Кіріспе
Британ монархтарының ресми елдік резиденциясы, Беркшир графтығындағы Виндзор қалашығындағы Виндзор қамалы – Англияның Беркшир графтығындағы Виндзордағы патшалық резиденция. Ол Англия және кейіннен Ұлыбритания патшалық отбасымен тығыз байланысты және сәулет тарихының шамамен мың жылдығын қамтиды. Алғашқы қамал 11 ғасырда, Вильгельм Жеңімпаздың Англияға басып кіргеннен кейін салынған. Генрих I (1100–1135 жылдары билеген) тұсынан бастап, ол үстем монархтардың резиденциясы ретінде пайдаланылып келеді және Еуропадағы ең ұзақ уақыт бойы пайдаланылып келе жатқан сарай болып табылады. Қамалдың 19 ғасырдың басында салынған сәнді мемлекеттік пәтерлерін өнер тарихшысы Хью Робертс «кейінгі георгиандық талғамның ең жақсы және толыққанды көрінісі ретінде кеңінен танылған, теңдесі жоқ керемет бөлмелер тізбегі» деп сипаттаған. Қамал қабырғаларының ішінде 15 ғасырға жататын Сент-Джордж шіркеуі орналасқан, оны тарихшы Джон Мартин Робинсон «ағылшын тікбұрышты готикасының ең үлкен жетістіктерінің бірі» деп санайды. Бастапқыда Нормандардың Лондон маңындағы үстемдігін көрсету және Темза өзенінің стратегиялық маңызды бөлігін бақылау үшін жобаланған Виндзор қамалы орталық төбешікке айналдыра үш бөлімнен тұратын мотта және бейли ретінде салынған. Кейіннен тас қамалдармен ауыстырылып, 13 ғасырдың басында Бірінші барондық соғыс кезінде ұзақ қоршауға алынды. Генрих III ғасырдың ортасында қамал ішінде сәнді патша сарайын салдырды, ал Эдуард III одан да әрі барып, сарайды қайта жаңартып, Англияның орта ғасырларындағы ең қымбат құрылыс жобасын жасады.
the castle in Windsor, Berkshire
Windsor Castle is a royal residence at Windsor in the English county of Berkshire. It is strongly associated with the English and succeeding British royal family, and embodies almost a millennium of architectural history. The original castle was built in the 11th century, after the Norman invasion of England by William the Conqueror. Since the time of Henry I (who reigned 1100–1135), it has been used by the reigning monarch and is the longest occupied palace in Europe. The castle's lavish early 19th century state apartments were described by the art historian Hugh Roberts as "a superb and unrivalled sequence of rooms widely regarded as the finest and most complete expression of later Georgian taste". Inside the castle walls is the 15th century St George's Chapel, considered by the historian John Martin Robinson to be "one of the supreme achievements of English Perpendicular Gothic" design. Originally designed to project Norman dominance around the outskirts of London and oversee a strategically important part of the River Thames, Windsor Castle was built as a motte and bailey, with three wards surrounding a central mound. Gradually replaced with stone fortifications, the castle withstood a prolonged siege during the First Barons' War at the start of the 13th century. Henry III built a luxurious royal palace within the castle during the middle of the century, and Edward III went further, rebuilding the palace to make an even grander set of buildings in what would become "the most expensive secular building project of the entire Middle Ages in England".
Сәулет
Виндзор қамалының аумағы бекініс, сарай және шағын қаланың ерекшеліктерін қамтиды және үйлестіреді. Қазіргі заманғы қамал бірнеше кезеңмен жүзеге асырылған құрылыс жобаларының нәтижесінде салынды, 1992 жылғы өрттен кейінгі қайта жаңарту жұмыстарымен аяқталды. Бұл ортағасырлық құрылымға негізделген грузин және викториан стиліндегі дизайн, готикалық элементтері заманауи үлгіде қайта жаңартылған. 14 ғасырдан бері қамал архитектурасы ескі үлгілер мен дәстүрлерді заманауи түсіндіруге ұмтылып, көне немесе тоқыраған стильдерді қайталай келді. Сәулетші сэр Уильям Уитфилд Виндзор қамалының архитектурасының "біршама қияли сипатқа" ие екенін атап көрсетті, көркемдік және готикалық дизайн "мұнда театрлық қойылым көрсетіліп жатқандай сезім" тудырады, 20 ғасырдың соңында аутентиктік сезімін күшейту үшін ескі құрылымдарды ашыққа шығаруға жасалған әрекеттерге қарамастан. Сынға ұшырағанына қарамастан, қамалдың архитектурасы мен тарихы оған "Еуропаның ең мәшһүр сарайларының қатарында орын" береді.
Ортаңғы бөлім
Виндзор замкісінің ортасында Орта алаңы орналасқан, ол алаңның ортасындағы мотта немесе жасанды төбенің айналасында қалыптасқан бейлі. Моттаның биіктігі 15 метр, ол бастапқыда қоршаған ордан қазылған бордан жасалған. Моттаның үстіндегі Дөңгелек мұнара 12 ғасырда салынған ескі ғимаратқа негізделген, ал 19 ғасырдың басында сәулетші Джеффри Уайатвилл оның биіктігі мен сылуэтін 30 футқа (9 метрге) дейін көтеріп, әсерлі етіп өзгерткен. Дөңгелек мұнараның ішкі кеңістігі 1991-1993 жылдары Корольдік мұрағаты үшін қосымша орын беру мақсатында қайта жобаланды, Уайатвиллдің бастапқыда бос қалдырған кеңейтілген бөлігіне қосымша бөлме салынды. Орта алаңның батыс кіреберісі қазір ашық, ал қақпа солтүстікке қарай Солтүстік террасаға жетелейді. Алаңның шығыс жағы Норман қақпа үйімен күзетіледі. Уайатвилл қақпа үйінің сыртқы пішінін қайта жобалады, ал ішкі бөлігі кейіннен 19 ғасырда тұрғын үй ретінде пайдалану үшін кеңейтілді.
