Кіріспе
VIII ғасырдағы үнді буддалық монахы және ғалымы Шантидева (санскрит: Śāntideva; ; ; ; ) – VIII ғасырдағы үнді философы, буддалық монах, ақын және Наланда махавихарасындағы ғалым. Ол Нагарджунаның Мадхьямака философиясының жақтасы болды. Ол сондай-ақ 84 махасиддханың бірі саналады және Бхусуку Па (布苏固巴) деп белгілі.
Shantideva (Sanskrit: Śāntideva; ; ; ; ) was an 8th century CE Indian philosopher, Buddhist monk, poet, and scholar at the mahavihara of Nalanda. He was an adherent of the Mādhyamaka philosophy of Nāgārjuna. He is also considered to be one of the 84 mahasiddhas and is known as Bhusuku Pa (布苏固巴).
Өмірбаян
Шығыс Азиялық Мадхиамакасының Жанси Лунь еңбегінде "Шантидева" деген атпен белгілі екі түрлі тұлғаны анықтайды: 6-шы ғасырда Аваивартіка Махаяника Сангасын құрған (Саматата, қазіргі Бангладеш) және 8-шы ғасырда Наландада оқыған, тибеттік өмірбаянның бастауы болып көрінетін Шантидева. Археологиялық жаңалықтар осы пікірді қолдайды. Шантидеваның өмірі туралы екі тибеттік дереккөз – тарихшылар Бутон Ринчен Друп және Таранатха. Жақындағы зерттеулер 14-шы ғасырға жататын непалдық қолжазбада Шантидеваның санскрит тілінде жазылған қысқа өмірбаянын таба алды. Бутонға жақын тұратын, қолжетімді мақала Манжушри сөзінің "Нектарында" кездеседі. Шантидева Саураштрада (қазіргі Гуджарат) патша Кальянаварманның ұлы ретінде дүниеге келді және Шантиварман есімімен танылды. Пема Чодронның сөзінше, "Шантидева Наландада көп ұнамады". Ол ешқайда бармаған, оқымаған, жаттығуларға қатыспаған адамдардың бірі болды. Оның әріптес монахтары оның үш "түсінігі" – тамақтану, ұйықтау және дәрет қию болды деді.
Бодхикарьяватара
Шантидева ең әйгілісі "Бодхисаттвачарьяватара" еңбегінің авторы ретінде танылады. Ағылшын тілінде оның әртүрлі аудармалары бар, олар кейде "Бодхисаттваның өмір жолына нұсқау" немесе "Ағарту жолына ену" деп аталады. Бұл – бастапқы ойдан толық буддалыққа дейінгі ағарту процесін сипаттайтын ұзын поэма және бүгінге дейін Махаяна және Ваджраяна буддистері оны оқып үйренеді. 1994 жылы 14-ші Далай-ламаның "Түннің қараңғылығындағы шағылысқан найзағай" атты кіріспесі және "Бодхисаттвачарьяватара" бойынша түсіндірмесі жарық көрді. Далай-лама "Ашуды жеңу" (1997) еңбегінде Сабырлық тарауына түсіндірме берген, ал оның Даналық тарауына жасаған түсіндірмелерін "Даналықты қолдану" (2004) еңбегінен табуға болады. Кунзанг Палден Патрул Ринпоче берген түсіндірмеге негізделген түсіндірме жазды, оны Падмакара аударма тобы аударған. Патрул Ринпоче – өмірін "Бодхисаттвачарьяватара"ны таратуға арнаған, зор білімді, саяхатшы монах.
Жеке тұлға және ерік бостандығы
Будданың іліміне сүйене отырып, Шантидева біздің ішкі, жеке тұлғамызға немесе мәнімізге деген сеніміміздің негізсіз ғана емес, сонымен қатар зиянды екенін түсінді. Гудман Шантидеваның Бодхикариаватарада еркін ерік мәселесіне де тоқталып өткенін айтады, оның сөзінше, "қандай да болса бұзушылықтар (апарадха) мен жамандықтар (папа) болсын, олардың бәрі шартты факторлардың күшімен пайда болады, ал ешбір нәрсе тәуелсіз түрде туындамайды".
Этикалық көзқарастар
Шантидева жеке тұлға және өзінің мәні туралы көзқарастарына сәйкес, "барлық сезімтал жандардың қазіргі және болашақ ауыртпалықтары мен күйзелістерін тоқтатуға, ал қазіргі және болашақ барлық қуаныш пен бақытты жеткізуге" тиіс деп жазды, бұл "Джереми Бентхамнан шамамен мың жыл бұрын осы көзқарас ең алғаш рет нақты айтылған мәлімдемесі болуы мүмкін".