Кіріспе

Канадалық психоаналитик және ұйымдық психолог (1917–2003)

Эллиотт Джекс (18 қаңтар 1917 – 8 наурыз 2003) – канадалық психоаналитик, әлеуметтік ғалым және басқару консультанты. Ол корпоративтік мәдениет, орта жастағы дағдарыс, әділ төлем, жетілу қисықтары, дискрециялық кезең (жұмыс деңгейі) сияқты түсініктерді қалыптастырушы ретінде белгілі.

Өмірбаян

Онтарионың Торонто қаласында туған Жакес Торонто университетінде білім алып, Джонс Хопкинс университетінде медицинаны оқыды, содан кейін Гарвард университетінде әлеуметтік қатынастар саласынан докторлық диссертациясын қорғады және Британдық психоаналитикалық қоғамында психоаналитик квалификациясын алды. Ол Ұлыбританиядағы Психиатрлар Корольдік колледжінің негізін қалаушы мүшесі, Вашингтондағы Джордж Вашингтон университетінің арнайы шақырылған профессоры және Буэнос-Айрес университетінің құрметті профессоры болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жакес Канада армиясында майор болып қызмет етті, онда Гарвард университетінің Генри Мюрреймен бірлесіп, білімі мен тәжірибесін пайдаланып, Канадалық соғыс кеңсесінің іріктеу комиссияларын құрды. Ол британдық армияның соғыс кеңсесінің психиатрия бөліміне байланыс офицері ретінде тағайындалды, ол өздерінің соғыс кеңсесінің іріктеу комиссияларын жасады. 1949 жылы ол ағылшын актрисасы Кей Уолшке үйленді. Олар Джемма есімді қызды асырап алды. 1956 жылы олар ажырасып кетті. Соғыстан кейін Жакес Англияда қалды және австриялық-британ психоаналитигі Мелани Клейннің жетекшілігімен біліктілігін арттырды. Ол оның 1961 жылы жарық көрген «Бала талдауының баяндамасы» кітабын дайындаудағы көмегіне риза болды. Жакес Клейннің 1957 жылғы «Envy and Gratitude» атты қолжазбасын редакциялауға көмектесті, дәлелдерге сүйенсек, кітаптың атауына «алғыс» сөзін қосуды ұсынған Жакес болды. Ол 1946 жылы Тависток Адам қатынастары институтының негізін қалаушы мүшесі болды. 1964 жылы ол Лондонның Брунел университетінде Әлеуметтік ғылымдар мектебін құрып, оның профессоры және мектеп директоры қызметін атқарды. 1991 жылы Жакес Лондоннан Массачусетс штатының Глостер қаласына көшіп келді. Ол Джордж Вашингтон университетінде ғылыми-зерттеу профессоры болды. 1999 жылы Жакес Requisite Organization International Institute-ті құрды, ол білім беру және зерттеу тобы ретінде жұмыс істейді. Әр түрлі корпорациялармен, үкіметтермен және АҚШ армиясымен жұмыс істеуінің нәтижесінде Жакес жеке тұлғалардың потенциалды қабілетін уақыт шегінде бағалауға мүмкіндік беретін ғылыми әдіс әзірледі, бұл құрал ұйымның әрбір лауазымындағы жұмыстың күрделілігін өлшейді. Бұл тәсіл АҚШ қарулы күштері мен әлемдегі ірі мемлекеттік және жеке ұйымдар тарапынан қолданылады. 1965 жылы Жакес шығармашылық генийлердің жұмыс үлгілері туралы эссе жариялады, онда ол «өрта жастағы дағдарыс» терминін қолданды. Ұйымдық дамуға қатысты оның тәсілі оны ересектердің позитивті дамуына ертерек үлес қосқандардың біріне айналдырды. Ол 2003 жылы Массачусетс штатының Глостер қаласында қайтыс болды.

Мұздық жобасы, 1952-1977

Жакустың теорияларының бастауы 1952 жылға дейін жетеді, осы жылы Ұлыбританияның Glacier Metal Company компаниясы оған жұмысшылардың қатысу жоспарын әзірлеуге көмектесуді сұрады. Бір күні Жакустан төменгі деңгейдегі қызметкерлердің еңбекақысы сағаттық, күндізгі немесе апталық есеппен белгіленсе, ал басшылардың еңбекақысы жылдық сома ретінде көрсетілуінің қандай маңызы бар деген сұрақ қойылды. Жакус: «Бұл сұрақ – маған сыйланған ең құнды сый болды. Бұл керемет еді, шынымен керемет! Содан бастап мен уақыттың маңыздылығын зерттей бастадым», – деді. Оның Лондондағы Glacier Metal Company компаниясымен жұмысы 1977 жылға дейін жалғасты және басқару теориясына зор ықпал етті. Питер Друкер бұл жұмысты «ірі өнеркәсіптегі жұмысшылардың нақты мінез-құлқының ең ауқымды зерттелуі» деп атады.

Қажетті ұйымның стратификацияланған жүйелер теориясы, 19771999

Жакус өзінің "мұздықтарды зерттеу" барысында алған тұжырымдамаларын қажетті ұйымның қабатталған жүйелер теориясы деп белгіленген бастапқы теорияға енгізді. Бұл маңызды жаңалық әлеуметтік теория мен ұйымдар теориясы арасындағы байланыс құралы болды.