Жоғарғы палата
Виндзор замоғының жоғарғы бөлімі орталық төртбұрышты құрайтын жоғарғы бекініс қабырғасымен қоршалған бірқатар маңызды ғимараттардан тұрады. Мемлекеттік пәтерлер палатаның солтүстігі бойымен созылып жатыр, ал шығыс қабырғасында бірнеше ғимарат орналасқан. Жеке корольдік пәтерлер мен Король Георг IV қақпасы оңтүстікке қарай, ал оңтүстік-батыс бұрышында Эдуард III мұнарасы орналасқан. Мотта мен Дөңгелек мұнара палатаның батыс жағын құрайды. Дөңгелек мұнараның астында атқа отырған Карл II-нің қола мүсіні орналасқан. Бұл мүсін Хьюберт Ле Суердің Лондондағы Карл I мүсінінен шабыттандырылып, 1679 жылы Джозиас Ибах құйған, ал мәрмәр тұғыры Гринлинг Гиббонстың ою-өрнектерімен безендірілген. Шығыс террасасында жеке гүлбақша бар, оны алғаш рет 1820 жылдары Георг IV салып, абаттандырған. Қазіргі бақты Эдинбург герцогы принц Филипп жаңартты, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жеңіс бағы ретінде пайдаланылғаннан кейін, оған Елизавета және Маргарет ханшайымдар да қамқорлық жасаған. 2020 жылы бұл бақ 40 жылдан кейін алғаш рет шектеулі уақытқа жұртшылыққа ашылатыны жарияланды. Дәстүрлі түрде Жоғарғы бөлім "барлық жағынан қарағанда 19 ғасырдың басында сарай қалай болуы керек деген ойдың бейнесі" деп бағаланған, бұл Георг IV тұсында Уятвиллдің сарайды кең ауқымды қайта жоспарлауының нәтижесінде болды. Жоғарғы бөлімнің қабырғалары Bagshot Heath тасынан салынған, ішкі жағы тегіс кірпішпен қапталған, ал готикалық элементтері сары Bath тасынан жасалған. Жоғарғы бөлімдегі ғимараттардың ерекшелігі – 17 ғасырда қамалдан бастау алған, әртүрлі кезеңдердегі тас жұмыстарын біркелкі көрсету үшін, цементте ұсақ кремний бөлшектерін қолдану. Жоғарғы бөлімнің көкжиегі қашықтан көрінгенде немесе горизонтқа қарсы тұрғанда әсерлі болу үшін жасалған, ол 18 ғасырдың соңындағы суретшілдік қозғалыстың ықпалымен биік мұнаралар мен қамалдардың бейнесін көрсетеді.
Мемлекеттік пәтерлер
Мемлекеттік пәтерлер Жоғарғы палатаның басты бөлігін құрайды және төртбұрыштың солтүстік жағында орналасқан. Қазіргі ғимарат Эдуард III салған ортағасырлық негіздерге сүйенеді, бірінші қабатта қызметтік бөлмелер мен жертөлелер орналасса, әлдеқайда сәнді бірінші қабат сарайдың негізгі бөлігін құрайды. Бірінші қабаттағы Мемлекеттік пәтерлердің батыс жағының жоспары негізінен сәулетші Хью Мейдің еңбегі, ал шығыс жақтағы құрылыс Джеффри Уайтвиллдің жоспарларын көрсетеді. Мемлекеттік пәтерлердің интерьерін Уайтвилл көбінесе 19 ғасырдың басында жобалаған. Уайтвилл әр бөлмені нақты сәулет стилін көрсету және сол дәуірдің сәйкес жиһаздары мен көркем туындыларын ұсыну үшін жасаған. Жылдар өте келе кейбір өзгерістер болғанымен, бұл идея пәтерлерде әлі де басымдық танытады. Әртүрлі бөлмелер классикалық, готикалық және рококо стильдерін ұстанады, сондай-ақ кейбір жерлерде Якобетан элементтері де кездеседі. 1992 жылғы өрттен кейін сарайдың шығыс жағындағы көптеген бөлмелер «эквивалентті қалпына келтіру» әдісімен жаңартылды – бөлмелер түпнұсқасымен ұқсас болу үшін қалпына келтірілді, бірақ қазіргі заманғы материалдар қолданылып, қазіргі заманғы құрылымдық жақсартулар жасырылды. Дизайн тұрғысынан Виндзор ең жақын Арундел қамалына ұқсайды, ол дамыған ерте Норман бекінісі, бірақ қос қоршау дизайны Рокингем және Альнуик қамалында да кездеседі. Виндзор бастапқыда патшалық резиденция ретінде пайдаланылмаған. Ерте Норман патшалары Олд-Виндзор ауылындағы Эдуард Исповедниктің бұрынғы сарайын пайдалануды жөн көрген. Виндзорды резиденция ретінде алғаш пайдаланған патша Генрих I болды, ол 1110 жылы қауіпсіздік күшейген кезеңде қалада Уитсунтид мерекесін тойлады. Генрихтің Лювендік Годфридің қызы Аделамен некесі 1121 жылы осы қамалда өткен. Осы кезеңде мұнара айтарлықтай құлап кеткен – археологиялық мәліметтерге сәйкес, моттың оңтүстік жағы 2 метрден астам төмен түскен. Мұнараны қолдау үшін ағаш қазықтар қағылып, ескі ағаш мұнарасы жаңа тас қабырғалы мұнарамен ауыстырылды, сонымен қатар солтүстік-шығысқа қарай қақпа және жаңа тас құдық салынды. Кейіннен мұнараға төмен қорғаныш қабырғасы қосылды.
