Жон II: Аралы Ұлының соңғы билеушісі және клан Дональдтың күресі
John of Islay, Earl of Ross
Жон II: Шотландия тарихындағы маңызды тұлға, Аралыңдар лорды, Клан Дональд басшысы. Джеймс III-ке қарсы күресі, ұлы Ангус Огпен қарымтасы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джон II
John II
Джон Айлл (немесе Джон Макдональд) (1434–1503), Росс графы, төртінші (және соңғы) Аралдардың Лорды және Мак Домхнайл (Дональд кланының басшысы), қазiргi Шотландияның соңғы ортағасырлық кезеңiндегi маңызды тұлға болды: атап айтқанда, корольдіктің бұрын викингтер бақылауында болған аймақтарында Джеймс Стюарт, Шотландияның Джеймс III-мен билік үшiн күресте. Осы қақтығыста жеңiлгенi оның заңды емес ұлы Ангус Огтың Джонға қарсы бүлiк көтеруiне әкелді, нәтижесiнде 1480 жылдардың басында Қанды шығанақ шайқасында Джонның флоты жеңiлiске ұшырады. Содан кейiн, 1503 жылы қайтыс болғанға дейiн Джон маңызды емес тұлға болып қала бердi, ал Ангус 1490 жылы өлтірiлгенге дейiн Дональд кланының iстерiне басымдық етуiн жалғастырды. 1493 жылы Джеймс IV Аралдар Лордтығын жойды.
John of Islay (or John MacDonald) (1434–1503), Earl of Ross, fourth (and last) Lord of the Isles, and Mac Domhnaill (chief of Clan Donald), was a pivotal figure in late medieval Scotland: specifically in the struggle for power with James Stewart, James III of Scotland, in the remoter formerly Norse dominated regions of the kingdom. His defeat in this conflict led to rebellion against John by his illegitimate son Angus Óg, resulting in the defeat of John's fleet at the Battle of Bloody Bay in the early 1480s. Thereafter and until his death in 1503 John remained an inconsequential figure while, until his murder in 1490, Angus continued to dominate the affairs of Clan Donald. In 1493 James IV brought the Lordship of the Isles to an end.
Ерте өмір
Джон Ислей графы және Аралдардың иесі Александрдың, сондай-ақ Гордон мен Хантли иелері Александр Сетонның қызы Елизаветаның ұлы болып дүниеге келді. Ол 1449 жылы, әлі кәмелетке толмаған шағында әкесінің жерлерін мұраға алды.
John was born to Alexander of Islay, Earl of Ross and Lord of the Isles, and Elizabeth, daughter of Alexander Seton the lord of Gordon and Huntly. He succeeded to his father's territories in 1449 while a still a minor.
Неке
Джонның Элизабет Ливингстонмен некесі сол кездегі басқа да мәртебелі адамдардың табыс пен лауазымын есептеу арқылы шешілді. Джон мен Элизабеттің одағында бір маңызды айырмашылық болды: ол ірі жер иесі отбасынан шыққан, ал ол – емес. Элизабет – сэр Джеймс Ливингстонның қызы, Джеймс II билікке келгенге дейін күшті саясаткер болған, бірақ консервативті, жерге негізделген қоғамда ұзаққа созылмайтын маңызға ие тұлға еді. Көп адамымен бірге, бай болғанымен, Джон әрқашан көбірек жерге ұмтылды. Сэр Джеймстің билігі тек жеке адамға қатысты болды, сондықтан оның қызы әдетте Аралдардың Лордына лайықты жар ретінде қарастырылмады. Элизабетті жақсы көруге немесе оған құрмет көрсетуге емес, керісінше, жек көруге үйренді.
