Кіріспе

Once Upon a Time, Cinema (ناصرالدین‌شاه آکتور سینما) – 1992 жылы Мохсен Махмалбаф жазған сценарийі мен режиссерлік еткен ирандық комедиялық фантастикалық фильм. Фильмге үнсіз кезеңнен бастап, ескі иран фильмдерінен алынған фрагменттер енгізілген. Қара-ақ түспен (шамалы түсті бөлімшелермен) түсірілген бұл фильм, үнсіз комедияның және ерте фантастикалық фильмдердің көптеген қағидаларын пародиялайды.

Сюжет

Фильмде Атиех (Болашақ) деп аталатын адамды іздейтін The Cinematographer (Мехди Хашеми) кейіпкері туралы әңгімеленеді. Ол қызға дауыстап шақырғанда, сиқырлы түрде уақытқа кері оралады – 20-шы ғасыр басынан 19-шы ғасырдағы Иранның Насер әл-Дин Шах тұсына. Шахтың сақшылары қолға түсірген кезде, ол шахқа (Эззатолах Энтезами) иран киносының (болашақ) тарихынан фильмдер көрсетеді. Шах таңғалып, отбасына осы керемет құралды көрсетіп жатты. «Лор қызы» (1932) фильмін көру кезінде, бандиттер шабуылдаған қыз туралы мелодраманы тамашалағанда, шах Голнарға ғашық болады. Голнар (Фатеме Мотамед Ария) фильмнен шығып, шахтың сарайының «нағыз» әлеміне келіп қосады. Шах оны сарбаздарына тапсырып, гареміне әйелдікке алуға бұйрық береді. Шахтың гаремге түсетін сырғанасы арқылы жеткізілген Голнар оны қабылдамай, қашуға тырысады, нәтижесінде комедиялық қуғын-құйғын орын алады. Ал темірқасып шахтың әйелдеріне фильмдер көрсетіп жатыр. Шахтың өзі де баршаның «Лор қызын» көруін қалайды. Ашық аспан астында үлкен көрсетілім болады. Басқа фильмдер де көрсетіледі, оның ішінде «Қайсар» (1969) – жекеше кек алу туралы драма. Фильмнен қаһарман шығып келеді. Шах оны жауларына қарсы пайдалану туралы сөйлейді және гаремдегі жалғыз шын махаббатын қызғанышпен қараған басқа әйелдер өлтіргенін мойындайды. Енді ол тек Голнар туралы армандайды. Осы уақытта, киноның бұзылғыш күшіне алаңдаған шахтың кеңесшілері осы қауіпті құралды цензуралау жолдарын талқылайды. Шах режиссерден оны «Лор қызынан» Жафарға айналдырып, Голнардың махаббатын жеңуге көмектесуін сұрайды. Режиссер оған кино сиқырын қолданады, бірақ шахты «Сиыр» (1969) фильмінің басты кейіпкеріне, өзін сиыр санаған адам туралы фильмге айналдырады. Содан кейін ол оған кедей отбасыға көмектесу үшін жыртыс тартып жұмыс істеуді тапсырады. Кинорежиссер қамауға алынып, шахты қорлағандықтан айыпталады. Оны өлімге кесетін кезде киноның толық күші оянғанда, сотты бұзып жібереді. Фильм түсті түске өтеді және адамдар құшақтасқан кадрлармен аяқталады.

Мақтаулар мен түсіндірмелер

Насер ад-дин Шах Стамбул халықаралық кинофестивалі мен Карловы Вары халықаралық кинофестивалінен екі арнайы жюри жүлдесін жеңіп алды. Махмалбаф кейіннен бұл фильмнің кино және қоғам туралы трилогияның бірінші бөлігі болғанын айтты. "Бір кезде кино" фильмі кино мен саяси билік туралы мәселелерді көтерді. Трилогияның келесі фильмдері, "Сәлем, кино" және "Актер" фильмдерінің біріншісі кино мен халық, екіншісі кино мен суреткер туралы болды.