13 ғасыр
Джон патша Виндзорда бірқатар құрылыс жұмыстарын жүргізді, бірақ олар негізінен қорғаныс емес, тұрғын үйлерге арналған. Англия барондарының көтерілісі кезінде қамал маңызды рөл атқарды: 1214 жылы қамал қоршауға алынды, ал Джон 1215 жылы жақын орналасқан Руннимедте Магна Картаны қол қою алдындағы келіссөздерді қамалдан басқарып жүргізді. 1224 және 1230 жылдар аралығында Төменгі ауланың қабырғалары болашақ Генрих VIII қақпасы орналасқан жерде қақпа үйімен бірге таспен қайта салынды. Бұл негізінен патшайым мен Генрихтің балалары үшін арналған. Ол жеке пайдалануы үшін салынған көптеген шіркеулердің ішіндегі ең әсем және өлшемі мен сапасы жағынан Париждегі Сен-Шапельге тең келді. Генрих Төменгі ауланың солтүстік жағында орналасқан Ұлы залды жөндеп, оны жаңа ас үймен кеңейтіп, зал мен ас үйдің арасына жабық дәліз салды. Бұл жұмыс 10 000 фунттан астам тұсқа келді.
XIV ғасыр
Эдуард III Виндзор замкісінде дүниеге келді және өзінің билік кезеңі бойы оны кеңінен пайдаланды. Эдуард осы орденді қабылдау үшін замкіде жаңа ғимарат салуды бастады, бірақ ол ешқашан аяқталған жоқ. Біраз уақыттан кейін Эдуард түсініксіз себептермен жаңа орденнен бас тартып, оның орнына Виндзор замкісін штаб-пәтері ретінде пайдаланатын Гартер орденін құрды, оған Виндзордың кедей рыцарлары да кірді. Эдуард әкесі Эдуард II билігінің әлсіреуінен және атасы Эдуард I-нің әскери жетістіктерінен әсер алып, инновациялық, "өзіне-өзі сындарлы эстетикалық, күшті, жауынгерлік архитектура" жасауға ұмтылды. Эдуард жаңа қамалдың қайта құрылысы мен жобалауға Уильям Уайкхэмды жалпы жауапкершілікке тағайындады. Жұмыс жүріп жатқанда Эдуард уақытша түрғын үйге Дөңгелек мұнараға орналасты. Қамал құрылысының бір бөлігі Эдуардтың Креси, Кале және Пуатье шайқастарындағы жеңістерінен түскен сыйлықтар есебінен төленді. Бұл қамал "Англияның орта ғасырлардағы ең қымбат құрылыс жобасы" болды. Сарайдың алдында жаңа зал мен жаңа шіркеуді біріктірген Сент-Джордж залы орналасқан. Бұл қатарда екі симметриялық қақпа үйі болды: Spice Gatehouse және Kitchen Gatehouse. Spice Gatehouse сарайға кіретін басты қақпа болды, ал Kitchen Gatehouse тек ас үй ауласына апарды. Үлкен залда көптеген үлкен терезелер болды, олар аулаға қарады. Қатар ерекше, біртұтас шатыр сызығына ие болды және сарайдың қалған бөлігінен биік шатырымен ерекше көзге түсетін еді. Патшаның жеке пайдалануы үшін салынған Роза мұнарасы қатардың батыс бұрышын безендірді. Зал, шіркеу және Үлкен залдан басқа, жаңа интерьерлердің барлығы бірдей биіктікке және енге ие болды. refn| Интерьерлердің биіктігі шамамен 22 фут 11 дюйм (7 м), ал ені 23 фут 7 дюйм (7,2 м) құрады. Уильям Уайкхэм Оксфордтағы Жаңа колледжді және Винчестер колледжін салды, онда Виндзор қамалының ықпалын оңай көруге болады. Кейінірек, ғасырдың соңында, қамал Ричард II-нің де назарына ілікті. Ричард Сент-Джордж шіркеуінде қайта жаңарту жұмыстарын жүргізді, осы жұмысты дипломат және Корольдің жұмыстарының хатшысы болған Джеффри Чосер атқарды.
15 ғасыр
Виндзор қамалы 15-шы ғасырда саяси зорлық-зомбылықтың күшеюіне қарамастан, монархтардың сүйікті ордасы болып қала берді. Генрих IV 1399 жылы жасаған төңкерісі барысында қамалды басып алды, бірақ Ричард II-ні ұстай алмады, ол Лондонға қашып кеткен еді. 15-шы ғасырдың ортасына таман Англия Ланкастерлер мен Йорктардың бәсекелес топтары арасында күрт бөлініп кетті. Виндзор сияқты қамалдар Розалар соғысы (1455–1485) кезінде шешуші роль атқармады, бұл соғыс негізінен бәсекелес топтар арасындағы шайқастар түрінде жүрді. Виндзор қамалында дүниеге келген және Виндзорлық Генрих деп танылған Генрих VI тоғыз айлық шала сәби кезінде патша болды. Оның ұзақ кезге созылған билікке келуі, Генрихтің Ланкастер жақтастары мен Йорктар арасындағы шиеленістің күшеюімен байланысты, Виндзорға деген назарды аударды. Гартер мерекелері мен қамалдағы басқа да салтанатты шаралар сиреп, нашар қатыстырылатын болды. Эдуард Гартер орденін қайта жаңғыртуға кірісіп, 1472 жылы әсем мереке өткізді. Эдуард 1475 жылы қазіргі Санкт-Джордж шіркеуінің құрылысын бастады, нәтижесінде Төменгі аудандағы бірнеше ескі ғимараттар бұзылды. Осы сәнді шіркеуді салған арқылы Эдуард өзінің жаңа әулеті Англияның толыққанды билеушілері екенін көрсетуге тырысты, сонымен қатар Генрих VI жақын маңдағы Итон колледжінде салынған ұқсас шіркеумен бәсекелесуді көздеген болуы мүмкін. Генрих VII Виндзорды жиі пайдаланды. 1488 жылы таққа отырғаннан кейін көп ұзамай, ол қамалда Гартер ордені үшін үлкен той ұйымдастырды. Санкт-Джордж шіркеуінің шатырын аяқтады және бұрынғы шығыс Элеонора шіркеуін Генрих VI-ға арналған қасиетті орынға айналдыруға кірісті, оның қасиеттілікке ие болуы жақын арада күтілуде еді. Генрих VII сарайдағы Корольдің бөлмесін қайта жаңартып, 1489 жылы Ұлы ас үйдің шатырын қайта салдырды. Ол сондай-ақ сарайдың батыс жағына үш қабатты мұнара салып, оны жеке пәтерлері ретінде пайдаланды. Виндзор халықаралық дипломатиялық шаралар үшін қолданыла бастады, соның ішінде 1506 жылы Кастилияның Филипп I-нің салтанатты сапары да осы қамалда өтті.