Адамның қабілеті мен оның жетілуі

Жакус адамның қабілетінің негізгі табиғатын зерттеу теориясын дамытуын жалғастырды, алғаш рет АҚШ армиясымен жұмыс істеген кезде осы мәселеге келді. Бұл нәтижесінде (Кэтрин Касонмен бірлесіп) ақпаратты өңдеудің күрделілігін бағалау кезінде жеке қабілетті бағалау әдісі табылды. АҚШ Армиясының Мінез-құлық және Әлеуметтік ғылымдар зерттеу институты және американдық және австралиялық компаниялар үшін жүргізілген зерттеулерде психикалық күрделілікті зерттеу барысында, адамдар жұмыста ақпаратты төрт түрлі жолмен өңдейтіні анықталды: декларативтік, жинақтаушы, тізбектік және параллельді. Бұл зерттеу басқарушылық иерархия деңгейлерінің өзара байланыстылығын және ақыл-ой өңдеудің күрделілігінің әрбір қадамын көрсетті. Осы жұмыстың нәтижесінде, адам қабілетінің табиғатындағы үзіліссіз қадамдар ұйымдық өмірде басқарушылық иерархиялық құрылымның мәнін көрсетеді деген қорытындыға келді (Жакес, 1994).

Қалаушылық мерзімі

Уақыт аралығын ашу және пайдалану нәтижесінде Уақыт табиғаты теориясы бойынша жұмыс жүргізілді. Бұл доктор Жакустың тағы бір маңызды үлесіне – Time span of Discretion құралын әзірлеуге әкелді. Бұл құрал әлеуметтік ғылымдардағы бір құрылымды өлшейтін қатынас шкаласы болып табылады және ұйымдағы әрбір лауазымдағы жұмыстың күрделілігін анықтайды. Қызметкердің қаншалықты жауапкершілікке ие екенін өлшеу – осы тұжырым үшін доктор Жаques кеңінен танымал.

Requisite Organization International Institute, 1999 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1999 жылы Эллиотт Жакес пен Кэтрин Кейсон бірлесіп Requisite Organization International Institute институтын құрды. Институт зерттеу және білім беру орталығы ретінде жұмыс істейді, әлем бойынша қажетті ұйым принциптерін енгізуде қолдау мен кеңес берумен айналысады. Жакестің идеялары ұйымдарды практикалық тұрғыдан зерттеуде және ұйымның мақсатына жету үшін өнімді жұмысты қолдайтын құрылымдар мен жүйелерді оңтайландыруда әлі де өте ықпалды. Жакес, егер адам иерархияда жоғарырақ орналасса, сонымен қатар сәйкес когнитивтік күрделілік деңгейіне, дағдылар мен білімге (тәжірибе арқылы алынған) ие болса және сол адамға тапсырылған жұмысты бағалайтын болса, ол қадағалаусыз тапсырманы аяқтау үшін ұзақ уақыт жұмыс істей алатынын айтты. Ірі институттың бас директорының қызмет мерзімі 15–20 жылға созуы мүмкін. Осы тұжырымдама оған «қажетті ұйымды» – иерархиядағы әр деңгейдің өзіне тән уақыт шегі бар ұйым деп сипаттауға мүмкіндік берді. Егер ұйымда тым көп деңгей болса, олардың уақыт шектері біртіндеп жақындасып кетеді. Егер жоғары деңгейдегі менеджер өз туа біткен ойлау қабілетіне қарай жеткіліксіз дайындықтан өтпесе немесе қажетті дағдылар мен білімге ие болмаса, төменгі деңгейдегі менеджерлердің жұмысына араласу қаупі туындайды, көбінесе өзінің алаңдауы мен қауіпсіздігіне байланысты. Бұл делегация процесін жояды және ұйымдық дисфункцияға әкеледі. Ойлау қабілетін түсіну және ұйымдағы жұмыстың тиімділігін қолдайтын иерархия арқылы Жакес ұйымның адам әлеуетін ашуға бағытталған тиімді басқару тәжірибелеріне жаңаша көзқарас ұсынды. Мысалы, Жакес ұйымның мақсатына қатысты тапсырманың маңыздылығын түсіндіру арқылы тапсырмаларды тиімді түрде жүктеудің маңыздылығын жақтады, соның ішінде сандық және сапалық көрсеткіштер бойынша нақты нәтижелерді және оларды орындау мерзімін анықтауды. Сонымен қатар, менеджер өзінің бағыныштыларына жетекшілік етуге міндетті, және менеджер шын мәнінде бағыныштыларының нәтижелері үшін жауапкершілікте болады.

Таңдалған сыйлықтар

АҚШ Қарулы Күштерінің Бірлескен Штаб Басшылары атынан генерал Колин Пауэллден "АҚШ-тың барлық әскерлік бөлімдеріне әскери басшылық теориясы және оқыту саласындағы көрнекті үлесі үшін" Бірлескен Штабтың Алғыс қағазын алды. Армия департаменті, Персонал жөніндегі Бас штаб бастығының орынбасары "Жалпы Армиялық персоналдық жұмыс тобының мүшесі ретінде қызмет еткен кезінде персоналдық үнемділікке қол жеткізу және саясат пен операциялық бағыттарға сәйкес қайта құру үшін жаңа және инновациялық тәсілдерді әзірлеудегі ерекше жетістіктері үшін". Гарри Левинсон сыйлығы, Америка Психологиялық Қоры, өмір бойы ғылыми еңбектері үшін Мақтау қағазы.