Кіріспе

Испания провинциясы
провинция

Ллейда провинциясы (; lang es ˈleɾiða;) – Каталонияның төрт провинциясының бірі. Ол Испанияның солтүстік-шығысында, Каталония автономиялық қауымдастығының батыс бөлігінде орналасқан және Жирона, Барселона, Таррагона, Сарагоса және Уэска провинцияларымен, сондай-ақ Франция және Андорра княздығымен шектеседі. Көбінесе оны Понент (яғни Батыс) деп атайды. 2007 жылғы мәліметтер бойынша, 414 015 тұрғынының шамамен 30%-ы астана Ллейдада тұрады. Ллейда провинциясының басқа қалалары: Ла-Сеу-д’Уржелл (оның архиепископы сонымен қатар Андорраның тең князі), Моллерусса, Сервера, Таррега және Балагер. Ллейдада 231 муниципалитет бар. Пиреней тауларында орналасқан Аран алқабы – үлкен автономияға ие ерекше комарка, оның ресми тілі – окцитан тілінің бір түрі, аранес тілі. Айгюэстортс-и-Эстани-де-Сант-Мауриси ұлттық паркі осы провинцияда орналасқан. Бұл аймақта жеміс-жидек өсіру, оның ішінде алмұрт және шабдалы өсіру өркендеп дамыған. Каталонияның 2006 жылғы автономиялық жарғысына сәйкес, Каталония провинциялары тарихи саяси бөлініске негізделген аумақтық бірліктермен (unitats territorials) немесе вегериялармен алмастырылуы тиіс. Ллейда провинциясы екі аумақтық бірлікке бөлінеді: Понент немесе Террес де Ллейда вегериясы (оңтүстік аймақтың барлығы) және Альт-Пиринеу-и-Аран вегериясы (солтүстік бөлігінің барлығы және Сердания комаркасы, оның бір бөлігі қазір Жирона провинциясында), ал Солсона округі Комаркес-Сентральс вегериясына (Орталық округтер) қосылады. 2015 жылдан бастап жоспар тоқтатылған.

Туризм

Лейда Каталонияның батыс бөлігінде және Иберия түбегінің солтүстік-шығысында, Барселона мен Мадридтің арасында, Сарагосадан көп алыс емес жерде орналасқан. Солтүстік жағынан Франция және Андоррамен шектеседі. Бұл жер шаңғы тебу және экстремалды спорт сияқты тау спортымен айналысу үшін танымал мақсатты орын.

Табиғат

Лейдада алуан түрлі ландшафттар бар. Олардың ішінде Пиреней таулары да бар. Каталониядағы жалғыз Ұлттық парк – Aigüestortes i Estany de Sant Maurici ұлттық паркі, ал Жоғары Пиреней (Alt Pirineu) және Кади-Моиксеро табиғи парктері Пиреней аймағында орналасқан. Коллегатс-Террадетс аумақтық паркі, Буморт табиғи аңшылық қорығы және Конгост де Монтребей шатқалы Пиренейалды тауларында жатыр. Ал Лейда жазығында көбінесе тыныш пейзаждар кездеседі. Кейде олар қарапайым, ал кейде бір ғасырлық зәйтүн ағаштары, жеміс ағаштары, шабындықтар мен егістіктерге толы құнарлы жерлерге толы. Бұл аймақта Estany d'Ivars i Vila sana көлі және Segre, Cinca және Ebro өзендерінің Aiguabarreig (қосылатын) жері сияқты керемет орындарды ерекше атап өткен жөн. 2021 жылдың 6 қаңтарында Тук-де-ла-Лансада Испанияның ең төмен температурасы тіркелді.

Спорт

Лейданың комаркилері (жергілікті аудандары) Испаниядағы сыртқы саяхат спортын ұйымдастыруда да көшбасшы, 170-тен астам компания құрлықта, суда және әуеде 50-ге жуық әртүрлі іс-шара ұйымдастырады. Бұл аймақ сонымен қатар Испаниядағы шаңғы спортының жетекші орталығы болып табылады. Лейдада "Neu de Lleida" (Лейда қары) брендімен таныстырылатын 11 түрлі шаңғы курорты бар, олар кең аумақты шаңғы тебуге мүмкіндік береді. Олардың 81 шаңғы көтергіші сағатына 115 000 шаңғышыны тасымалдай алады, ал осы қысқы спорт кешендерінің төңірегінде 30 000-нан астам турист орналаса алады.

Мәдениет

Лейданың сәулеттік мұрасы бай. Валль-де-Бои шіркеулері ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұрасы тізіміне енгізілді. Соңғы кезде Лейда туристер үшін көптеген жаңа жобаларды қолға алды. Олардың арасында: Монсектегі Centre d'Observació de l'Univers (Ғаламды бақылау орталығы), немесе PAM – мәдени және ғылыми туризм саласындағы зерттеу, білім беру және насихаттауды біріктіретін амбициялық жоба; провинциялық орталықты Пре-Пиренеймен байланыстыратын Tren dels Llacs (Көлдер пойызы) туристік темір жолының құрылысы; жаңа көрме алаңдарының ашылуы (оның ішінде Лейда мұражайы, Моллерусса қағаз киімдер мұражайы және Вал д'Аран шаңғы мұражайы); Лейданың табиғи, мәдени және тарихи ескерткіштерін танысуға көмектесетін маршруттар ұйымдастырылуда (Сио қамалдары маршруты, Пиреней округтері және Ностальгиялық Паларс маршруты, Лес Гарригес шарап маршруты, Паларс әдеби маршруттары және т.б.); сондай-ақ туризм саласындағы сапаны арттатуға бағытталған жобалар, мысалы, Шармды ауылдар желісі.

Лейда қаласы

Лейда, провинцияның астанасы, тарихи сәулет мұрасымен ерекшеленеді, оның ішінде Сеу Велла (ескі собор) және Гарденьидің Темплерлер сарайы сияқты ғимараттар бар. Бұл ғимараттар Ла Ллотжа сияқты қазіргі заманғы конгресс және конференциялар орталығымен қатар орналасқан. Қаланың тағы бір атақты орындары – діни округ және округтік мұражай (рим, ислам, роман, готика, Ренессанс және барокко кезеңдеріне қатысты заттар мен картиналар жинағы бар), Жауме Морера қазіргі заманғы өнер мұражайы және "Рода Рода" автомобиль мұражайы.