XVI ғасыр
Генрих VIII жақсы көріп, жас кезінде «күнделікті ату, ән салу, билеу, күресу, салмақ тастау, диктофон, флейта, виолончельмен ойнау, әндер жазу және балладалар жасаумен» шұғылданған Виндзор қамалын ұнатты. Гартер мерекелерінің дәстүрі сақталды және одан да әсем болды; Виндзорға келген патшалық сарайдың мөлшері өсіп бара жатқандықтан шектеу қоюға тура келді. 1536 жылы Генрихтің билігіне қарсы Англияның солтүстігінде болған үлкен көтеріліс кезінде патша өзінің әскери жауабын басқару үшін оңтүстіктегі Виндзорды қауіпсіз база ретінде пайдаланды. Тюдор дәуірі бойы Виндзор Лондонда оба болған жағдайда қауіпсіз паналау орны ретінде де қолданылды. Генрих 1510 жылы қамалдың басты қақпасын қайта салып, Жоғарғы палатадағы моттаның түбінде теннис кортын салдырды. Ол сонымен қатар Жоғарғы палатаның сыртқы қабырғасының бойында Солтүстік кемежай деп аталатын ұзын террасаны салды; ағаштан салынған, ол төмендегі Темза өзенінің әдемі көрінісін қамтамасыз ету үшін жасалған. Генрих патшалық құрған кезінде шығыстағы Әйелдер капелласын Кардинал Вулсиге оның болашақ кесенесі үшін берді. Бенедетто Граццини бұл жобаның көп бөлігін итальяндық жаңару дәуірінің дизайнына айналдырды, бірақ Вулсидің биліктен құлауы жобаны аяқтауға мүмкіндік бермеді, замандастары бұл жұмысқа шамамен 60 000 фунт стерлинг (2008 жылы 295 миллион фунт стерлинг) жұмсалды деп есептеді. Генрих жобаны жалғастырды, бірақ ол 1547 жылы капеллада әсем жерлеу рәсімімен жерленген кезде аяқталмаған күйінде қалды. Ал жас Эдуард VI Виндзор қамалын ұнатпады. Эдуардтың протестанттық сенімдері оны Гартер рәсімдерін жеңілдетуге, Виндзордағы Гартер мерекесін тоқтатуға және католиктық әдеттердің белгілерін жоюға итермеледі. 1549 жылғы көтерілістер мен саяси қақтығыстар кезінде Виндзор патша мен Сомерсет герцогы үшін қауіпсіз баспана ретінде қайтадан пайдаланылды. Эдуард осы кезеңде Виндзор қамалында тұрып, «Мен түрмедемін деп ойлаймын, мұнда галереялар жоқ, не жүруге бақшалар жоқ» деп мәлімдеді. Жоғарғы палатаға су құбыры арқылы су құйылып, фонтан жасалды. Қаланы қорғауға он жаңа мыс зеңбірек сатып алынды. Ол оның сүйікті орындарының біріне айналды және ол басқа сарайларына қарағанда бұл жерге көбірек ақша жұмсады. Ол Виндзорда қарапайым құрылыс жұмыстарын жүргізді, соның ішінде қолданыстағы құрылымдарды жөндеудің кең ауқымы бар. Ол Солтүстік кемежайды тұрақты, үлкен тас террасаға айналдырды, мүсіндер, ою-өрнектер және сегізбұрышты, ашық асханамен толықтырады, террасаның батыс шетін көбірек жеке өмірді қамтамасыз ету үшін көтерді. Шатырда орындықтар, галерея және жаңа төбе орнатылды. Паркке жеңіл кіру үшін қамалдың оңтүстігіндегі арық үстінде көпір салынды. Елизавета қаланы дипломатиялық іс-шараларға көбірек пайдалана бастады, бірақ кеңістік қиындыққа ұшырады, өйткені мүлік қазіргі заманғы патша сарайлары сияқты үлкен емес еді. Шетелдік қонақтардың бұл ағыны Уильям Шекспирдің «Виндзордың қуанышты әйелдері» пьесасында патшайымның көңіл көтеруіне арналған. Мысалы, Фалстафтың «Виндзордың қуанышты әйелдері» ролі Фредерик I-ді бейнелейді деп есептеледі; герцог Елизавета I сотында өзінің шоттарын төлеуге дайын еместігі немесе қабілетсіздігі және оның Гартер орденіне қосылуға үнемі тырысқаны үшін көңілді көңілді адам болды. Ойынның ішінде Виндзорды қоршап тұрған парктің әртүрлі бөліктері бейнеленген. Бұл оқиғалардың көбіне көп ішімдік ішуге тура келді, соның ішінде 1606 жылы Данияның Кристиан IV-імен болған оқиға екі патшаның маскүнемдік мінез-құлқымен бүкіл Еуропаға әйгілі болды. Уиндзордағы орынның болмауы проблемалық болып көрінді, Джеймстің ағылшын және шотландтық серіктері жиі бөлмелер бойынша дау-дамай жасады. Чарльз 1629 жылы қаланы Иниго Джонс бар командамен толық зерттеп шықты, бірақ ұсынылған жұмыс аз орындалды. 1642 жылы Англияда Азамат соғысы басталып, ел Карлді қолдайтын роялистер мен парламентарийлерге бөлінді. Қазандағы Эджхилл шайқасынан кейін Парламент Карл Лондонға қарай алға жылжуы мүмкін деп алаңдаушылық білдірді. Джон Венн Уиндзор қамалының билігін 12 жасақпен бірге Темза өзенінің бойындағы жолды қорғау үшін қолға алды, соғыс кезінде қамалдың губернаторы болды. Соғыс аяқталғанда, алтын мен күміс ыдыстардың біразы тоналған. 1642 - 1643 жылдардағы қыс кезінде Виндзор қамалы парламенттік генерал - граф Эссекстің штаб-пәтері болды. Төмен төленген гарнизонның тонау мәселесі проблема болып қала берді; 500 патшалық бұғы қыс кезінде Виндзор Ұлы паркіне шашылып, қыста отын үшін қоршаулар өртеліп жатты. Парламенттік Армия кеңесі қарашада Виндзорға көшіп келді және Карлді мемлекетке қарсы қылмыс үшін соттауға шешім қабылдады. 