Кіріспе

Қара жеребе, қара немесе Шейтан деп аталатын ойдан шығарылған жылқы – автор Уолтер Фарлидің араб жеребесі мен оның жас иесі Алек Рамзи туралы бестселлер сериясының басты кейіпкері. Серия шейхтің бағалы жеребесінің, кеме сапары кезіндегі жағдай салдарынан Алектің қолына тигеннен кейінгі тарихын баяндайды. Кейінгі кітаптар Қараның өмірбаянын толықтырады. Шайтан (әртүрлі транслитерацияда) – араб тілінде "шайтан" деген сөзді білдіреді. Серияның алғашқы кітабы 1941 жылы "Қара айғыр" деген атпен жарық көрді. Ал келесі романдар Қараның өзі және оның үш негізгі баласы – тұңғыш ұлы Шайтан, екінші ұлы Бонфайр және тұңғыш қызы Қара Минкс туралы айтады. Қарамен бірге, серия Қараның теңдесі саналатын тағы бір жеребені таныстырады – "Арал жеребесі" Флейм. Флейм мен Қараның кездесуі екі кітапта – "Қара айғыр және Флейм" және "Қара айғырға шақыру" арқылы суреттеледі. Алайда, Флеймнің Кубадағы халықаралық жарыста жеңіске жеткені және оның таинсты түрде жоғалып кеткені туралы жаңалық "Қара айғырдың құпиясы" кітабының соңында айтылады, бұл олардың кейінгі кездесулеріне дейін осы қарсыластың алғашқы танысуы болып табылады. Серияның алғашқы екі кітабы, сондай-ақ соңғы кітабы "Қара айғыр" (1979), "Қара айғыр қайта оралады" (1983) және "Жас Қара айғыр" (2003) фильмдеріне бейімделді. "Нью-Йорк Таймс" газеті Қара айғырды "ғасырдың ең танымал ойдан шығарылған аты" деп атады.