John's marriage to Elizabeth Livingstone had been determined by the usual calculations of profit and position, as were those of other important people of the time. There was one important difference with the alliance of John and Elizabeth: he came from a great landed family, she did not. Elizabeth was the daughter of Sir James Livingstone, a powerful politician during the minority of James II, but in a conservative, land based society, a figure of no lasting significance. John, with a large following at his heels, rich as he was, always craved more land. Sir James' power was purely personal, and his daughter would not normally have been considered as a suitable match for the Lord of the Isles. Instead of growing to love or at least respect Elizabeth, John came to loathe her.
Патшаға қарсы көтеріліс
Жеймс ұятқа ұшырағаннан кейін күйеуінің үйіне сиынып кетті. Джон дереу көтеріліс ұйымдастырып, Инвернес, Уркхарт және Рутвен корольдік қамалдарын басып алды, бұл Ливингстондарды қолдау мақсатында болмаған, көбінесе солтүстіктегі өзінің күшін патшаға еске түсіру үшін жасалған.
Soon after his disgrace Sir James took refuge with his son in law. John at once rose in revolt, taking the royal castles of Inverness, Urquhart and Ruthven, perhaps less to show his support for the Livingstones than to remind the king of his own power in the north.
Шарттар мен одақтастар
Аралдар иелерінің бұл көтерілісі патша үшін қиын кезеңде болды, ол оңтүстік Шотландиядағы ең күшті ақсүйек граф Дугласпен дерлік азамат соғысының ортасында еді. Росс пен Дуглас, сондай-ақ Крауфордтың 4-ші графы Александр Линдсей «патшаны қоса алғанда, барлық адамға қарсы» одақ құрды. Бұл патша билігіне тікелей қауіп деп есептелді. Король Джеймсті тақтан түсіру ниеті болған-жоқ па, ол сұрақталды. Бұл одақ туралы білген соң, король Джеймс 1452 жылдың ақпан айында граф Дугласты Стирлингке шақырып, арадағы мәселені шешуге шақырды. Дуглас патшалық мөрмен қамтамасыз етілмеген қауіпсіздік кепілдігінсіз келуден бас тартты, бұл оның қауіпсіздігіне қатысты үлкен алаңдаушылықты көрсетті. Олар кездескенде король Джеймс графтан одақты бұзуды талап етті. Граф патшаның бұйрығына бағынбады, ал король жақын серіктерінің көмегімен оны өлтірді. Көптеген тарихшылар бұл кісі өлтірудің жоспарланбағанын сенеді. Джон одақтасының тағдырына көп мән бермеді, өйткені Джеймс солтүстік қамалдарының басылып алынуына көз жұмды. Оның тәжбен қарым-қатынасы жақсара түсті және ол 1455 жылы Дуглас әулетінің толық құлауына кедерес келтірмеді, тіпті олардың шекаралық иеліктерінің бір бөлігіне құқық алды. 1460 жылы Джеймстің күтпеген және кенеттен болған өлімі бағыттың ерте өзгерісіне әкелді. Джеймс III таққа отырғаннан кейін көп ұзамай Джон өзінің құлдырауына соқтыратын ұсыныс алды.
This revolt of the Lord of the Isles came at a dangerous time for the king, who was involved in a virtual civil war with the Earl of Douglas, the most powerful noble in southern Scotland. Ross and Douglas along with Alexander Lindsay, 4th Earl of Crawford had formed a bond 'against all men, including the king'. This was taken as a direct threat to the king's rule. Whether there was an intention to depose King James is open to question. Having learned of the bond, King James invited the Earl of Douglas to Stirling in February 1452 have to the matter out between them. Douglas refused to appear without safe conduct under the royal seal, indicating that he had serious concerns about his safety. When they met, King James demanded that the earl break the bond. The earl defied the royal command and the king, with the assistance of several of his closest companions, killed him. Most historians believe this murder was not planned. John showed little concern for the fate of his ally, especially as James effectively turned a blind eye to the occupation of the northern castles. His relations with the crown continued to improve and he did nothing to prevent the final destruction of the house of Douglas in 1455, even obtaining title to some of their border estates. The sudden and unexpected death of James in 1460 brought an early change of direction. Soon after the accession of James III, John received a proposal that was to lead to his eventual ruin.