1660 жылы монархияның қайта орнатылуы Виндзор қамалы үшін көп жылдар бойы болған маңызды өзгерістердің бірінші кезеңін бастады. Азамат соғысы және Интерregnum жылдары Англиядағы патша сарайларына көп зиян келтірді. Сонымен қатар, патшалық шеңбердегі «функционалды талаптардың, қозғалыс үлгілерінің, көлік түрлерінің, эстетикалық талғамның және жайлылық стандарттарының» өзгеруі табысты сарайда ізделіп отырған сапаларды өзгертіп жатты. Англияға оралғаннан кейін Чарльз 1668 жылы өзінің азаматтық жақындарының бірі, Принц Рупертті Виндзор қамалының констеблігіне тағайындады. Руперт дереу қамалдың қорғанысын қайта құруға кірісті, Дөңгелек мұнараны жөндеп, нағыз теннис кортын қайта салды. Чарльз Германиядан Виндзор Ұлы паркін бұғылармен қайта толтыруға тырысты, бірақ саялар соғысқа дейінгі көлеміне жете алмады. Чарльз Луи XIV стиліне қатты ықпал етті және Винчестердегі сарайында және Челсидегі Король ауруханасында француздық дизайнды имитациялады. Виндзорда Чарльз «Англияда жасалған ең әсем барокко интерьерлерін» жасады. Сол кездегі француз сарайының әдеп-нормалары сарай протоколын қанағаттандыру үшін көптеген тікелей бөлмелерді қажет етті; кеңістікке деген талап сәулетші Хью Мэйді Солтүстік террасаға кеңейтуге мәжбүр етті, оны қайта құрып, кеңейтті. Бұл жаңа ғимарат Жұлдызды ғимарат деп аталды, өйткені Чарльз II оның қабырғасына үлкен алтын Гартер жұлдызын орнатты. Орнына Чарльз Виндзордың айналасындағы жақсы жолдардың артықшылығын пайдаланып, қамалда болғанда Хэмптон Кортында кеңес отырыстарын өткізді. Мэйдің жұмысының нәтижесі ортағасырлық бейімділікті көрсетті; кейде «жамандыққа» сынға ұшырағанімен, Мэйдің қайта құруы қамалға құрметті және сәл қатал 17-ғасырлық «нео-нормандық» қамал жасауға бағытталған әрекет болды. Вильгельм III Жоғарғы палатаның соңғы классикалық қайта құрылуын жүргізу үшін Николас Хоксмур мен сэр Кристофер Ренді шақырды, бірақ корольдің ерте қайтысы жоспарды тоқтатуға мәжбүр етті. Королева Анна қамалды жақсы көріп, Солтүстік террасаның астындағы Маэстрихт бағының жұмысын бастауға Генри Уайзды тапсырды, бірақ ол ешқашан аяқталмады.
18 ғасыр
Георг I Виндзор қамалына көп қызығушылық танытпады, оның орнына Сент-Джеймс, Хэмптон-Корт және Кенсингтон сарайларын артық жақсы көрді. Георг II де Виндзорды сирек пайдаланды, Хэмптон-Кортты көбірек ұнатты. Жоғарғы қабаттағы көптеген пәтерлер көрнекті жесірлер немесе Тақтың басқа да достарына "иелік пен кеңшілік" құқығы ретінде берілді. Камберленд герцогы Виндзор Ұлы саябағының сақшысы ретінде мүлікті ең көп пайдаланды. 1740 жылдарға қарай Виндзор қамалы алғашқы туристік орынға айналды; қамал сақшысына төлей алатын бай келушілер кіріп, қамалдың нарвал мүйізі сияқты ерекшеліктерін көре алатын, ал 1750 жылдары Джордж Бикхэмнің 1753 жылы және Джозеф Потенің 1755 жылы жарыққа шығарған Виндзорға арналған алғашқы жол көрсетушілерін сатып алатын. Мемлекеттік пәтерлердің жағдайы нашарлай бергендіктен, жалпы жұртшылыққа да мүлікті үнемі аралауға мүмкіндік туды. 1760 жылы таққа отырған Георг III бұл үрдіске тоқтатты. Оның орнына Георг Жоғарғы қасбетке, кейіннен Королеваның қасбеті деп аталған жерге көшті және қамал мен оны қоршаған саябақтарды қайта жаңартудың ұзақ процесін бастады. Жастығында ол классикалық, әсіресе палладиандық стильдерді ұнатса, король палладиандық стильтің тым көп қолданылуы мен нашар орындалуынан, сондай-ақ француз революциясының нәтижесінде готикалық стиль ағылшын дизайнының адал, ұлттық стилі ретінде қарастырылуынан готикалық стильге көшті. Архитектор Джеймс Уайтпен бірлесіп жұмыс істеген Георг "Жоғарғы қабаттағы ғимараттардың сыртқы түрін готикалық сарайға айналдыруға тырысты, сонымен бірге Хью Мейдің мемлекеттік залдарының ерекшелігін сақтады". Ғимараттың сырты готикалық элементтермен, жаңа қоршаулар мен мұнаралармен қайта жаңартылды. Қамал үшін жаңа картиналар сатып алынды және корольдің бұйрығымен басқа патшалық сарайлардан жиналған коллекциялар осы жерге көшірілді. Жұмыстың құны 150 000 фунт стерлингтен асты (2008 жылғы шамамен 100 миллион фунт стерлинг). Осы кезеңнің соңында Виндзор қамалы патшалық тұтқынға алу орнына айналды. 1788 жылы король Виндзор қамалында кешкі ас ішкен кезде алғаш рет ауырып қалды; ақыл-есінен жаңылып қалған деп диагноз қойылды және ол уақытша сауығып, Кьюдегі Ақ үйге бір уақытқа жіберілді. 1801 және 1804 жылдары қайталағаннан кейін, оның жағдайы 1810 жылдан бастап нашарлап, Виндзор қамалының мемлекеттік пәтерлерінде қамалды, ал келесі жылы қамал құрылысы тоқтатылды.
