Кіріспе

Француздық Бірінші дүниежүзілік соғыс ұшағы.

Nieuport 10 (немесе қазіргі заманғы дереккөздерде Nieuport XB) – Бірінші дүниежүзілік соғыста француздық жартылай қанатты ұшақ, ол барлау, истребитель және оқушы ұшағы ретінде кең түрлі міндеттерді атқарды.

Жобалау және әзірлеу

1914 жылдың қаңтар айында дизайнер Густав Делаж Société Anonyme des Etablissements Nieuport компаниясына қосылып, Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін өндірісте болатын ұшақтар сериясын жасауға кірісті. Nieuport 10 – осы сериядағы алғашқы ұшақ болды және бастапқыда 1914 жылғы Гордон Беннет кубогы жарысына қатысу үшін жобаланған. Бірінші дүниежүзілік соғыс осы жарыстың өткізілуіне кедерес келтірді, содан кейін ол 1915 жылы қолданысқа енген екі орындық әскери барлау ұшағы ретінде дамытылды. Ұшақтың ерекшелігі – "V" тәрізді тіреу конструкциясы. Төменгі қанаттың ауданы жоғарғы қанаттан әлдеқайда кіші болды. Бұл тұжырымдама екі қанатты ұшақтың сымдармен бекітілген қанаттарының беріктігін, ықшамдығын және тұрақтылығын монопланның жылдамдығы мен басқарудың қарапайымдығымен үйлестіруді көздеген. Көптеген ұшақтар алдыңғы кабинасын жауып, Льюис немесе Викерс пулеметін жоғарғы қанаттың орталық бөлігінен атуға немесе оның үстіне орнату арқылы бір орындық истребительге айналдырылды. Осы түрінде ұшақ истребитель ретінде қолданылды. Nieuport 10 тәжірибесіне сүйене отырып, екі негізгі модель әзірленді: Nieuport 11 Bébé – бастапқыда бір орындық ретінде жобаланған кішкентай және толығымен жаңа ұшақ, және Nieuport 12 – кеңейтілген жоғарғы қанаты және пулеметші үшін жақсартылған орындықтары бар күштірек екі орындық ұшақ. Сонымен қатар, соғыс аясында Nieuport 83 E.2 белгісімен, егжей-тегжейлі өзгерістер енгізілген арнайы оқу ұшағының өндірісі жүзеге асырылды. Нейпорт 10 фюзеляжын пайдаланатын үш қанатты ұшақтың бір ғана прототипі ерекше қанаттық схеманы сынау үшін құрастырылды.

Операциялық пайдалану

Француздық алғашқы үздік ұшқыштар Nieuport 10 ұшақтарында ұшты, олардың ең танымалсы Жорж Гюйнемер болды. Ол бірнеше Nieuport 10 ұшағын пайдаланды, олардың бәрі "Vieux Charles" деп белгіленген. Ян Олиеслагерс Nieuport 10 ұшағымен ұшқанда басқа ұшақты атып түсірген алғашқы бельгиялық атанды, ал алғашқы канадалық әуе жеңісі де Nieuport 10 ұшағында, Лейтенант Артур Инс есімді ұшқышпен тіркелді.

Тірі қалғандар

Неупорт Макки 10 000-ның екі данасы сақталып қалды және Италияда қойылған, біреуі - Museo Storico Italiano della Guerra, екіншісі - Museo della Scienza e della Tecnologia "Leonardo da Vinci" мұражайларында. Ал Чарльз Нунгессердің Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ-тағы barnstorming кезінде ұшқан түпнұсқа Неупорт 83 E.2 Старинное Рейнебек аэродромында тоқтап тұр.