Ардторниш пен Вестминстер
Осы уақытқа дейін Джон өте жақсы аттанды. Ол патшаға қарсы шығып, тірі қалды. Ол өзінің билігі мен ықпалын Инвернестен ағылшын шекарасына дейін кеңейтті. Егер ол осы кезде қайтыс болғанда, Дональд кланының жылнамаларында жақсы есте қалар еді. Бірақ ол енді қателесті, оның салдары оның мінезінің негізгі кемшілігін көрсетті. Англияда Йорктер, Эдуард IV басшылығымен, Ланкастер Генрих VI-ны елден қуды. Генрих Шотландияға қашып, жақсы қабылданып алынды. Эдуард бірден Стерлингте өлтірілген адамның ағасы, Дуглас графының қуылғанын, аралдарға дипломатиялық миссиямен жіберді. Ардторниш қалыңындағы сарайында Джон Лондонға толық өкілеттік берілген өкілдерін жіберуге келісті. Бұл қауіпті қадам болды, себебі Джонның алдыңғылары ағылшындармен байланыста болғанмен, олар ешқашан тым батыл әрекет еткен жоқ. Сонымен қатар, ағылшындар Шотландия тәжімен қиындыққа тап болғанда Лордқа көмектесуге ешқашан тырыспаған. Эдуардтың алаңдату мақсатында әрекет еткені анық болуы керек еді. Аралдардың Лорды үшін, өкінішке орай, олай болмады. 1462 жылдың ақпан айында Джонның өкілдері бір кезде Вестминстер шарты деп аталған келісімге келді, ол Шотландияны жаулап алу және бөлуді көздеді. Джон Эдуардқа адалдыққа ант беруге келісті, оның орнына Форттан солтүстікке қарайғы барлық Шотландияны алуға көмектесуді алды. Джонның тәуекелге дайындығын ескерсек, бұл келісім өте тұманды құжат. Онда ағылшынның көмегінің сипаты, ауқымы және уақыты туралы ештеңе айтылмаған. Бірақ Эдуард үшін бұл керемет дипломатиялық жеңіс болды. Ол ең аз шығынмен ең жоғары нәтижеге қол жеткізді, Шотландияның солтүстігінде саяси дүрбелең тудыру үшін қажетті мөлшерде ғана әрекет етті. Келісімге қол қойылмас бұрын, аралдықтар қаруға көтеріліп, Джонның заңсыз ұлы Ангус Огтың басшылығымен шығысқа қарай жылжыды. Инвернесс тағы да басып алынды және солтүстік халқына Яков III билігін мойындамау бұйрығы берілді. Бұдан басқа, қазіргі заманғы аз деректерден осы көтеріліс қалай басылғанын білмейміз. Бұл Эдуардтың қалаған нәтижесіне жетті, себебі Шотландия үкіметі солтүстіктегі көтеріліспен бетпе-бет келіп, оңтүстіктегі шабуылдан қорқып, Ланкастермен саяси жағынан ұятты байланысын үзіп тастады. Джон, Вестминстер келісімінің шын мәнінде қаншалықты құнды емес екенін енді түсінген болса керек, Инвернесс кеденін заңсыз деп жариялап, шегінді. Оған қатысты қосымша шаралар қабылданбады – әзірге.
