарттық болды және сол сияқты мемлекеттік заңның жаратылыстары болды. Сонымен қатар, заң бойынша банкроттық соттарына берілген құзыреті тым кең болды, оларға 11-тарау бойынша туындаған барлық азаматтық іс бойынша және осыған байланысты істер бойынша құзыреттілік берілді және оларға түпкілікті шешімдер шығару өкілеттігі берілді. Осылайша, Конгресс кейбір мәселелерді ІІІ бапқа сәйкес келмейтін трибуналдарға беру құқығын сақтағанмен, бұл құқық федералды заңмен құрылған құқықтармен шектелген және сот өкілеттіктері ІІІ баптағы сот қолдана алатын құқықтардан тар болуы керек еді. Ақырында, Бреннан бұл шешімді тек болашаққа қатысты қолдануды және Конгресске заңды қайта жазуға уақыт беру үшін 1982 жылдың 4 қазанына дейін сот үкімін тоқтатуды таңдады.

Бәсекелестік

Төреші Рехнквист, Төреші О’Коннормен бірге, Конгресс Конституция бойынша банкроттық соттарына банкроттық ісіне қатысты, бірақ федералдық шешім қабылдау ережесімен реттелмейтін мемлекеттік заң мәселелерін қарауға осыншалықты кең өкілеттік беруге құқылы емес деген негіздемемен сот шешімімен келісті. Алайда, бұл соттың сирек қарастыратын заң саласы болғандықтан және бұл істі шешу үшін тар конституциялық негіз болғандықтан, Рехнквист көпшілік сияқты Конгрестің мұндай федералдық соттар құру өкілеттігі туралы кең позицияны қабылдаудан бас тартқан болар еді.

Ақтардың келіспеушілігі

Төраға Бёргер мен Пауэлл судьялары да оған қосылды. Уайт судьясы көпшіліктің ІІІ бап пен сот тәуелсіздігі принципін талдауда тым оңайлатып жібергенін, таза мәтіндік тәсіл мен бұрынғы істерден негізгі қағидаларды шығару жеткіліксіз екенін айтты. Біріншіден, Уайт пікірінше, заң күшін жойылған деп жарияланбауы керек еді, тек «Марафон» ісі бойынша қолданылғанда ғана жарамсыз деп танылуы тиіс. Екіншіден, банкроттық іс жүргізу процедурасының өзіндік ерекшелігіне байланысты, мұндай істерге федералды және штаттық заңдардың қатысуы әдеттегі жағдай. Федералдық соттар штаттық заң талаптарын сирек қарағандықтан, банкроттық соттардың осы мәселелерді қарауы ІІІ бапқа сәйкес соттардың құзырына елеулі түрде кедерілгі келтірмейді. Уайт сотты билік бөлінісі туралы өз теориясын қолдау үшін банкроттық заңның күрделі шындықтарын назарға алмаумен айыптады. Сондай-ақ, Уайт көпшілік тараптың «Crowell» және «Raddatz» істерін ІІІ бапқа сәйкес келмейтін соттарды құруға Конгрестің өкілеттігінің шегі ретінде дұрыс анықтамағанын, сондай-ақ бұрынғы банкроттық және әкімшілік құқық тәжірибесін елемегенін атап өтті. Ол банкрот судьяларының бұрынғы заң бойынша «референттермен» бірдей өкілеттіктерге ие болғанын, сонымен қатар аудандық соттарға банкрот сотының шешімдерін сот арқылы қарауға, әкімшілік органдардың іс-қимылын қараған кездегіден гөрі кеңірек мүмкіндік берілгенін көрсетті (қараңыз: Әкімшілік процедура туралы заң). Уайт осы саладағы соттың бұрынғы сот практикасының шатастырған күйіне өкініш білдірді және ІІІ бапқа сәйкес соттардың қарауы тиіс мәселелерге қатысты қатаң ережелерді жасауға тырысудың орнына, сот тепе-теңдік сынағын қолдануды ұсынды. Атап айтқанда, сот Конгресс заңнамалық жобасында ІІІ баптың қайсы бір құндылықтарын қамтамасыз етуге немесе бұзуға тырысатынын зерттеуі керек, содан кейін Конгресс І бапқа сәйкес соттарды құру арқылы қамтамасыз етуді көздеген құндылықтарға қарсы осы әсерді бағалауы керек. Басқаша айтқанда, заң шығарушы соттың пайдасы билік бөлінісі мен сот тәуелсіздігіне тигізетін әсерімен салыстырылуы тиіс. Уайт 1978 жылғы банкроттық туралы заңның оның тепе-теңдік сынағынан өтетініне сенімді екенін айтып сөзді аяқтады.

Бэргердің қарсылығы

Бас судья Бергер өзінің қысқаша қарсы пікірін қосты, ең алдымен Ренквисттің көпшілік пікірдің тым кеңдігі туралы айтқанымен келісіп, содан кейін көпшіліктің шешімі Конгрессті заңды қайта жазуға мәжбүрлейтін бұзылыстарға өкініш білдірді.

Кейінгі дамуы

Сот 1982 жылдың 4 қазанына дейін өз шешімін күшінен тоқтатты, бұл Конгресске банкроттық жүйедегі конституциялық кемшіліктерді жою мүмкіндігін берді. Кейін сот, Бас прокурордың өтініші бойынша, күшінен тоқтату мерзімін 1982 жылдың 24 желтоқсанына дейін ұзартты. Конгресс жылдам әрекет етпегендігіне жауап ретінде, АҚШ-тың Сот конференциясы 1982 жылдың 25 желтоқсанында федералды округтік соттар қабылдаған Төтенше уақытша ережені жариялады. Бұл ереже округтік соттарға істерді банкроттық соттарына жіберуге, бірақ кез келген уақытта істі қайтарып алуға мүмкіндік берді. Ереже сондай-ақ "қосымша іс жүргізу" анықтамасын банкроттық өтініші болмаған жағдайда федералдық немесе штаттық сотта қаралуы мүмкін делген жағдайлармен шектеді. Банкроттық судьялар тараптардың келісімінсіз мұндай қосымша істер бойынша соңғы шешімдер мен қаулылар шығара алмады, бірақ өз қорытындылары мен ұйғарымдарын округтік сотқа ұсынуға міндетті болды, олар қайта қарауға (de novo review) жататын еді. Ақырында, Конгресс 1984 жылғы Банкроттық түзетулер және Федералдық судьялар туралы заң арқылы мәселені шешті. Төтенше уақытша ереже сияқты, бұл заң федералдық округтік соттарға банкроттық істерін банкроттық соттарына жіберуге рұқсат берді, бірақ "негізгі емес" іс жүргізуде банкроттық соты фактілер мен құқықтық қорытындыларды округтік сотқа қайта қарау үшін ұсынуға тиіс болды.