Кіріспе
Соғысқа дейінгі орталық Мексика қоғамындағы құлдық. Ацтек империясында және оны қоршаған Мешика қоғамдарында құлдық кеңінен таралған, ал құлдар науатль тілінде "тлакотли" деп аталды. Құлдық мәртебе мұрагерлікпен берілмейтін, адамдар жаза ретінде, соғыста тұтқынға түскеннен кейін немесе борыштарын төлеу үшін өз еркімен құлдыққа түсетін. Мешика қоғамында құлдар маңызды топты құрады.
Slavery in the Aztec Empire and surrounding Mexica societies was widespread, with slaves known by the Nahuatl word, tlacotli. Slaves did not inherit their status; people were enslaved as a form of punishment, after capturing in war, or voluntarily to pay off debts. Within Mexica society, slaves constituted an important class.
Ацтектер құл иелері ретінде
Құл иелері өз құлдарын тамақ, су және жатақпен қамтамасыз етуге міндетті болған.
Ацтектер қоғамындағы құлдар
Құлдық мұрагерлікпен берілмейді, бірақ мексикалық қоғамда адам өмір бойы құл болып өмір сүре алатын. Мысалы, Моктесума II мүлікті тәркілеуден басқа, сатқындарды немесе олардың отбасыларын өмір бойы құлдыққа кесуге үкім шығарды. Сондай-ақ, ол болашақтағы белгілерді болжауда қате кеткен жұлдыз жолдаушыларын да осы жазаға тартты. Осы тұрғыдан алғанда, бұл жүйе құлдық емес, шартты еңбекке негізделген қатынас, нәтижесінде "еркін емес" еңбек пайда болды. Дегенмен, бұл практика кең тарағандықтан, мексикалықтар өз балаларын құлдыққа сатуға дайын болды. Олардан мексикалық қоғамның дамуына үлес қосу да күтілді. Мысалы, құлдар әскер жабдықтарын соғысқа шығарғанда көмектесті. Егер ақсүйектер қайтыс болса, оларды 40 құлмен – 20 әйел және 20 ер адаммен бірге өртеді. Ацтек құлдары – қоғамдық иерархияда жоғарылаудың бір жолы болды. "Теночтитлан: Ацтек империясының астанасы" кітабының авторы Хосе Луис де Рохас, ацтектердің қарапайым халқының ең құрметті лауазымдарының бірі "теалтиани" – құрбандыққа шалу алдында құлдарды тазартатын адам екенін айтады.
Соғыс тұтқындарының құлдығы
Соғыста тұтқынға түскендер үшін құлдық ең ауыр болды, олар тұтқынға алынған соң сатылуы мүмкін еді.
Еріту
Құлдар бостандыққа шығудың бір жолы базар қабырғасынан қашып, адамның зәр-нәжісін аяқтап, содан кейін судьяларға өздерінің ісін баяндап, бостандық сұрау еді. Дегенмен, ең танымал құл саудасы орындалған қалалар Аскапоцалько және Ицокан болды. Әдетте, құл сатып алуға тек байлар мен ақсүйектер ғана мүмкіндік алатын. Құлдар "күйлі" деп аталатын 30 мақтадан тігілген киімге сатылатын. Көңіл көтеруге қабілетті, мысалы, ән салу немесе билеу білетін құлдар 25 пайызға дейін қымбатқа түсетін. Әртүрлі дағдылары бар құлдардың бағасы да әртүрлі болды. Хосе Луис де Рохас, "Теночтитлан: Ацтек империясының астанасы" кітабының авторы, билей алатын құлдардың құны шамамен 40 мақта матаға тең екенін айтады. Сонымен қатар, тоқу сияқты әртүрлі шеберліктер де әртүрлі бағаланды. Луис құлдарды какао бұршақтарымен де сатып алуға болатыны туралы жазады, орташа құл 3000-4000 бұршаққа бағаланатын.
Жағасы бар құлдар
Орозко мен Берраның хабарлауынша, құлдың келісімінсіз оны сатуға ешкімнің құқығы болмаған, егер құл билік тарапынан түзетілмейтін деп танылмаса. Түзетілмейтіндігі қайталама жалқаулық, қашуға талпыну немесе жалпы жаман мінез-құлық негізінде анықталуы мүмкін. Түзетілмейтін құлдардың мойнына ағаштан жасалған жаға тағылып, артына сақиналармен бекітілетін. Бұл жаға жаман мінез-құлықтың белгісі ғана емес, сонымен қатар көпшілік арасында немесе тар жерлерде қашуды қиындату үшін арналған. Доктор Майкл Смит айтуынша, базарда сатылатын құлдардың барлығы үлкен ағаш жағаларымен танылатын. Жағалы құл сатып алынғанда, оның қанша рет сатылғаны туралы хабар берілетін. Егер құл үш рет түзетілмейтін деп сатылса, оны құрбандыққа беруге болады, мұндай құлдардың бағасы жоғарырақ болатын. Алайда, егер жағалы құл патша сарайына немесе ғибадатханаға жетсе, ол бостандыққа ие болар еді.
Ерікті құлдық
Кейбір құлдар құмар ойындарынан туған қарыздарын өтеу үшін өз еркінен бас тартты. Дегенмен, құл болу – бір процестен өтуді білдірді. Біріншіден, құмар ойыншы төрт беделді ақсақалдың алдына келуі керек еді. Олар сол кезде құмар ойыншының құл болуға деген ниетін анықтап, оның жаңа қожайыны оған бостандығының құнын төлейтін шара жасады. Бұл көбінесе 20 матадан тұратын құн және құлдыққа кіріспес бұрын бір жыл бойы жеке өмір сүруге қажетті қаражат болатын. Ойыншы осы соманы жұмсағаннан кейін, оның еңбегі тамақ, баспана және киіммен алмастырылатын еді. Кез келген адам құл бола алатын, алайда қарапайым халықтың өз еркімен құлдыққа түсуі жиі кездесетін. Бірақ құлдарға деген қарапайым халықтың көзқарасы төмен болғандықтан, қарызды өтеу үшін бұл әдетте соңғы шара саналды. Құмар ойыншылардан өзге, өздерін құлдыққа сату – "тахини" деп аталатын егде жастағы әйелдер мен жыныс сатушылардың тағдыры еді. Қарызды өтеуден бөлек, адамдар экономикалық қиындықтар кезінде өзін жақсырақ асырау үшін құлға айналуы мүмкін еді. 1450 жылдардағы аштық кезінде көптеген ацтектер өздерін экономикалық жағдайы жақсырақ болған Мексика шығанағының жағалауында құлдыққа сатты.
Астарлар мен құлдық
1 Оцелоттан басталатын 13 күндік циклде туғандар құл болады немесе өмірлері басқа да жағымсыз жағдайлармен ауырлайды деп есептелген.