Кіріспе
Самира Махмалбаф (سمیرا مخملباف, Samira Makhmalbaaf; 15 ақпан 1980 жылы туған) – ирандық кинорежиссер және сценарийші. Ол режиссер және жазушы Мохсен Махмалбафтың қызы. Самира Махмалбаф ирандық жаңа толқынның өкілі саналады. Ол көптеген сыйлықтарға ие болған, оның ішінде Канн кинофестивалінде екі қазылар жұрналының жүлдесін жеңіп алды және көптеген сыйлықтарға ұсынылған.
Samira Makhmalbaf (سمیرا مخملباف, Samira Makhmalbaaf; born 15 February 1980) is an Iranian filmmaker and screenwriter. She is the daughter of Mohsen Makhmalbaf, the film director and writer. Samira Makhmalbaf is considered to be part of the Iranian New Wave. She has won multiple awards, including two Jury Prizes at the Cannes Film Festival, and has been nominated for numerous awards.
Ерте өмір
Самира Махмалбаф 1980 жылдың 15 ақпанында Тегеранда режиссер Мұхсен Махмалбафтың отбасында дүниеге келді. Бала кезінде ол әкесінің түсірілім алаңдарында оның жұмысына қатысып, кейіннен монтаждау процесін қадағалап отырды. Өзінің ресми өмірбаянында Махмалбаф киноға деген алғашқы құмарлығын 7 жасында, 1987 жылы әкесі түсірген "Велосипедші" фильмінде рөл орындағанда сезінгенін айтады. Махмалбаф 14 жасында мектепті бітірмей, Махмалбаф кино үйінде бес жыл бойы кино өнерін оқыды. 20 жасында ол Лондонның Роемптон университетінде психология және құқық мамандықтарын меңгерді.
Мансап
17 жасында екі бейнефильм режиссерлік еткеннен кейін Махмалбаф өзінің алғашқы толық метражды фильмін – «La Pomme» («The Apple») түсірді. Ол Канн кинофестивалінде «La Pomme» фильмін көрсетті. 1998 жылы Лондон кинофестивалінде берген сұхбатында Самира Махмалбаф «The Apple» фильмінің жаңа жағдайларға қарыздар екенін және Хатами президенттігінің салдарынан Ирандағы атмосфераны өзгерткенін айтты. «The Apple» екі жыл ішінде 100-ден астам халықаралық кинофестивальға шақырылды және 30-дан астам елде көрсетілді. 2000 жылы ол 22-ші Мәскеу халықаралық кинофестивалінің қазылар алқасының мүшесі болды. Самира Махмалбаф көптеген сыйлықтардың иегері және үміткері болды. Ол «Такте сиа» («Blackboards») (2001) және «Панж э аср» («At Five in the Afternoon») (2003) фильмдері үшін Канн кинофестивалінің «Алтын пальма» сыйлығына екі рет ұсынылды. Ол 2001 және 2003 жылдары осы екі фильм үшін де Канн кинофестивалінің жюри сыйлығын жеңіп алды. Самира Махмалбаф 1998 жылы Лондон кинофестивалінде «The Apple» үшін Сазерленд трофейін және 2002 жылы Венеция кинофестивалінде «11’09”01 September 11» үшін ЮНЕСКО сыйлығын жеңіп алды. 2003 жылы британдық «The Guardian» газетінің сыншылары Махмалбафты бүгінде жұмыс істеп жатқан ең жақсы 40 режиссердің қатарына қосты. «Asbe du pa» («Two Legged Horse») фильмін түсірілімі кезінде Махмалбаф пен оның актерлік құрамы мен командасы Ауғанстанда түсірілім кезінде шабуылға ұшырады. Түсірілім алаңына сырттан кірген адам жергілікті базардың төбесінен қол гранатасын лақтырғанда түсірілім тоқтатылды. Шабуыл салдарынан актерлердің алты мүшесі ауыр жарақат алды және бір жылқы қаза тапты. Сұхбат беру кезінде Махмалбаф: «Мен кішкентай балалардың жерге құлап, бүкіл көше қанға толы екенін көрдім. Менің алғашқы ойым – мен әкеме қайтадан көре алмаймын екенім болды» деді. Жұмысын жалғастыруға бекінген Махмалбаф фильмін аяқтады және 2008 жылы Францияда алғашқы көрсетілімін өткізді. «Asbe du pa» фильмін аяқтағаннан кейін Махмалбаф түрлі халықаралық кинофестивальдерде номинацияларға ие болды және Гент халықаралық кинофестивалінде, Сан-Себастьян халықаралық кинофестивалінде және Таллинн «Қара түндер» кинофестивалінде жүлделер жеңіп алды.