19 ғасыр
1820 жылы таққа отырған IV Георг өзінің байлығы мен ықпалын көрсететін патшалық сарайлар кешенін құруды жоспарлады. Георгтың бұрынғы үйлері – Карлтон үйі мен Брайтон павильоны, қымбат кеңейтулерге қарамастан, әсем салтанатты шараларға тым кішкентай болды. Георгтың кеңесшісі Чарльз Лонгтың басшылығымен сәулетші Джеффри Уайтвилл таңдалды және жұмыс 1824 жылы басталды. Уайтвиллдің өзі готикалық сәулетке бейім болғанмен, Георг Карлтон үйінде француздық рококо стилін Англияға қайта әкелгендіктен, стильдердің әртүрлі үйлесімін артық көрді және осы талғамды Виндзорға қолданды. Үстіңгі палатаның сыртқы бөлігі қазіргі түріне толыққанды өзгертілді. Дөңгелек мұнараның биіктігі артырылып, оның сыртқы келбеті әсерлі болды; Мемлекеттік пәтерлердегі көптеген бөлмелер қайта салынды немесе жаңартылды, ал ескілерінен әлдеқайда биік көптеген жаңа мұнаралар салынды. Палатаның оңтүстік жағы патшаның жеке тұруы үшін қайта салынды. II Карлдың мүсіні Жоғарғы палатаның ортасынан моттың табанына көшірілді. Жұмыс IV Георгтың 1830 жылы қайтыс болған кезде аяқталмады, бірақ 1840 жылы Уайтвилл қайтыс болған кезде шамамен аяқталды. Жобаның соңына қарай қамалға жұмсалған жалпы шығын бір миллион фунттан асты (2008 жылғы бағамен 817 миллион фунт). Британ империясының өсуі және Викторияның Еуропамен тығыз династиялық байланыстары Виндзорды көптеген дипломатиялық және мемлекеттік сапарлардың орталығына айналдырды, бұған сол кездегі жаңа теміржолдар мен бу кемелері көмектесті. Шындығында, Виктория дәуірінде Виндзордың әлеуметтік өркендеуіне жеткені айтылады, онда көптеген көрнекті тұлғаларды «тамаққа шақырып, түндеуге» шақырулар енгізілді. Виктория Виндзор қамалының басқарылуына, әсіресе қоғамдық шаралардың егжей-тегжейлеріне ерекше қызығушылық танытты. Аз ғана қонақтар қамалдың дизайны мен патшалық ресмиліктің артық болуына байланысты осы шараларды ыңғайлы деп тапты. Альберт ханзада 1861 жылы Виндзор қамалындағы Көк бөлмеде қайтыс болды және жақын маңдағы Фрогморда салынған Корольдік мавзолейде жерленді. Ханзаданың бөлмелері оның қайтыс болған сәтіндегідей сақталды, ал Виктория көп жылдар бойы қаланы аза тұтып, Рудьярд Киплингтің әйгілі өлеңінде танымал болған «Виндзор жесірі» атанды. Альберт қайтыс болғаннан кейін королева Букингем сарайын пайдаланудан бас тартып, Лондонға ресми істерімен келгенде Виндзор қамалын резиденциясы ретінде пайдаланды. Оның билігінің соңында қамалдарда қайтадан спектакльдер, опералар және басқа да ойын-сауық шаралары өткізіле бастады, бұл королеваның ойын-сауыққа деген құштарлығын және көпшілік алдында көрінуден тартынғанын қамтамасыз етті. Виктория тұсында Жоғарғы палатада бірнеше шағын өзгерістер жасалды. Энтони Салвин Уайтвиллдің әсем баспалдағын қайта салды, ал Эдвард Блор Мемлекеттік пәтерлер ішінде жаңа жеке капелла салдырды. Салвин 1853 жылы болған өрттен кейін Мемлекеттік асхананы қайта жаңартылды. Людвиг Груннер оңтүстік жақтағы Королеваның жеке аудиенция палатасының дизайнына көмектесті. Блор мен Салвин сондай-ақ Принц Альберттің басшылығымен Төменгі палатада көп жұмыс жасады, соның ішінде Виндзор қаласына қарай төмен түсетін Жүз сатылы баспалдақ, Гартер, Комендант сағаты және Солсбери мұнараларын қайта құру, Әскери рыцарлардың үйлері мен жаңа күзет үйін салу. Джордж Гилберт Скотт 1870 жылдары Атқыштар киелі үйін қайта салды. Алайда Виндзор қамалы сол дәуірдің көптеген шағын жақсартуларынан пайда таппады, өйткені Виктория газ шамдарын ұнатпады, шамдарға артықшылық берді, ал электр жарығы оның билігінің соңында қамалдың шектеулі бөліктеріне ғана орнатылды. Виктория тұсында көптеген өзгерістер айналасындағы саябақтар мен ғимараттарға қатысты болды. Фрогмордағы Корольдік сүт зауыты 1853 жылы Тюдор стилінде қайта құрылды, Джордж III сүт зауыты 1859 жылы Ренессанс стилінде қайта құрылды, Грузин фламанд фермасы қайта құрылды, ал Норфолк фермасы жаңартылды. «Ұзақ жолға» ауруға шалдыккан ағаштардың орнына жаңа ағаштар отырғызылды. 