Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1981 жылы Тынық мұхитында болған тайфун
Pacific typhoon in 1981
Ирма тайфуны, Филиппинде Андинг тайфуны деп белгілі, 1981 жылдың қараша айында Филиппинге келген күшті тайфун болды. 1981 жылғы Тынық мұхиты тайфун маусымының жиырма бесінші аталған даулы және он төртінші тайфуны – Ирма, Филиппиннің шығысындағы белсенді муссондық аймақта пайда болды. Ұйымдасудың күшеюінен кейін, жүйе 18 қарашада алғаш рет жіктелді, ал келесі күні батысқа қарай жылжығанда тропикалық дауылға дейін жаңартылды. Гуамның жанынан өткеннен кейін Ирма одан әрі күшейді және 21 қарашаның басында тайфунға жеткен деп бағаланды. Одан кейін күшею қарқыны үдеді, ал 22 қарашаның түстен кейін Ирма ең жоғары жел жылдамдығына жетті. 16 сағат бойы осы қарқынды сақтап тұрғаннан кейін, Ирма Филиппиннің таулы жерімен байланысқа түсуінен айтарлықтай әлсіреді. 24 қарашаның таңында Ирма Маниладан солтүстік-шығысқа қарай құрлыққа шықты, желдің жылдамдығы болды. Дауыл құрлықта жылдам нашарлады, бірақ Оңтүстік Қытай теңізіне шыққанда әлі де тайфун болды деп есептелді. Содан кейін Ирма солтүстік-батысқа қарай бұрыла бастады, әлсіреген кезде, 26 қарашада циклонның экстратропикалық сипаттары болды деп бағаланды. Бұрыннан Хазен тайфунынан қатты зардап шеккен аймаққа әсер еткен Ирма Филиппинге, әсіресе Камарин Норте провинциясына айтарлықтай зиян келтірді және су тасқынына әкелді. Сонымен қатар, Камаринс-Сур провинциясының төрт қаласында 50 футтық (15 метрлік) толқын байқалды, нәтижесінде 137 адам қаза тапты. Жақын маңдағы Бенагаспасан ауылы дерлік қирады, онда 47 адам қаза тапты. Барлығы Ирмадан 595 адам қаза тапты. Барлығы 482 678 адам тікелей зардап шекті. Ирма 119 233 тұрғын үйді қиратты немесе зақымдады, нәтижесінде шамамен 40 000 адам үйсіз қалды. Барлығы 24 137 отбасы немесе 141 974 адам үйлерін тастап кетті, оның ішінде 57 198 адам шұғыл баспана іздеді. Жалпы, зиян 63,3 миллион долларды (1981 жылғы АҚШ доллары) құрады.
Typhoon Irma, known in the Philippines as Typhoon Anding, was a powerful typhoon that struck the Philippines in November 1981. The twenty fifth named storm and fourteenth typhoon of the 1981 Pacific typhoon season, Irma originated from an active monsoon trough to the east of the Philippines. Following an increase in organization, the system was first classified on November 18 and was subsequently upgraded into a tropical storm on the next day as it moved westward. After passing near Guam, Irma continued to deepen, and was estimated to have attained typhoon intensity early on November 21. The intensification rate accelerated thereafter, and on the afternoon of November 22, Irma reached its peak wind speed of After maintaining this intensity for 16 hours, Irma weakened considerably due to interaction with the mountainous terrain of the Philippines. On the morning of November 24, Irma moved ashore northeast of Manila, with winds of The storm rapidly deteriorated overland, but was still believed to have been a typhoon when it emerged into the South China Sea. Irma then began to re curve towards the northwest while weakening; the cyclone was estimated to have obtained extratropical characteristics on November 26. Affecting an area already severely impacted by Typhoon Hazen, Irma brought significant damage and flooding to the Philippines, especially in the province of Camarines Norte. Additionally, a 50 feet (15 m) tidal wave was noted in four towns in the Camarines Sur province, resulting in the deaths of 137 people. The nearby village of Benagaspasan was nearly demolished, where 47 fatalities occurred. In all, 595 were killed due to Irma. A total of 482,678 persons were directly affected by Irma. Irma destroyed or damaged 119,233 dwellings, which left nearly 40,000 homeless. A total of 24,137 families or 141,974 individuals left their homes, including 57,198 that sought emergency shelter. Overall, damage totaled to $63.3 million (1981 USD).