"Қара айғыр" кітаптары

Осы жерде көрсетілген «Қара тайынша» сериясының түпнұсқасын Уолтер Фарли жазды. «Жас Қара тайынша», Қараның ерте жылдары туралы, Фарлидің ұлы Стивен Фарлимен бірге жазылған, ол Уолтер Фарлидің қайтысынан кейін «Жас Қара тайыншаны» кіші жастағы оқырмандар үшін серия ретінде жалғастырды. Стивен Фарли кейіннен Қара тайынша туралы қосымша романдар жазды, олар мұнда қамтылмаған. «Қара тайынша» (1941) Серияның бірінші кітабында, жасөспірім Алек Рамзи, миссионер ағасынан кейін Үндістаннан оралғанда, Арабияның теңіз портында бағыптырылмаған және жабайы қара тайыншаны көреді. Қара тайынша кемеге тиеліп жатыр. Күшті дауыл кемені батыруға мәжбүр етеді. Алек пен Қара қашып кетеді және бір шөл аралында қалады. Бір-біріне тәуелді болғандықтан, бала мен жылқы бір-біріне сенім артып, жақсы көруге үйреніп, өте күшті эмоционалды байланыс орнатады. Олардың құтқарылуынан кейін Алек Флашингте (Нью-Йорк) тұратын зейнеткер жарыс жылқыларын жаттықтырушы Генри Дейлимен дос болады. Генри Қараның тамаша тұқымды екенін мойындайды, ол және Алек Қараны жарысқа жасырын түрде жаттықтыра бастайды. Бірақ, құжаттамамен дәлелденбеген тұқым қуалаушылықсыз Алек пен Генри тек екі чемпион – Циклон мен Күн шабуылшысы арасындағы жарыста Қараны құпия жылқы ретінде ғана сынауға болады. «Қара тайынша қайтып келеді» (1945) Енді жарыста жеңіске жеткенімен танымал болған Алек екі адамның Қараны іздеп жүргенін біледі. Бірі – араб шейхы, ол Қараның заңды иесі екенін айтады, ал екіншісі әдемі жылқыны өлтіруге тырысады. Шейх өзінің Қараға заңды түрде ие екенін дәлелдеп, оны Арабияға қайтарады, бірақ Алек өзінің атын қайта көруге бел буады. Арабияға еріп, Алек Генримен бірге үлкен зұлымдық пен интригаға тап болады, өйткені тек Қара сияқты керемет ат ғана шабыттандыра алады. «Қара тайыншаның ұлы» (1947) Алек Қара тайыншаның алғашқы ұрпағын сыйлық ретінде алғанда, ол армандары орындалды деп санайды. Алек оны Шайтан деп атайды, бірақ оның жабайы мінезі атты қауіпті және болжауға болмайтын етеді. Алайда, Алек Генри Дейлидің көмегімен, өз өмірін тәуекелге тігуімен, отты құстың сенімін алуға бел буады. «Арал тайыншасы» (1948) Бұл романда Flame атты тайынша таныстырылады. Стив Дункан есімді бала және оның археолог досы Фил «Пич» Питчер екі апта Кариб теңізіндегі