Кіріспе

Ллин Коулид – Солтүстік Уэльстегі ең терең көл. Ол Сноудония ұлттық паркінде, Cwm Cowlyd шатқалының жоғарғы бөлігінде, Карнеддау тауларының оңтүстік-шығыс жиегінде, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан. Көлдің ұзындығы шамамен жане ені 500 м (бір жарым шақырымға жуық), ал ауданы құрайды. Оның орташа тереңдігі – , ал ең терең жерінде – м тереңдік көрсетілген, бұл оның табиғи тереңдігінен шамамен артық, себебі су беті екі рет бөгеттер салу арқылы көтерілді. Айналасындағы төбелер, шығыста Cefn Cyfarwydd және Creigiau Gleision, батыста Pen Llithrig y Wrach-тен бастап су жиегіне тік түседі, сондықтан 20 ғасырда көршілес Llyn Crafnant көлінің беткейлері сияқты ормандар өспеді. Шындығында, мұнда бірде-бір ағаш жоқ, және жалпы көрініс көңіл көншілсіз. Ауа райына байланысты су жиі қараңғы түске еніп көрінеді. Ллин Коулидке су жеткізуге оның оңтүстік-батыс жағында, Ллугви аңғары бойымен көлдің оңтүстігіне және батысына қарай 418 м контурмен шығыстан батысқа қарай ағатын лит көмектеседі. Сонымен қатар, ол Ллин Эгиау көлінен де су алады. Ллин Коулидке Трофрюден шығысқа қарай жолмен жетуге болады, бірақ асфальтталған жол қақпада тоқтайды, көлден шамамен бір мильдей қашықтықта, одан әрі жеке көліктерге рұқсат жоқ. Ллин Коулидке сондай-ақ, Кейпл Куригтен, Кейфн Цифарвидтің қырлы жотасынан немесе Долгаррогтың үстінен жаяу жүру арқылы да жетуге болады. Көлдің солтүстік-батыс жағалауымен жақсы жол салынған. Ллин Коулидтен ағып шығатын өзен Афон Дду деп аталады. Бұл өзен Конви өзеніне құяды, B5106 тас жолындағы Понт Долгаррогтан өтіп, Долгаррог ауылының оңтүстігінде орналасқан. Өзеннің осы жерде жасаған шатқалы шатқалда серуендеуге танымал.

