Кіріспе

Локоттаравада (санскрит, लोकोत्तरवाद; ) – Бхавивека, Винитадева және басқалар құрастырған Махаяна доксологиялық көздерде айтылатын ерте буддалық мектептердің бірі және Махасангхикадан бөлініп шыққан топ.

Этимология

Локоттаравада атауы – бұл әлемнен тыс (Скт. локоттара) немесе трансценденттік үйретімдерді ұстанғандарды білдіреді. Осы атауға қарамастан, Махасангхикалардың барлық тармақтары әлемнен тыс немесе трансценденттік үйретімдердің түрлерін қабылдағанға ұқсайды.

Ерте тарих

Шарипутрапарипричча және Самаябхедопарачакра екеуі де Локоттараваданың Экавиявахарикалар мен Кукутикалардан бастау алғанын көрсетеді. Махасангхикалар бастапқыда Магадха аймағында гүлдесе, Локоттаравадиндер Солтүстік-Батыста кеңірек таралды. 6-шы ғасырдағы үнді монахы Парамарта Будданың паринирванасынан кейін 200 жыл өткен соң Махасангхика мектебінің көп бөлігі Раджагрхадан солтүстікке жылжып, Махаяна ілімдерін Трипитакасына ресми түрде енгізу мәселесінде екіге бөлінді. Осы мәлімет бойынша, олар Махаяна мәтіндерінің авторитетін қабылдау деңгейі мен жолына қарай үш топқа жіктелді. Парамартаның сөзіне қарағанда, Локоттаравадиндер Махаяна сутраларын Будданың (буддхавакана) сөзі деп санады.

Махавасту

Локоттараваддиннің көзқарастары Махавасту арқылы белгілі, ол санскрит тілінде сақталған сирек кездесетін Махасангхика мәтіні. Махавасту – Будданың өмірбаяны, ол өзін Локоттараваддиндерге жатқызады және олардың винаясының кеңейтілген бөлімі болған сияқты. Махавастудың санскрит нұсқасы Непалдағы Махаяна буддистерінің кітапханаларында сақталған.

Сухавативуханың әсері

Кейбір ғалымдар Махаяна шексіз өмір сүру сутрасы Кушан империясы дәуірінде, біздің заманымыздың бірінші және екінші ғасырларында Гандарада гүлденген Махисасака монахтарының орденімен жинақталған деп санайды. Дегенмен, ұзақ шексіз өмір сүру сутрасының жинақталуына Локоттаравадиндер де зор үлес қосып, көп қарыз болған болуы мүмкін: осы сутрада Махавастумен ортақ көптеген элементтер кездеседі. Осы аудармалардың ең ерте нұсқалары Гандари пракритінен аударылғанын көрсетеді.

Шолу

Локоттаравадиндерде оларды Махасангхикадан ерекшелендіру үшін маңызды доктриналық айырмашылықтар болмаған, бірақ айырмашылық географиялық сипатта болған. Таранатта Экавиявахарика, Локоттаравадин және Гокуликаларды негізінен бірдей деп есептеді. Ол тіпті Экавиявахариканы Махасангхикаларға қатысты жалпы термин ретінде қарастырды. Васумитраның ертерек Самаябхедопапарачаначаккрасы да Экавиявахарикаларды, Гокуликаларды және Локоттаравадиндерді доктриналық тұрғыдан ажыратуға болмайтындығын көрсетеді.

Бос орын

Локоттаравадиндер әлемде екі түрлі босдықтан басқа нақты нәрсе жоқ деп мәлімдеді (Скт. śūnyatā), яғни, жеке тұлғаның бос екендігі (Скт. pudgalaśūnyatā) және құбылыстардың бос екендігі (Скт. dharmaśūnyatā). Босдыққа қатысты осы екі тұрғылы көзқарас Махаяна буддизмінің ерекше белгісі болып табылады.

Буддалар мен бодхисаттвалар

Васумитраның айтуынша, осы үш Махасангхика сектасының ортақ 48 тезисі болған. Самаябхедопарачаначакрда осы секталарға жатқызылған 48 арнайы тезистің 20-сы буддалар мен бодхисаттвалардың трансценденттік табиғатына қатысты. Самаябхедопарачаначакрда көрсетілгендей, бұл төрт топ Будданың барлық дхармаларды бір ой сәтінде білуге қабілетті екенін айтқан. Будда трансценденттік (санскрит: локоттара) саналады, ал оның өмірі мен физикалық проявлениесі – тек сыртқы көрініс. Локоттаравада мектебі буддалар мен бодхисаттвалардың трансценденттік табиғаты, архаттардың жетілмегендігі және қате жіберу мүмкіндігі туралы Махасангхика көзқарасын қолдады.

Бодхисаттва жолы

Локоттараваддин Махавастусы буддизмді Үш көлікке бөлінетін нәрсе ретінде сипаттайды және Бодхисаттва жолы мен бодхисаттвалардың тәжірибесіне қатысты нақты нұсқауларды қамтиды. Махавастудан білеміз, Локоттаравадиндер бодхисаттваның ағартуға қадамдары он негізден, яки бхумилерден тұратынын, бұл Махаяна бодхисаттвалары үшін қажетті жағдай екенін түсінген. Махавастуда сипатталған бхумилер Махаянаның Он сатысы сутрасындағыларға ұқсас, бірақ осы сатылардың атаулары шамалы өзгеше.

Будда өрістері

Махавастудан Локоттаравадиндердің сансыз таза жерлер (санскритте буддхакшетра – «Будда өрістері») бар екенін де көрсеткені анық. Олардың ішінде сансыз Буддалар және Буддаға айналатын сансыз оншы деңгейдегі Бодхисаттвалар бар. Әрқайсысы шексіз сезімтал тіршілік иелерін босатуға жетелейді, бірақ сезімтал тіршілік иелерінің саны негізінен шексіз болып қалады.

Буддалардың теңдігі

Махавастуда Буддалардың табиғаты туралы Локоттаравадиннің кейбір мәліметтері бар, олар Махаяна сутраларындағылармен үлкен ортақтықтарға ие. Бір бөлімінде көптеген девалар Буддаға құрмет көрсету үшін күн қорғағыштарын тіккендей сипатталған, ал Будда өз кезегінде олардың әрқайсысының астында отырғанын көрсетеді. Әр дева өзін ерекше құрметтелгенін ойлайды, өзінің Буддасының шындық емес екенін, басқаларынан ешқандай айырмасы жоқ екенін білмейді. Бұл Сурангама Самадхи Сутрасындағы оқиғамен саякес. Бұл мәтінде Будда әртүрлі девалар дайындаған көптеген арыстан тақтарында бірден пайда болады, бірақ әр дева тек өзінің тағында отырған Будданы ғана көреді. Тиісті сәтте барлық Буддалар деваларға ашылады, сонда біреу сұрайды: «Қайсысы нағыз?» – өзінің Буддасы ма, әлде қалғандары ма? Сурангама Самадхи Сутрасында Будданың жауабы – олардың бәрі тең, себебі Буддалардың табиғаты барлық құбылыстардан бөлек емес.

Болашақ Буддалар

Махавастуда болашақ будда Майтрея бірнеше рет еске алынады, және мәтінде ол Гаутама Буддадан кейін болашақта пайда болатын мың будданың бірі екені айтылады. Махасангхика Локоттаравада көзқарасы, Гаутамадан кейін бес будда пайда болады деген Тхеравада көзқарасымен салыстырылады.