So far John had done rather well. He had defied the king and survived. He extended his power and influence from Inverness to the English border. Had he died at this point he might be well remembered in the annals of Clan Donald. But he now took a fatal step, the consequences of which were to betray the essential weakness of his character. In England the Yorkists under Edward IV had chased the Lancastrian Henry VI from the country. Henry took refuge in Scotland, where he was well received. Edward at once sent the exiled earl of Douglas, the brother of the man murdered at Stirling, on a diplomatic mission to the Isles. At his court in the castle of Ardtornish John agreed to send his plenipotentiaries to London. This was a dangerous move, for while John's predecessors had contacts with the English, they had never committed themselves too far. Moreover, the English had never made any real attempt to assist the Lordship when it was in difficulties with the crown of Scotland. It should have been perfectly clear that Edward was trying to create a diversion. Sadly for the Lord of the Isles, it was not. In February 1462 John's representatives concluded an agreement once referred to as the Treaty of Westminster Ardtornish, that envisaged nothing less than the conquest and partition of Scotland. John agreed to pay homage to Edward in return for his help in obtaining all of Scotland north of the Forth. The treaty is a remarkably vague document considering the risks John was prepared to take. It says absolutely nothing about the nature, scale and timing of English support. But for Edward it was a brilliant diplomatic coup. He achieved maximum results at minimum expense, laying out only as much bait as necessary to create a political disturbance in northern Scotland. Even before the agreement was concluded the Islemen took to arms, advancing eastwards under the command of Angus Og, John's illegitimate son. Once again Inverness was captured and the people of the north instructed to deny the authority of James III. Beyond this we know nothing from the sparse contemporary sources, not even how this rebellion was brought under control. It most certainly had the effect Edward desired; for the Scottish government, faced with rebellion in the north, and fearful of attack in the south, dropped the politically embarrassing Lancastrian connection. John, presumably now aware how worthless the Westminster agreement truly was, backed down, declaring his seizure of the Inverness customs had been illegal. No further action was taken against him – for the present.
Ангус Ог және Қанды шығанақ
1470-ші жылдардың ортасында Эдуард Франциямен соғысқа дайындалып, Шотландиямен жақсы қарым-қатынас орнатуға тырысып, Вестминстер келісімінің толық шарттарын ақыры жариялады. Джон парламент алдына шақырылып, жасаған сатқындықтары үшін жауап беруі керек болды, бірақ ол келмегендіктен, ол мүлігінен айырылды деп жарияланды. Ішкі және сыртқы одақтастары болмағандықтан, 1476 жылдың жазында Джон патшамен келісуден басқа жолы қалмады. Оның сатқындығының ауқымы, шекаралық Дугластарды жойғаннан әлдеқайда зор болғандықтан, оған салыстырмалы түрде кеңшілік танытылды. Ол Росс графының титулын, Скай аралымен бірге, сондай-ақ Кнапдейл мен Кинтайрді жоғалтты, бірақ Гебрид аралдарына билік ету құқығын сақтап қалды. Аралдардың Иесі атағы бұдан былай тәж тарапынан берілуі керек еді, өздігінен иеленуге болмайтын. Бірақ Джон жерінен ғана емес, беделінен, туыстары арасындағы құрметінен де айырылды. Лордтық жауынгерлік дәстүрлерін жандандыру үшін аумақтық кеңеюге үнемі мұқтаж болған; бірақ енді ол тарылып қалғанда, барлық жасырын керішіліктер Ангус Óg тұлғасында көрініс берді. Хью Макдональдтың сөзіне сүйенсек, Ангус Джонды клан басшылығынан да, өз үйінен де қуды, оны ескі қайықтың астында паналауға мәжбүр етті, соның салдарынан қанды азамат соғысы басталды. Джон ұлына қарсы әскер жинап, оның галереялардан тұратын флоты 1480-ші жылдардың басында Ангустың күштерімен Мулл аралының жағалауында, қазіргі Тобермори қаласының солтүстік-батысындағы аймақта кездесті – бұл жер кейіннен Қанды шығанақ деп аталды. Қанды шығанақтағы шайқаста Ангус толық жеңіске жетті және 1490 жылы қаза тапқанға дейін Дональд кланының істеріне үстемдік етуді жалғастырды.