Азул (испан тілінде көк) аралында өткізеді. Олар испандықтардың жылқыларынан тараған жапайы, жалын түстес тайыншаны және оның үйірін табады. «Қара тайынша мен Шайтан» (1949) Алек Рамзи Қараны мұра еткеннен кейін, ол Шайтан, Қара және басқа да танымал таза қанды тайыншалар өмірлері үшін жарысқа түсуі керек, өйткені олардың жылдамдығын дәлелдеу үшін бір ғана куәгермен қашып құтылу керек. «Қанды қоңыр тайынша» (1951) Ардагер арқан жарыс жүргізушісі Джимми Крич, қартайып бара жатқан жүргізуші және жаттықтырушы, Standardbred арқан жарысының округтік жәрмеңкелерден үлкен түнгі уақытқа ауысқанын қабылдауға қарсы. Ол өзінің қайта оралу үмітін Қара тайыншаның екінші ұлы Bonfire-ге тілейді. Оның арманына денсаулығы нашар, жас жокей-жазушы Томның тәжірибесі аз. Джимми ұлы Қара тайынша ұлына жылдамдық пен жеңіс құлқынын сыйлады деп үміттеніп отыр. «Арал тайыншасының ашуы» (1951) Пич пен Стивтің құпия арал аңғарына қатты, қатыгез адам (Том Пичтің өгей ағасы) кіріп, оны басып алады. Ол Flame және оның тобын күшпен жаулап алынатын жануарлар ретінде көреді. «Қара тайыншаның биесі» (1952) Генри Дейли Кентукки Дербиіне жаттығу үшін Қараның алғашқы биесін сатып алады, бірақ Қара Минкс, оның әкесіне ұқсайды, өз ойы бар және Генри мен Алекке оны бұрын-соңды қолданбаған әдістермен жаттықтыруды талап етеді. «Қара тайыншаның көтерілісі» (1953) Оның тыныштанбайтын қара тайыншасы тұрақты өмірдің күнделікті тәртібіне және кестесіне қарсы көтеріліп, әлеуетті өлтірушіге айналған кезде, ұшақ апаты Алектің қараға шөл далада еркін жүруге мүмкіндік беру жоспарын бұзады және балаға да, атқа да қауіп төндіреді. «Қара тайыншаның арқанды тайыншасы» (1954) Бонфайр мен Том жарыс апатынан жарақат алады, Алек Рамзи мен Генри Дейлиді арқан жарысына баруға мәжбүр етеді. Олар Қараның екінші тоқтысын «Hambletonian Stakes» жарысына дайындап жатыр, яғни Kentucky Derby атты таза қанды жарысқа тең. «Арал тайыншасы жарысы» (1955) Басқа әлемнен келген екі ғарышкер Азул аралының құпия аңғарына кіреді және Стивке Жалынға әлемдегі ең жылдам жарыс жылқыларымен жарысуға мүмкіндік береді. «Қара тайыншаның батылдығы» (1956) Генри мен Алекке олардың қираған, сақтандырылмаған қорасын қайта құру үшін ақша қажет болған кезде, Қара екі басқа чемпион жарыскерге, Eclipse және Casey-...

