Хельги Хйорвардссон жырлары

Кіріспе

"Хелгаквида Хёрдвардсоннар" ("Хелги Хёрдвардсонның жырлары") – Поэтикалық Эддада жиналған өлең, ол Codex Regius қолжазбасында кездеседі, онда ол Хелгаквида Хундингсбана I-ден кейін және Хелгаквида Хундингсбана II-ден бұрын орналасқан. Қолжазбада өлеңді құрайтын мәтіннің бөлігі аталмаған, және ғалымдар ыңғайлы болу үшін оған атау бергенімен, бұл мәтін бастапқыда жеке өлең ретінде қарастырылмаған болуы мүмкін. Мәтін көне өлеңдердің әртүрлі бөліктерінен құралған, прозалық келеспелермен біріктірілген. Өлең Хельги Хёрдвардссонның тарихын айтады, ол Хельги Хундингсбани тарихымен шала байланысты.

Хельгияның әкесі Хельгияның анасын қалай жеңді

Поэма норвегиялық Хьёрвардр атты патшамен басталады. Патшаның төрт әйелі болды: Альфхильдра, одан Хедин есімді ұлы болды, екіншісі Сэрейдр, одан Хумлунгр ұлы туды, ал үшіншісі Синрьёд, одан Химлингр дүниеге келді. Төртінші әйел туралы ештеңе айтылмаған, бірақ ол оқиғаның бастауындағы Сигринн қыз болуы мүмкін. Хьёрвардр өміріндегі ең әдемі әйелге ие болуға серт берген. Свафаланд патшасы Свафнирдің Сигринн есімді ең әдемі қызы бар екенін білгенде, Хьёрвардр өз орнынан қызды ұсыну үшін жары Идмундрдың ұлы Атлиді жіберді. Атли Идмундсон қыс бойы Свафнир патшаның қасында болды, бірақ патшаның жарлысы Франмарр оған патшаның қызын Хьёрвардр патшаға бермейтінін айтты. Үйіне қайтқанда Атли бір құспен сөйлесіп, құс Хьёрвардрдың Сигриннге ие болуы үшін патшаның жылқыларына алтын мүйіздер мен құрбандық тастақтарын беру керек екенін айтты. Атли үйіне оралып, Хьёрвардр патшаға тапсырмасы сәтсіз аяқталғанын жеткізді. Патша Атлимен бірге Свафнир патшаның өзіне баруға бекінді. Олар тауға шыққанда, Свафаландтың өртеніп жатқанын және атты жауынгерлерден көтерілген үлкен шаң бұлттарын көрді. Бұл – ханның әскері болды Hróðmarr, ол да принцесса Сигриннге құмар болған, бірақ оған рұқсат берілмегендіктен күшпен тартып алуға тырысқан. Hróðmarr патша Свафнирді өлтіріп, енді Сигриннді іздеп жүрген. Түнде Хьёрвардр патша мен Атли шағын өзеннің жағасында тіккен шатырларында, Атли үлкен құс отырған үйді байқады. Атли құстың құс әкелуші екенін білмеді, яғни Свафнир патшасының жарлысы Франмаррдың сиқырлы көшірмесі екенін, ол Сигринн мен өзінің қызы Алофты сиқырлы түрде қорғау үшін құсқа айналған. Атли құсты өлтіріп, үйдің ішінде Сигринн мен Алофты тапты. Патша Хьёрвардр Сигриннмен, ал Атли – ол өлтірген жарлының қызы Алофпен үйіне қайтты.

The poem begins with a Norwegian king named Hjörvarðr. The king had four wives: Álfhildr with whom he had a son named Heðinn, a second by the name Særeiðr with whom he had the son Humlungr and a third called Sinrjóð by whom he had the son Hymlingr. The fourth wife is not mentioned, but she may be the girl Sigrlinn with whom the plot of the story begins. Hjörvarðr had made a vow to possess the most beautiful woman he knew. When he learnt that king Sváfnir of Sváfaland had the daughter Sigrlinn who was the most beautiful girl, Hjörvarðr sent Atli, the son of his jarl Iðmundr, to woo the girl on his behalf. Atli Iðmundsson stayed with king Sváfnir for a winter but was told by Fránmarr, the king's jarl, that the king would not give away his daughter to king Hjörvarðr. On his return home, Atli had a conversation with a bird, which told him that Hjörvarðr would have Sigrlinn on condition that the bird was given gold horned cattle and altars from the king's estate. Atli returned home to king Hjörvarðr and told him that his mission had failed. The king resolved to go to king Sváfnir himself together with Atli. When they came up on a mountain, they saw Sváfaland in flames and great clouds of dust rolling across the land coming from warriors on horseback. It was the army of king Hróðmarr who also desired princess Sigrlinn, but had been denied and decided to attempt to seize her by force. King Hróðmarr had just killed king Sváfnir and was searching for Sigrlinn. During the night, king Hjörvarðr and Atli camped by a small stream, and Atli discovered a house on which was sitting a great bird. Atli did not know that the bird was a fetch, i. e., a magical double of king Sváfnir's jarl Fránmarr who was in the fetch of a bird in order to magically protect Sigrlinn and his own daughter Álof, who were both inside the house. Atli killed the bird and discovered Sigrlinn and Álof inside the house. King Hjörvarðr returned home with Sigrlinn and Atli with Álof, the daughter of the jarl he had killed.