Стиль және тақырыптар
Махмалбафтың фильмдері оның әкесінің бұрынғы туындыларындағы құжаттамалық- көркемдік гибридтік эстетиканы жалғастырды. Кәсіби емес актерлерді пайдалану және көшедегі реализмді бейнелеу. Оның фильмдері прогресс пен өзгерістер тақырыбын қамтиды. Оның стиліне сәйкес, ол кедейлік сияқты мәселелерді ашып көрсетуге толықтай берілген, нақты саяси мақсатты бейнелеуге ұмтылады. Ол сондай-ақ «Panj é asr» («Күнде бесте») фильмінде әйелдердің құқықтары мен білімі сияқты тақырыптарды көтеріп, Ауғанстандағы діни емес мектепте ашық білім алуға тырысқан жас әйел туралы айтады. Indiewire тілшісіне берген сұхбатында оған «Blackboards» фильміндегі метафора мен шындық арасындағы байланыс туралы сұрақ қойылады. Ол: «Фильмнің алғашқы кадры өте сюрреалистік бейнемен басталады, бірақ фильмге енген сайын, қашқынның сезімін басынан кешіресің. Мен осы бейнені өте жақсы көремін, менің ойымша, ол әртүрлі мағынаны білдіре алады. Ол әлеуметтік, интеллектуалдық және поэтикалық мағынаны қамтитын көптеген метафораларды бере алады, бірақ сіз олардың шындығына енуіңіз мүмкін. Фильм идеясы әкемнің ойына келді, мен келесі фильмге тақырып іздеп жүргенде. Ол маған үш-төрт бет берді, содан кейін оны елестету кез келді. Бірақ мен оны жай ғана елестете алмадым. Канн қаласында отырып, Күрдістанда өмір сүретін адамдар туралы қалай ойлауым мүмкін? Сондықтан мен олармен араласып, олардың жағдайын сезінуім керек болды. Мен актерлерді таңдап, түсірілім орнын тауып, сонымен бірге жағдайдың шындығына да мүмкіндік бердім. Мен тақырыпты өлтіргім келмейді, оны камераның алдына қойып, тірі емес нәрседей түсіргім келмейді. Мен шындықтың қиялыммен бірігуіне жол бердім. Менің ойымша, метафоралар суретшінің қиялы мен өмір шындығының қарым-қатынасынан туындайды. Мысалы, жүзден астам қарт адам өз еліне қайтып оралуды қалайды. Бұл – қиял мен шындық. Бұл шындық, себебі кейбір ересек ұрпақтар өз еліне қайтып, сол жерде өлуді қалайды. Бұл шындық. Бірақ қарт адамдар болу – қиял. Немесе бір ғана әйел болу – қиял. Ал осы тақталарды алып жүру – шындық пен қиялдың үйлесімі. Себебі егер сіз босқын немесе мұғалім болсаңыз, тақтаңызды алып жүріп, оқушы іздеуден басқа не істей аласыз? Олар көшедегі сатушылар сияқты: «Келіңдер, бірдеңе үйреніңдер!» – деп айқайлайды. Мұндай қиын жағдайда бәрі кедей, сондықтан ешкім ештеңе үйренбейді. Бұл қиял, бірақ оның болуы мүмкін».
Жеке өмір
Мохсен Махмалбаф Фатеме Мешкиниге үйленді, оның үш баласы болды: Самира (немесе Зейнаб, 1980 жылы туған), Мейсам (немесе Айюб, 1981 жылы туған) және Хана (немесе Хатерех, 1988 жылы туған). Мохсен Махмалбаф сұхбатында былай дейді: "Мен саяси ұйымдарды тастап, радиоға ауысқанда, Фатеме менімен бірге келді. Мен бағдарлама жаздым, ал ол диктор болды. Самира туғанда, біз оны радиостанцияға алып баратынбыз. Біз жұмыс істедік, ол әрқашан біздің біреуімізбен бірге болды". Фатеме Мешкини 1982 жылы апаттан қайтыс болды. Мохсен Махмалбаф кейіннен Фатеме Мешкинидің қарындасы Марзие Мешкиниге үйленді. Сол сұхбатта ол саясат туралы айтып, "Тікелей саясат туралы фильм түсірсем де, ол ештеңе бермейді. Ештеңе, себебі ол журналист сияқты ғана сөйлеу. Сіз беткей нәрсені айтасыз. Мен түсіретін фильмдер тереңірек. Мұндай жұмыс журналистік жұмыстан гөрі ұзақ және терең өмір сүре алады". Би-би-сиге берген сұхбатында ол Ирандағы әйел режиссерлердің кездесетін қиындықтар туралы айтады. "Дәстүрлі түрде, әйел режиссер бола алмайды деген ой баршаның санасында қалыпты. Сондықтан әйел үшін бұл өте қиын. Сонымен қатар, осындай жағдайда өмір сүрсеңіз, сіздің де сондай көзқарасқа ие болу қаупі бар. Сондықтан осы жағдайға қарсы тұру керек, содан кейін жағдай басқалардың санасында да өзгере бастайды. Иран азаттық пен демократияға қол жеткізгенде көптеген әйел режиссерлер туады деп үміттенемін".