Стивен Фарлимен бірге

Жас қара айғыр (1989) «Қара айғыр» романына арналған шағын туынды, бұл роман Алекпен бірге кеме апатына ұшырағанға дейін қараның тарихын баяндайды. Шейх Әбу Жа’Куб бен Исхақтың таулардағы бекінісінде дүниеге келген бұл тай үлкен мүмкіндіктерге ие екенін көрсетеді. Басқа тайпа оны ұрлап алуға тырысқанда, тай қашып, биік тауларда өз күшімен өмір сүруді үйренеді. Жас бедуин Рашидпен дос болып, айғыр шөлге жол тартады, оны іздеп жүрген қарсылас ат саудагерлерінен қашуға тырысады.

Кішкентай балаларға арналған

Үлкен қара жылқы. "Қара айғырдың" оңай оқылатын сурет кітап нұсқасы. Кішкентай Қара, Пони. Батыл және мейірімді Кішкентай Қара атқа отырған баласына өзінің бағалы екенін дәлелдейтін оңай оқылатын сурет кітабы. Кішкентай Қара циркке барады. "Мен өзім оқи аламын" сурет кітабы, Кішкентай Қара понидің цирк қалаға келгендегі батылдығы туралы баяндайды.

Кейіпкерлер

Александр "Алек" Рамзи – қызыл шашты жас жігіт, Уолтер Фарли кітаптарының басты кейіпкері. Алек жылқыға құштар, оның қара атпен тығыз байланысы бар, оны ешкім түсіндіре алмайды, тіпті өзі Алек те. Генри Дейли – зейнеткер ат жаттықтырушы және Алектің жақын досы. Ұмытылған жокей аңызы Генридің мансабы Алекпен бірге "Қараны" жаттықтырғаннан кейін қайта жанданды. Генри кейіннен Hopeful Farm жарыс жылқыларын жаттықтырады. Чарльз Воленс – Sun Raider иесі, Алек пен Генриге Арабияға алғашқы сапарында еріп жүреді. Тони – итальяндық иммигрант, Наполеон атты атты ұстап, Нью-Йорк қаласының кішкентай көшелерінде көкөніс сатады. Тони мен Наполеон екеуі де "Қарамен" тығыз байланыс жасайды, ал Тони, Алек және Генри арасындағы достық серия бойына сақталады. Наполеон "Қараның" серігі болады. Мистер және миссис Рамзи – Алек Рамзидің қолдау көрсеткен ата-анасы. Мистер Рамзи кітаптарда әйелінен гөрі маңызды рөлде, кейіннен Hopeful Farm іскерлік істерін басқаруға көмектеседі. Ол биік бойлы, әдемі келбетті адам ретінде сипатталады. Миссис Рамзи жуан және мейірімді. Фильмде мистер Рамзи Алекпен бірге апатқа ұшыраған кемеде болады, бірақ суға батып кетеді. Миссис Рамзи арық бойлы және кітаптағыға қарағанда сәл өткір мінезді. Стив Дункан – аралда қызыл жеребе, Flame-ды тауып, кейін оны жарысқа дайындап, жарысқа қатыстыратын жас жігіт. Ол Алекпен "Қара айғыр" фильмінде кездеседі, бірақ олардың достығы күрделі, себебі екеуінің арасында бәсекелестік бар, және Стив Алекке қызғанады. Стив сәл бақытсыз, тез ашуланатын кейіпкер, Алек онымен дос болуға тырысады, бірақ Стивтің ерекше мінезінен өте алмайды. Фил "Пич" Питчер – Стивтің көп жылдық досы, әуесқой археолог. Ол Генриге бірнеше жағынан ұқсас, бірақ Алек оны шаршаған және бақытсыз деп сипаттайды. Әбу Жағаб бен Исхақ – шейх, "Шетанның" ("Қараның") бастапқы иесі және асылдандырушысы. Әбу жаттығу кезінде "Қара" оны лақтырып жібергенде жарақат алып қайтыс болады. Табари – шейх Исхақтың әдемі қызы, оның Алекпен достығы күрделі және үнемі өзгеріп отырады. Табари Исхақ Алекке Әбу қалай қаза тапқанын және әкесі "Шетанды" ("Қараны") Алекке қалдырғанын баяндаған хат жібереді. "Егер ол үшін біз оны жойып жіберген болар едік" деген сөздерді оқығанда ол қатты таңғалады. Оның таза нәсілді Неджи атты Жохары бар. Абдул Рахман – Әбудің жанындағы патшалықтан келген жас шейх. Кейіннен ол Табариге үйленеді және сол кездегі көзқарастар мен күтулерге қарамастан, оған үлкен тәуелсіздік береді. Ибн әл-Халдун – семіз, қырсық, бір қолы жоқ адам, ол Алек, Генри және Воленспен бірге Арабияға алғашқы сапарында саяхаттайды. Алек оның "Қараны" жоюды қалайтынан күдіктенеді. Радж – Абдул Рахманның інісі және Арабияда тұратын Алек Рамзидің досы. Пэм Афина – Hopeful Farm үшін жақсы жокей және жақсы жұмысшы екенін дәлелдеген қыз, сондай-ақ қатал жокей Алекке көмектеседі. Ол Алекпен көлік апатында қайтыс болғанға дейін романтикалық қарым-қатынаста болады. Уолтер Фарли кейіпкерді өз қызының бейнесінен жасап, Пэмнің өлімі туралы кітап, "Қара айғыр аңызын" қызының өліміне қайғырып жазды. Джо Руссо – Алек пен "Қараға" көмектескен бала.