In the mid 1470s Edward, preparing for a war with France, and anxious for good relations with Scotland, finally revealed the full terms of the Westminster treaty. John was summoned before parliament to answer for his treasons, and when he failed to appear was declared forfeit. With no allies, either at home or abroad, John had little choice but to make his peace with the king in the summer of 1476. Considering the full extent of his treason, far greater than that which had destroyed the Border Douglases, he was treated with comparative leniency. He lost the earldom of Ross – with the Isle of Skye – as well as Knapdale and Kintyre, but retained control of the Hebrides. The designation of Lord of the Isles, moreover, was from this point forward to be granted by the crown, rather than self assumed. But John had lost much more than land – he lost prestige and standing among his own kin. The Lordship had always depended on territorial expansion to give life to its warrior values; but now that it was contracting all of the latent tensions came forth, finding expression in the person of Angus Óg. Angus, according to Hugh Macdonald, ejected John both from the leadership of the clan and from his own home, forcing him to seek shelter under an old boat, and precipitating a bitter civil war. John managed to raise an army of his own against his son, and his fleet of galleys met those of Angus sometime in the early 1480s – we cannot be more precise than that – off the coast of Mull to the north west of the present town of Tobermory, an area ever afterwards to be known as Bloody Bay. The Battle of Bloody Bay was a complete victory for Angus, who continued to dominate the affairs of Clan Donald up to his murder in 1490.
Түске қарай
Қанды шығанақтан кейін Джонмен не болғаны белгісіз, бірақ шотланд тарихшысы Ричард Д. Орам Ангустың жеңісінен кейін «Джон батыстағы тұрақтылықты сақтаудың маңызды қызметін атқара алмады, ал дау-жанжал тереңдеген сайын, иелік үшін жазылған тағдыр анық болды» деп атап өтті. Лох-Сэ жылнамасында жазылғандай, оның ұлы Ангус Огты 1490 жылы ирланд ақыны Диармит МакКейбр өлтірді. Ангустың өлімімен Джон қайтадан көлеңкеден шықты, бірақ оның «мінезінің әлсіздігі және басшыларының тәртіпсіздігі» оны өзінің жүрегі жақын немересі Александр Лохалшқа Аралдардың иелігін беруге итермеледі. Александр Росс графының билігін қайта орнатуға тырысты, бірақ Парк шайқасында жергілікті маңызды әулет Маккензилерден жеңілді. 1493 жылы Шотландия королі Джеймс IV-тің Парламенты тәуелсіз Аралдар Иелігіне нүкте қойды, ал Джон өмірінің қалған бөлігін корольдің қарауында Төмендіктерде өткізді. 1503 жылы Дундиде қайтыс болды және Сконеде жерленген деп саналады. Дәстүр бойынша, ол өзінің тілегі бойынша өзінің патшалық атасы Роберт II-нің мазарында тыныштырды. Соңғы соққы 1540 жылы Джеймс V Айла және басқа аралдарды Корольдыққа қосып алғанда келді.
What happened to John immediately after Bloody Bay is uncertain, but Scottish historian Richard D. Oram has noted that following Angus' victory, "John was no longer able to perform the vital function of maintaining stability in the west, and, as divisions deepened, the writing was on the wall for the lordship." As recorded in the Annals of Loch Cé, his son, Angus Óg, was murdered by his Irish harper, Diarmait MacCairbre, in 1490. With the death of Angus, John re emerged from the shadows, but his “feebleness of character and the lawlessness of his chieftains” led him to bestow lordship of the Isles on his nephew, Alexander Lochalsh. Alexander tried to re establish control over the earldom of Ross, but was defeated by the Mackenzies, a leading local family, at the Battle of the Park. In 1493, the Parliament of King James IV of Scotland finally brought the independent Lordship of the Isles to an end, and John spent the remainder of his life in the Lowlands as a pensioner of the king. He died in Dundee in 1503 and is believed to have been buried at Scone. According to tradition, he was laid to rest, at his own request, in the tomb of Robert II, his royal ancestor. The final blow came in 1540 when James V annexed Islay and the other Isles to the Crown.