1848 жылы Парламент қабылдаған Виндзор қамалы мен қалаға кіру туралы заң бұрын парк арқылы Виндзордан Дэтчет пен Ескі Виндзорға дейін өтетін ескі жолдарды жабуға және қайта бағыттауға рұқсат берді. Бұл өзгерістер патша отбасына үлкен саябақ аумағын жеке «Үй саябағын» құру үшін, онымен қоғамдық жолдар өтпейтін аймақты қоршауға мүмкіндік берді. Жоғарғы палатадағы көптеген бөлмелер көп жылдар бойы тозаңнан тазартылып, қайта безендірілді, Эдвард шкафтарды қарап, шулақтарды аралап, ханзада тұрған бөлмелерді қарап, оның қайтыс болғаннан бері қол тигізбеген бөлмелерді тазартып, Дөңгелек мұнарадағы арнайы бөлмеге көптеген ескерткіштер мен әшекейлерді жіберіп, Джон Браунның мүсіндерін қиратып, «қарт түсті суреттердің жүздеген даналарын» лақтырып, суреттерді қайта орналастырды. Көптеген бөлмелерге электр жарығы қосылды, сондай-ақ орталық жылыту жүйесі орнатылды, телефон желілері тартылды және жаңадан ойлап табылған автомобильдерге гараж салынды. 1908 жылғы Олимпиадада марафон Виндзор қамалынан басталды, ал 1911 жылы пионер ұшқыш Томас Сопвит қамал аумағына алғаш рет ұшақпен қонды. V Георг әйелі Мэри Тектің көмегімен жайлы жаңарту процесін жалғастырды, ол жиһаз мен әшекейлерге қызығушылық танытты. Мэри қамалдан жоғалған немесе сатылған жиһазды іздеп алып, қайта сатып алды, соның ішінде VII Эдуардтың шашыратып жіберген көптеген заттарды, сондай-ақ мемлекеттік пәтерлерді безендіру үшін көптеген жаңа өнер туындыларын сатып алды. Королева Мэри барлық миниатюралық заттарды жақсы көретін, сондықтан Виндзор қамалында оған сәулетші Эдвин Лютьенс жобалаған және 1930 жылдардың жетекші шеберлері мен дизайнерлерімен жабдықталған әйгілі қуыршақ үйі салынды. V Георг Виндзор қамалындағы сарай өмірінің жоғары стандартын сақтауға бейімді болды, «ең жақсысы» болуы керек деген ұранды қабылдады. Осы кезеңде қамалдың шамамен 660 қызметшісі жұмыс істеді. VIII Эдуард өзінің билігінің көп бөлігін Виндзор қамалында өткізбеді. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде қамал соғыс жағдайларына дайындалды. Букингем сарайынан көптеген қызметшілер қауіпсіздік үшін Виндзорға көшірілді, қауіпсіздік күшейтілді және терезелер қараңғыланды. Қамал соғыс кезінде зардап шегуі немесе қирауы мүмкін деген үлкен алаңдаушылық болды, сондықтан ең маңызды өнер туындылары қамалдан қауіпсіз сақтау үшін шығарылды, құнды люстралар бомбалаудан зардап шегуі мүмкін болғандықтан еденге түсірілді, ал Джон Пайперден 1942 жылдан 1944 жылға дейін қамалдың сыртқы түрін бейнелеу үшін суреттер сериясы салынды. Король мен королева және олардың қыздары Елизавета мен Маргарет қауіпсіздік үшін қамалда тұрды, олардың бөлмелерінің үстіндегі шатыр шабуыл жағдайында нығайтылды. Король мен королева күнделікті Лондонға барып, Виндзорға қайтып келіп ұйықтады, бірақ бұл сол кезде жақсы сақталған құпия болды, өйткені үгіт және моральдық мақсаттар үшін король Букингем сарайында тұрады деп хабарланды. Соғыс аяқталғаннан кейін король Виндзорда «тамақтанып, ұйықтау» шараларын қайта жаңғыртты, қамал «үлкен, бос музейге» айналғаны туралы пікірлерге байланысты. Дегенмен, қамалдың соғысқа дейінгі жағдайына келтіруге көп жыл кетті. 1952 жылдың ақпанында II Елизавета таққа отырып, Виндзорды өзінің негізгі демалыс орны етіп белгіледі. Королева Мэри дәуірінен бері дұрыс пайдаланылмаған жеке пәтерлер жаңартылып, одан әрі жаңартылды, королева, Филипп ханзада және олардың екі баласы тұруға көшті. Түзетулер мен ауыстырулардың көптеген буындары бастапқы безендірілген байлықтың «азаюына», «тозуына» әкелді.