Жылқылар

Зияда – Қара тайлардың әкесі, «От құйрығы» деген есіммен танымал. Ол «Қара тайдың құпиясы» фильміндегі алтын түсті, қаштаң жылқы. Қара тай / Шетан – Қара тайлар сериясының басты кейіпкері, қара араб тайларының қоспасы. Ол күшті, жылдам, шаршаңқы және Алекпен тығыз байланыста. Бұл тай бастапқыда Абу Жа’Куб ибн Исхақтың меншігінде Арабияда өсірілген, бірақ кейін тұтқынға алынып немесе ұрланып, қайда баратыны белгісіз кемеге тиеліп, онда ол алғаш рет Алекпен кездеседі. Екеуі кеме апатқа ұшырап, құтқарылғаннан кейін Алек оны Америкаға алып келеді, ол жарыста есепке алынарлық жылқыға айналады. Наполеон – көкөніс сатушы Тониге тиесілі, жайлы мінезді тай. Көбінесе «Нэппи» деп атайды, ол алғашқы бірнеше кітапта маңызды рөл атқарады. Наполеон – Қара тайдың тұрақты серігі және жақын досы, бірақ бастапқыда Шайтанмен жақсы қарым-қатынаста болмаған, себебі Шайтанның жабайы мінезі. Наполеон Тонидің көкөніс арбасын Нью-Йорктің кішкентай аудандары арқылы тартады, бірақ кейін зейнеткерлікке шығып, Қара тайдың толық уақытты серігі болады. Шатан – Қара тайдың алғашқы тұяғы, маңдайында ақ алмасы бар. Бастапқыда ол қауіпті, қатыгез тұяқ, Алекті өлтіруге жақындады. Генри ақырында Шатанды қолға түсіріп, оны жарыс аңызына айналдырады. Ақырында Шатан мен Генридің арасы жақындасады. «Қанды шығанақ» және «Қара тайдың сұр тайы» кітаптарындағы Қара тайдың екінші тұяғы. Ол атақты «Гамблтон» жарысына қатысады. Қара Минкс – Қара тайдың алғашқы тайыншасы, қара түсті, нашар күтімнен және сезімтал мінезден зардап шегеді. Генри, көптеген жылқыларды баптаған, бірақ ешқайсысын иеленбеген, аукционда сатып алады, оның ерекшеліктерін жеңіп, тіпті оған апаттан зақымданған құйрығының орнына жалған құйрық жасап, оның сенімділігін арттырады. Генри оны жарысқа дайындап, Алек ат үстінде жүріп Кентукки дербисін жеңеді. Ол сәл жалқау және жарысқа деген құштарлығы жоқ, сонымен қатар қарсыласы Қысқы уақытқа деген құмарлық сезімін дамытады, бұл оның зейнеткерлікке шығуына себеп болады. Уолтер Фарли Қара тайдың алғашқы қызына лайықты есім қажет деп ойлады, сондықтан ол оқырмандарына қара тайдың алғашқы қызына атау бергендерге тай сыйлау туралы жариялайды. Сагр – Абд әл Раманға тиесілі, Арабиядан шыққан, Шетанға ұқсас ерекшеліктері бар, қасқырлы ірі тай. Ол үлкен, күшті және батыл. Ол Қара тайға лайықты қарсылас. Жохар – Табариге тиесілі таза нәсілді араб биесі, сұр түсті, таза ақ түстес. Ол Қара тайдың алғашқы тұяғы Шатанның анасы болады. Флейм – Стив Дунканның Азул аралында тапқан қаштаң тай, араб тайларына ұқсайды, бірақ Қара тайдан ірі. Ол жарыста Қара таймен теңеседі. Қысқы уақыт – Қара Минкске қарсылас, кішкентай, жылдам, қанды тай. Ол жарыста жарақаттан кейін зейнеткерлікке шығып, Қара Минкстің серігі болады. Эклипс – ақ жалызы бар қара қоңыр тұяқ, бастапқыда Қара Минкстен жеңіледі, бірақ кейін ескі, тәжірибелі жылқылармен жарысып, Қара тайдың атақ-даңқы мен жылдамдығына теңесетін күшті қарсыласқа айналады. Кейси – тәжірибелі, жеңіске жеткен қаштаң жылқы, оның жылдамдығы мен шебер жокеюі Қара тай мен Алекті Эклипсті қамтитын үш жақты жарыста сынап көреді. Күн шабуылдаушысы және Циклон – Қара тайдың жеңіп шыққан алғашқы екі чемпиондық тайы, «ғасыр жарысы» деп аталған жарыста. Аруақ – әдемі ақ боз бие, еркін дрессировка бойынша жұлдыз, «Қара тайдың аруағы» фильмінде көрсетілген. Бұл қорқынышты оқиға Алектің осы биені сатып алып, оны Қара тайға өсіру құмарлығымен аяқталады. Оның Қара таймен бірге туған тұяғы Уолтер Фарлидің кітаптарында ешқашан көрінбейді, бірақ оның ұлы Стивен Фарли тұяқты «Қара дауыл» деп аталатын steeplechaser жарыс тайы ретінде ойлап табады. Қара бұрыш – Қара Минкстің қызы, шамамен Қысқы уақыттан туған. Қара құм – Шатанның ұлы, болашаққа үміт беретін жас тұяқ және Пэм Афинаның сүйіктісі, бұрынғы иесінің зұлымдығына байланысты қорқыныштан арылуға тиіс.

Кино және теледидар бейімделулері

"Қара айғыр" (1979) – алғашқы роман негізінде. "Қара айғыр қайтып оралды" (1983) – екінші роман негізінде түсірілген. "Қара айғырдың шытырман оқиғалары" (1990) – роман сюжетінен мүлдем өзгеше телесериал. "Жас қара айғыр" (2003) – соңғы роман негізінде.

Қабылдау

"Қара айғыр" – серияның атақты бірінші романы, 1944 жылы "Жас оқырман таңдауы" сыйлығына ие болды.