Хельги мен Свафа

Хьорвард пен Сигриннің есім қоюға болмайтын, үнсіз ұлы болды. Бұл үнсіз адам өскенде бір күні төбеде отырғанда, тоғыз валькирия ұшып келе жатқанын көрді, олардың ішіндегі ең әдемісі – Свафа еді. Ол патша Эйлимидің қызы болған. Свафа оны Хельги деп атап, жаңа атымен бірге сыйлық қалайтынын сұрады (мұндай дәстүр бар еді), бірақ Хельги Свафаның өзін алмайынша ештеңе қаламайтынын айтты. Сонда Свафа оған жыландар мен сиқырлы рундармен өрнектелген үлкен қылыштың қайда жатқанын айтты:

Свафа Хельгиге есім берді және ол шайқастарында оны әрқашан қауіптен сақтап, қолдады.

Хельги Свафнирді кектеп , Свафаға үйленеді

Хельги әкесі, патша Хьорвардты Свафаландты өртеп, патша Свафнирді өлтіргеніне кек алмағаны үшін кінәлады. Бұған қоса, патша Хродмар әлі де патша Свафнирдің байлығын өзінде сақтап тұрды. Хьорвард Хельгиге әскер берді, ал Хельги Свафаның айтқан сиқырлы қылышын да қолға түсірді. Сосын Хельги Хродмарды өлтіріп, атасының кекін қайтарды. Одан кейін Хельги жотунды Хатиді өлтірді (бірақ бұл Хати, Хати Хрогвитниссоннан басқа екені көрінеді), ал Хельги мен Атли Хатидің қызы Хримгердрмен поэзия арқылы ұзақ сөйлесті (бұл Хримгердармал аталған жыр) және күн шыққанға дейін оны созды, нәтижесінде гýгр тасқа айналды. Шайқаста даңққа ие болғаннан кейін Хельги патша Эйлимиге барып, оның қызының қолын сұрады. Патша Эйлими келісімін берді, соның салдарынан Хельги мен Свафа салтанатты уәде берісті. Олар үйленгенімен, ол әкесімен бірге қалды, ал Хельги жаугершілікке кетті.

Хелгидің өлімі

Бірде Хельгидің ағасы Хедин жыландармен баулы қасқырға мініп жүрген тролль әйелін тауып алады. Ол одан серіктес болуын сұрады, бірақ ол бас тартты. Тролль әйел ашуланып, оның бұл шешімінен кейін патшаның тойында өкінетінін айтты. Той кезінде ерлер киелі шошқаға қол қойып, ант берді, ал Хедин ағасының әйелі Свафаны өзіне алуға ант етті. Хедин Хельгимен кездесіп, өлімге алып баратын антын айтты. Хельги оның бір fylgja-сы Хединнің тролль әйелмен кездескенін көргенін жауап берді. Ол Хединге патша Хродмардың ұлы Альфред әкесінің құны үшін кек қайтамын деп, үш күннен кейін Сигарсволда Холмгангқа Хельгиді шақырғанын хабарлады. Альфредпен болған Холмгангта Хельги тролль әйелдің қарғысынан жараланып, мерт болды, ал Альфред жеңіске жетті. Содан кейін Хельги өзінің серігі Сигарды Свафаны өлмей тұрып кездестіру үшін Ейлими патшаға жіберді. Өлер алдында Хельги Свафадан ағасы Хединге үйленуін өтінді. Ағасы Свафадан оны сүйіп қоюын сұрады, себебі Хельгинің құны қайтарылмайынша оны қайта көрмейтін еді. Хельги мен Свафа екеуі де Хельги Хундингсбайн мен Сигрун болып қайта дүниеге келді, осылайша олардың ерліктері жалғасты.