Атаудың шығу тегі

Кейбір дереккөздерде Коулид атауы "Cawlwyd" немесе "Cawllwyd" сөзінен шыққан деп айтылады. Алгернон Герберттің "Британия римдіктерден кейін" кітабында Кау, Кауллвейдтің лорды немесе басшысы туралы айтылады. Сондықтан "Cwm Cawllwyd" дегенді "Сұр Каудың Cwm-і" деп аударуға болады. Әрі қарай зерттеулер көрсеткендей, бұл атау бастапқыда Кау ап Герайнт Ллынгэсог ап Эрбин ап Кустеннин Горнеу ап Синфор ап Тудвалдан шыққан болуы мүмкін. Каудың ұлы Селин ап Кау, Англсидегі Мыс тауының жанында "Тŵр Селин" деп аталатын қарауыл мұнарасына ие болған. 1841 жылғы Ordnance Survey картасында "Cwlyd" деп жазылған, ал 1868 жылғы Ұлттық газетте де осылай көрсетілген. 1925 жылы алюминий зауытына қолдау көрсету үшін салынған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Уил Робертс есімді қойшыға құбырдың бомбадан зақымдалған-зақымдалмағанын немесе саботаж белгілерін тексеру үшін шамалы ақы төленді. Оның тапқан жалғыз нәрсесі – 1944 жылдың ақпан айында құлаған Ансон ұшағы болды. Коулидтен келген су құбыры Llyn Dulyn көзінен Llandudno Improvement Commissioners (кейіннен Llandudno Urban District Council) салған су құбырымен бірнеше жерде қиылысады. Бұл апат жағдайында әрбір желіге үздіксіз жабдықтауды қамтамасыз ету үшін жасалған. 1965 жылы жергілікті су кәсіпорындары Конвей аңғарының су басқармасының бақылауымен біріктірілді, оның инженері және менеджері Джозеф М. Кэмпбелл Конвей мен Колвин шығанағының бірлескен сумен жабдықтау басқармасының соңғы инженері болды. 1990 жылдан бері Llandudno жүйесі Cowlyd-тен жабдықталады, ал Dulyn электр энергиясын өндіру мақсатымен ауыстырылды. Llyn Cowlyd – Dolgarrog алюминий зауытын сумен жабдықтау үшін қолданылатын екі су қоймасының бірі. Екіншісі – Llyn Eigiau, ол 1919 жылы Llyn Cowlyd-ке туннель арқылы қосылды, және осы су бөгет арқылы көлге ағып кіреді. Су Llyn Eigiau-дан Afon Porth llwyd және Coedty су қоймасы арқылы тікелей Dolgarrog-қа да ағып жатыр. Llyn Eigiau, Llyn Cowlyd-тен бір шақырым солтүстікке қарай орналасқан, ал оның су құқығы сол кезде Aluminium Corporation Limited-ке тиесілі болды. Dolgarrog-та электр энергиясын өндіру тарихы Солтүстік Уэльстегі тар теміржолдарды қуаттандыру үшін осы жаңа энергия көзін пайдалану арманы болған Солтүстік Уэльс электр және тракция компаниясының төрағасы Генри Джозеф Джекпен (1869-1936) тығыз байланысты. NWPTC – Portmadoc, Beddgelert және Оңтүстік Сноудон теміржолының (кейін Уэльс тау теңіз жолы) артындағы компания болды, және ол 1921 жылдың шілдесінде Фестиниог теміржолының төрағасы болды, осылайша Солтүстік Уэльстің сол бөлігіндегі барлық жолаушы тасымалдайтын тар теміржолдарды басқарды. Бұған қоса, 1922 жылы ол Долгаррог империясының құрамына кіретін Сноудон тау теміржолының директоры болды. Llyn Cowlyd-тің солтүстік-шығыс жағындағы қазіргі бөгеттің биіктігі 14 метр (45 фут), ол бетон өзегі бар тас және топырақ бөгетінен тұрады. Бөгетті толқындардан қорғау үшін бетон және тас алжапқыш қолданылады, бұл толқындар басым жел бағытынан келеді. Бөгет, ескі, төменгі бөгеттен 274 метр (300 ярд) төмен салынды, 1921 жылы аяқталды және 1922 жылдың 20 қыркүйегінде ресми түрде ашылды. Cowlyd бөгетін салу кезінде винттерге электр энергиясын Cwm Dyli-дегі Солтүстік Уэльс электр және тракция компаниясының электр станциясы берді. Көлдің батыс жағалауындағы бағаналардың іздерін бүгін де көруге болады. Бөгетке арналған тас жақын жердегі карьерден, бөгеттен шамамен 400 метр қашықтықта алынған. Тас тасымалдау үшін қысқа көлбеу салынды, ол карьерден тікелей бөгетке дейін созылды. Бүгінгі қалдықтар оның нашар салынғанын көрсетеді, бірақ оның жолы оңай анықталады, мысалы, Creigiau Gleision шыңынан анық көрінеді. Кейінірек бөгеттен карьерге дейін созылатын көлік жолы да бар. Бұрандалы барабанның қалдықтары әлі де сақталған. Құрылыс жұмыскерлері ағаштан жасалған казармаларда тұрды, кейінірек олардың кейбірі Trefriw және Dolgarrog аудандарына қайтарылып, үйлерге айналдырылды және әлі де пайдаланылуда.

Ллин Коулид трамвай жолы

Бөгеннің құрылысына 2 фут (610 мм) енді теміржол желісі, Ллин Коулид трамвайы көмектесті, ол құрылыс және одан кейінгі күтім жұмыстары үшін адамдар мен материалдарды су қоймасына тасымалдауға қолданылды. Желі Коэдти су қоймасынан, Долгаррогтың үстінен бөгенге дейін созылған. Бұл трамвай, ірікте Eigiau су қоймасы трамвай желісінің тармағы болып табылды, және жақын орналасқан Llyn Eigiau бөгенін салуға көмектесу үшін салынды.

Дамбаның бұзылуы

1924 жылы 31 желтоқсанда болған дауыл кезінде бөгет ішінара зақымданып, ағыс жағы сумен шайылып кетті. Бұл зақымды көпке жария етпеді, ал бөгетті қайта жаңарту трамвайға пайдалы жұмыс әкелді. Коулид бөгетінің бұл ішінара бұзылуын 1925 жылғы Долгаррог апатымен шатастырмау керек, онда Эйгьяу бөгетінің құлауы салдарынан су босатылып, Долгаррогтың үстіндегі Коэдти бөгетіне дейін жетті. Бұл екінші бөгет те құлап, Dolgarrog-ты су базған үлкен су көлемін босатып, 16 адамның қаза болуына себеп болды.

Балық аулау

Көлде (рұқсат алу арқылы) жеңіл балық аулауға рұқсат етіледі, онда қоңыр алабұға және арктикалық шаян бар. Бұл балықтар бастапқыда Лланберистегі Ллин Перис көлінен алынған, ол Динорвиг электр станциясының құрылысы кезінде құрғатылған.

Поэзия

Ақын Р. С. Томас өзінің "Әлемнің ежелгілері" атты өлеңінде Ллин Коулид көлінің Мабиногиондағы сұлулық әңгімесіндегі сүретіне сілтеме жасайды. Гвилим Коулид (1828–1904), шын аты Уильям Джон Робертс, Трефрю қаласында туған және Уэльс мәдениеті мен Уэльс Эстеддфодының ең әйгілі тұлғаларының бірі болған. Оның бардтық аты көршілес Ллин Коулид көлінен алынған.