Кіріспе

Уэльстік қасиетті Афан өзені (Афон Афан) – Уэльстегі өзен. Оның аңғары ортағасырлық Афан иелерінің жерін құраған. Афан аңғары өзеннің бастау бөлігін қамтиды. А4107 тас жолы осы аңғардан өтеді. Аймақтағы елді мекендерге Cwmafan, Pontrhydyfen және Cymmer кіреді. Аберавон қаласы, валли тіліндегі атауы "Аберафан" – "Афанның сағасы" деген мағынаны білдіреді, өзен жағасында өсіп, кейін Порт-Талбот қаласының құрамына енді.

Этимология

Өзеннің атауының шығу тегі туралы бірнеше гипотеза бар. Бір ұсыныс бойынша, ол "А Бан" деген сөзден шыққан, яғни "биіктіктен" деген мағынаны білдіреді, себебі өзеннің төбелерден теңізге салыстырмалы түрде жылдам құлауы. ("Банну Брайхейниог" атауындағы "Бан" сияқты, Брекон маяктарымен салыстырыңыз). Дегенмен, мұндай атау өзен үшін өте ерекше болар еді. Бұрынғыдай басқа жерде кездеспейді және жалпы Уэльс ағындары мен өзендерінің атау жүйесіне сай келмейді. А. Д. Миллс өзеннің аты жеке есімнен шыққан деп санайды.

Курс

Афан өзені Бленгвинфидің шығысында, Майнд Ллангейнвёрдің солтүстік беткейлерінде басталады және негізінен оңтүстік-батыс бағытта ағып, батыс суайдырын бөлісетін Ниат өзенімен шамамен параллель бағытта жүзеді. Өзеннің орта ағысында Афан Аргод ауылдық паркі орналасқан. Понтридифенде Пеленна өзенімен қосылады. Содан кейін ол оңтүстікке қарай Порт-Талботқа қарай бұрылады. Порт-Талбот доктарын салуға көмектесу үшін өзен бөгеліп, қазіргі кезде осы өзеннің төменгі ағысын құрайтын жаңа арна салынды. Афанның соңғы таяз ағысында екі бөгет орналасқан: 2017 жылы қайта жаңартылған және өзеннің бастапқы бағытын шамамен ұстанатын доктарға су жеткізетін арнаға су басқан Гринпарк бөгеті, сондай-ақ ең төменгі бөгет – Жаңа Көпір бөгеті, ол балықтардың өтуіне кедергі келтіреді және жарамсыз күйде. Орта ғасырларда Аберавоннан өтетін өзеннің жағасында мотта және бейли қамалы тұрған. Қазір жер бетінде ешқандай іздер қалмаған, бірақ қамал орны жергілікті көшелердің аттарында сақталған.

География

Шығыс жағынан Афан Кенфиг өзенімен, содан кейін Огмор өзенінің саласы Ллинфи өзенімен шектеседі. Афан Ронда Фаурмен ортақ суайдырады, ол Таф өзенінің саласы болып табылады.

Өнеркәсіптік өткен

19 ғасырдың көп бөлігінде және 20 ғасырдың бірінші жартысында Афан өзені көмір және темір кәсіпорындарының салдарынан қатты ластанған. Көмір өндіру саласының төмендеуімен, 1960 және 1970 жылдары өзеннің сапасы жақсарды, соның нәтижесінде біраз шақан мен теңіз алабұқасы өзенге қайта оралып, шағылысу үшін келді. Өзендегі бірнеше тоғандарды балықтардың өзенге жүзуіне жағдай жасау үшін өткізуге болатын етіп өзгерту қажет болды. Бұл кейбір тоғандарда, мысалы Док қоректендіру тоғанында балық өтетін арналар жасауды, ал Корланнау тоғаны сияқты басқаларын бұзуды талап етті.

Коррв өзені

Corrwg – Афанның маңызды салаларының бірі. Оның ұзындығы шамамен 11 км, ал бастауы Глинкорвг ауылынан жоғары, Глин-Ниаттың оңтүстігіндегі төбелерде жатыр. Оның ірі саласы – Афон Коррг Фечан, сондай-ақ көптеген ұсақ салалары бар. Өзен арнасы бойында бірнеше сарқырамалар кездеседі. Бүгінде су таза болғанымен, төменгі ағысындағы көптеген көмір шахталарынан шыққан сулар айтарлықтай ластануға алып келді. Glyncorrwg шахтасынан кейде аз мөлшерде су ағып шығады, бірақ оның әсері өзенге едәуір зиян келтірмейді.

Пеленна өзені

Понтридифенде Афанға құятын Пеленна өзені, сол аймақтағы кендерден алынған күкіртке толы көмірдің салдарынан, негізгі өзенге қарағанда ластанудан ауыр зардап шекті. Осының нәтижесінде, тасталған көмір шахталары темірге бай және жоғары қышқылды кендік суды үздіксіз шығарып тұрды. Бұл өзеннің Пеленнаның Афанға қосылған жеріне дейін көп бөлігін қызғылт түске бояды. Осы қызғылт түс көбінесе Понтридифенге дейін ағыс бойында көрінетін. Ластануға бірнеше шахта үлесін қосса да, басты көзі – Уитворт шахтасы болды. Ауданда көмір өндірудің қарыстырған шағында бірнеше терең шахталар мен көптеген қабаттар болды. Қазір бұл ластану, қоршаған орта агенттігінің бастамасымен кендік суды тазалау үшін жасалған жасанды қамыс егістіктерінің арқасында едәуір азайтылды.

Nant Ffrwdwyllt (Қытайлық)

Нант Фрэдвилт – Афан өзенінің 8 шақырымнан кем жердегі шағын саласы. Ол 18 ғасырда Порт Талботқа айналатын темір зауытына су жеткізу үшін бұрылып, қазір де Порт Талбот доктарына құяды.