Кіріспе
Доминикан тәртібінің литургиялық рәсімі – Католик шіркеуіндегі Доминикан тәртібінің ерекше литургиялық рәсімі. Әртүрлі дереккөздер бұл рәсімді әртүрлі жіктемелерге бөледі. Кейбіреулер оны Рим рәсімінің қолданылуы деп санайды, ал басқалары Галлия рәсімінің нұсқасы, үшіншілері Галлия элементтері енгізілген Рим рәсімінің бір түрі деп есептейді. Доминикан тәртібі бұл рәсімді XIII ғасырдың ортасында өзінің ерекше рәсімі ретінде жасап, қабылдады. 1968 жылы Екінші Ватикан соборынан кейін жаңадан түзетілген мәтіндер пайда болған соң, тәртіп қайта қарастырылған Рим миссасы мен Құдайға арналған қызметті қабылдауға шешім қабылдады, бірақ өзінің ерекше рәсімінің басқа элементтерін сақтап қалды, мысалы, Тану рәсімі. Нәтижесінде, қайта қарастырылған Рим рәсімі жарияланғаннан кейін Доминикан тәртібінің миссасы жиі өткізілмейтін болды. Дегенмен, соңғы онжылдықтарда Доминикан тәртібінің кейбір провинцияларында оқшау ұсынылып, ал басқаларында тұрақты түрде өткізіледі. Бұған қоса, оны Сент-Винсент Феррердің дәстүрлі католик бауырластығы да қолданады.
The Dominican Rite is the unique liturgical rite of the Dominican Order in the Catholic Church. It has been classified differently by different sources – some consider it a usage of the Roman Rite, others a variant of the Gallican Rite, and still others a form of the Roman Rite into which Gallican elements were inserted. The Dominican Order composed and adopted this rite in the mid thirteenth century as its specific rite. In 1968, it decided to adopt the revised Roman Rite of Mass and of the Divine Office, as soon as the texts revised after the Second Vatican Council appeared, but it has kept other elements of its proper rite, such as the Rite of Profession. As a result, the Dominican Rite of the Mass ceased being celebrated as often after the revised Roman Rite was promulgated. However, in recent decades it has been offered occasionally in some provinces of the Dominican Order, and regularly in others. In addition, it is used by the Traditionalist Catholic Fraternity of St. Vincent Ferrer.
Шығуы мен дамуы
Орден үшін арнайы бірыңғай рәсім мәселесі Изгі Доминик заманында ресми түрде қарастырылмады, әр провинция 1216 жылы орден бекітілген кезде шіркеуде кең таралған литургиялық әртүрліліктерге қатысты. Сондықтан, әр провинцияда, көбінесе әр монастырда, мәтін мен қасиетті миссаның рәсімдері мен құдай қызметін оқуда белгілі бір ерекшеліктер болды. Изгі Доминиктің ізбасарлары мұндай жағдайдың қиын екенін тез мойындады және осы айырмашылықтарды жоюға көшті. Олар, қауымдық өмірдің маңызды қағидасы – дұға мен құлшылықтың бірлігі – түрлі жергілікті діни округтардың жағдайларына сәйкес келу арқылы қауіпке ұшырауы мүмкін екенін айтты. Орденнің бас жиналыстарында әр провинциядан келген бауырлардың жиналуынан туындаған литургиялық әртүрліліктердің шатастығы осы сенімді оларға одан да күштірек сезіндірді. Дегенмен, Рим литургиясын қабылдауға рұқсат берілгенде, орденнің басшысы барлық монахтар үшін, ал провинциалдар өзіне бағыныштылар үшін дәстүрлі Доминикан рәсімін сақтауға рұқсат беру құқығын алды. Бұл құқық бүгінгі күнге дейін сақталып келеді.
Діннің қайнар көзі
Доминикандық ритуалдың бастауын анықтау – литургиялық тарихтың көп бөлігін жабатын тұман мен белгісіздікке тікелей бетпе-бет кездесуге ұласады. Он үшінші ғасырда бірыңғай Рим ритуалы болған жоқ. Солтүстік-батыс Еуропаның ғұрыптарының негізі – Рим папасы Адриан I-нің Шарломанға жіберген Галликанизацияланған Григориандық сакраментарий болды, бірақ әрбір шағын аймақтың өзіне тән ерекшеліктері болды. Доминикандық ритуал біріктірілген кезде орденнің көптеген монастырьлары бұрынғы Галликани ритуалының қолданылған және Галлико-Рим ритуалының басым болған аймақтарына кірді. Орденде литургиялық реформаның алғашқы бастаушысы болған Саксониялық Блаженді Джордан Париждегі шіркеу ритуалын жоғары бағалап, Нотр-Дамдағы қызметтерге жиі қатысты. Ритуалдың бірігуіне үлкен үлес қосқан Римдік Гумберт француз провинциясының провинциал басшысы болды. Осы фактілер Доминикандық ритуалдың негізі – он үшінші ғасырдың әдеттегі Галликани ритуалы деген пікірді негіздейді, бірақ ритуалдың нақты бір жерден бейімделгенін көрсететін құжаттамалық дәлелдер жоқ. Орденнің жылнамалары бұл ритуалдың таза Римдік немесе таза Галликани емес, он үшінші ғасырдың Римдік ғұрыптарына негізделгенін, сондай-ақ Париж және орденнің болған басқа жерлердің ритуалдарынан алынған қосымшалар бар екенін көрсетеді. Бұл қосымшалардың қайдан алынғанын және олардың нақты қандай екенін әр ерекшеліктерді зерттеу арқылы ғана шамамен анықтауға болады. Сондықтан Доминикандық ән мен қалпына келтірілген Рим әні арасында айқын ұқсастық бар, бірақ Доминикандық кітаптарында Солесмес аббаттығы бастаған кейбір қазіргі нотациялар қолданылмайды (мысалы, нотаның ұзартылуын көрсету үшін қолданылатын нүктелі неумдар Доминикандық кітаптарында кездеспейді).