1992 жылғы өрт
1992 жылғы 20 қарашада Виндзор қамалында 15 сағатқа созылған ірі өрт болды, ол Жоғарғы аумаққа кең ауқымды зақым келтірді. Мемлекеттік жатақтардың солтүстік-шығыс бұрышындағы жеке капелла қамал ішіндегі ұзақ мерзімді жұмыс бағдарламасының бір бөлігі ретінде жөндеуден өтіп жатқан еді, және таңертең жұмыста қолданылған прожекторлардың бірі алтарь маңындағы матаға от қойған деп саналады. Өрт жылдам таралып, негізгі мемлекеттік залдардың тоғызын жойды және 100-ден астам залына ауыр зақым келтірді. Өртке жақын орналасқан көптеген бөлмелер жөндеу жұмыстарының аясында босатылғандықтан, коллекцияның көп бөлігін қауіпсіз эвакуациялауға мүмкіндік болды. Өрт кешке дейін толығымен бақылауға алынбады, бірақ түнде де жалғасты, ал келесі күні таңертең ресми түрде сөндірілгені жарияланды. Өрт пен түтіннен келген зақыммен қатар, өрт сөндіру шараларының салдарынан қамалға су шағылысы да көп болды; өртті сөндіру үшін 1,5 миллион галлондан астам су қолданылды, бұл өрттен де күрделі қалпына келтіру мәселелерін тудырды. Өрттен кейін Виндзор қамалына қатысты екі маңызды мәселе туындады. Біріншісі – жөндеу шығындарын кім төлеуі керек деген саяси пікірталас. Дәстүр бойынша, тәждің меншігі ретінде Виндзор қамалын Британ үкіметі тәждің мүлкінен түскен табысқа айырбас ретінде күтіп, қажет болған жағдайда жөндеуден өткізіп келген. Бұған қоса, басқа патшалық сарайлар сияқты, ол да экономиялық себептермен сақтандырылмаған. Алайда, өрт болған кезде британдық баспасөз Королеваның жеке табынан жөндеу шығындарын төлеуін қатысты түрде талап етті. Екінші маңызды мәселе – қамалды қалай жөндеу керек еді. Кейбіреулер зақымдалған бөлмелерді бастапқы күйіне қайтаруды ұсынды, ал басқалары қамалды заманауи дизайнды қоса отырып жөндеуді жақтады. Шешім қабылданды, ол өртке дейінгі архитектураны сақтап, заманауи талғам мен шығындарды ескере отырып, кейбір өзгерістер енгізуді көздеді, бірақ қалпына келтіру жұмыстарын «нақты» немесе «эквивалентті» стандарттар бойынша жүргізу керек пе деген жаңа сұрақтар туындады. Қалпына келтіру бағдарламасы 1997 жылы аяқталды, оның жалпы құны 37 миллион фунт стерлингті (2015 жылғы шарттар бойынша 67 миллион фунт стерлинг) құрады.
21 ғасыр
Виндзор қамалы, Корольдік сарайлар қорының бір бөлігі, Корольдік құқығымен Карл III-ге тиесілі, ал күнделікті басқару Корольдік үй шаруашылығының міндеті. Халық саны бойынша Виндзор қамалы әлемдегі ең ірі тұрғын қамал және Еуропадағы ең ұзақ уақыт бойы қоныстанған сарай, бірақ ол сонымен қатар толыққанды жұмыс істейтін патшалық резиденция болып табылады. 2006 жылы шамамен 500 адам қамалда тұрып, жұмыс істеді. Елизавета II өмір бойы қамалды патшалық сарай ретінде, сондай-ақ демалыс күндерін өткізетін жер ретінде пайдаланды. Соңғы жылдары Оңтүстік Африка Республикасының президенті Мбеки, Иорданияның королі Абдулла II және АҚШ президенттері Обама, Трамп және Байден Виндзорға сапар шекті. Қамал маңызды салтанатты орын статусын сақтап тұр. Ватерлоо рәсімі жыл сайын монархтың қатысуымен өткізіледі, ал Гартер орденінің жылдық рәсімі Сент-Джордж капелласында ұйымдастырылады. Королева қамалда тұрғанда, гвардияны ауыстыру рәсімі күнделікті өтті. Жыл сайын Корольдік Аскот процессиясы жылдық жарыс кезінде қамалды тастап кетеді. Елизавета II билік еткен жылдары ғимараттың құрылысын қалпына келтіру және күтіп ұстау ғана емес, сонымен қатар оны Ұлыбританияның ірі туристік орталығына айналдыру үшін көп жұмыс жасалды, бұл Корольдік коллекцияның маңызды бөлігін қамтиды. Қамалдағы археологиялық жұмыстар 1970 жылдардағы шектеулі зерттеулерден кейін, 1988-1992 жылдардағы Дөңгелек мұнарадағы жұмыстар және 1992 жылғы өрттен кейінгі зерттеулерден кейін жалғасты. 2007 жылы қамалды 993 000 турист барды. Бұл қауіпсіздік шараларын және қамалдың жұмыс істейтін патшалық резиденциясы ретіндегі рөлін ескере отырып іске асырылуы керек болды. 2016 жылдың сәуірінде Корольдік коллекция қоры сарайдың бастапқы кіреберіс залын келушілерге қайтаруға және 14 ғасырдағы жер астындағы жаңа кафе ашуға бағытталған 27 миллион фунт стерлингтік жобаны жариялады. Жаңа кіреберіс 2019 жылдың соңында ашылды. 2020 жылдың наурыз айынан бастап королева мен оның күйеуі, Эдинбург герцогы, принц Филип, COVID-19 пандемиясы кезінде шағын қызметкерлермен бірге Виндзорда "HMS Bubble" деп аталған орында өздерін-өздері оқшаулады – бұл пандемия кезінде үйдегі қолдауға қатысты Ұлыбритания үкіметінің ережелеріне жасалған әзілдеме сілтеме. Пандемия сонымен қатар олар Рождествоны 1987 жылдан бері алғаш рет Сандрингем үйінің орнына Виндзор сарайында тойлауына себеп болды. Принц Филип 2021 жылдың 9 сәуірінде Виндзор қамалында қайтыс болды. 2021 жылдың Рождество күні Елизавета патшайым Виндзор сарайында болған кезде 19 жасар Жасвант Сингх Чейл арқан баспалдақпен және арбалетпен бақшаға кірді. Ол ғимаратқа кірмей тұрып қамауға алынып, кейіннен Психикалық денсаулық туралы заңға сәйкес емдеуге жіберілді. Ол интернетте патшайымды өлтіруге қатысты видео жариялаған. Чейл кейінірек өзінің мақсаты 1919 жылғы Амритсар қырғыны үшін кек алу екенін мойындады. Ол 1842 жылғы "Қаскөйлік актісінің" екінші бөлімі бойынша кінәлі деп танылды. 2023 жылдың 7 мамырында, қамалдың шығыс террасасының арғы жағындағы Үй саябағындағы газон Карл III және Камилланың тәж киюіне арналған Коронация концертінің өтетін орны болды. Бұл қамалда өткізілген алғашқы ашық аспан астындағы концерт болды және оған Лионель Ричи, Кэти Перри, Андреа Бочелли, Сэр Брин Терфел, Take That және Палома Фейт қатысты. Концертке патша отбасының мүшелері мен 20 000 көрермен қатысты.