Метеорологиялық тарих
Ирма тайфуны Микронезия маңындағы белсенді муссоннан пайда болды. 1981 жылдың қараша айының ортасында осы аймақта пайда болған үш дауылдың екіншісі, циклон алғаш рет 10 қарашада "күшті конвекциялық белсенділік аймағы" ретінде тіркелді. Аймақ жақсы ұйымдастырылған болса да, бастапқыда оның төмен деңгейде айналымы туралы дәлел болмады. Алайда, бірнеше күннен кейін әлсіз айналым байқалды, ал 15 қарашада жүйе Понапеден шығысқа қарай орналасқан, өйткені спутниктік суреттер конвекцияның дамып жатқанын көрсетті. Келесі үш күн бойы дауылдың күшейіп, әлсіреп, солтүстікке, содан кейін батысқа қарай жылжығаны байқалды. Бұл уақытта бұзылу Тайфун Хазеннің шығысында орын алды. 18 қарашаға қарай, душ қызметі қамтылу мен ұйымдастыру жағынан жақсарды. Сол түстен кейін, Бірлескен тайфун ескерту орталығы (JTWC) бұзылысқа байланысты тропикалық циклонның қалыптасуы туралы ескерту жариялады. Екі сағаттан кейін Жапонияның метеорологиялық агенттігі (JMA) бұл жүйені бақылай бастады. 19 қараша күні таңертең дауыл аулаушы ұшақ желдің жылдамдығын тіркеді, бұл JTWC-ге жүйені тропикалық депрессия деп жіктеуге түрткі болды. Осы уақытта JTWC Ирманың фронттың оңтүстігінен өтіп, содан кейін оңтүстік-батысқа қарай бұрылатынын күтті. Филиппинді соққылаған дауыл үлкен зардаптар келтірді. Ең қатты зардап шеккендер Лусон аралының шығыс бөлігіндегі Камаринс-Норте провинциясы болды. Маниладан оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан Камаринс-Сур провинциясындағы Гарчиторена, Серона, Лагоной және Карамоан қалаларын 15 метрлік толқын басып кетті. Жоғарыда аталған төрт қалада 137 адам қаза тапты. Бенгаспасандағы дауылдан кейін барлық үйлер қирады. Карамоанда 2000 үйдің тек біреуі ғана тұрды; 38 адам қаза тапты. Басқа жерде, 20 мың тұрғыны бар Гарчиторена қаласында, Серона мен Лагоной қауымдастықтары да қатты зардап шекті. Лусонның көп бөлігінде Ирма үйлерді қиратып, көшелерді су басып, едәуір зардаптар келтірді. Ирма электр желілерін бұзып, Манила маңындағы қалаларда қараңғылыққа себеп болды. Мысалы, Миндаро аралында үйлері құлап, екі адам қаза тапты, ал Кесон қаласында құлап түскен кокостың соққысынан бір фермер қаза тапты. Дауылдан кейін Маниланың ықсылды аудандарында темір табақтар шашырап кетті. Булакан қаласында азаматтық қорғаныс органдары Ангат өзенінің жағалауындағы мыңдаған тұрғындарға өзеннің сулары өзен жағалауларына ағып кету қаупі төнгендіктен, қашуды ұсынды. Ризал провинциясындағы бір агенттік 12 мен 15 жас аралығындағы 2000 балаларды алып келуге бірнеше әскери жүк көлігін жібергенін хабарлады. Филиппин президенті Фердинанд Э. Маркос апатқа ұшыраған аймақтардағы барлық мемлекеттік мекемелерді, соның ішінде астана Маниланы жабуды бұйырды. Сонымен қатар көптеген жекеменшік кеңселер өз қызметкерлерін үйлеріне жіберді. Баспасөз мәліметтері бойынша, алты провинциядағы 12 076 отбасы үйсіз қалды. 40 мыңға жуық адам баспанасыз қалды. Ирма тайфуны 119 233 үйді қиратты немесе бүлдірді. Жоғарыда аталған эвакуациялық лагерьлерге мектептер, қала әкімдіктері мен шіркеулер кірді. Жалпы, зардаптар 63,3 миллион долларға бағаланды, оның ішінде инфрақұрылымға келген зиян 41,8 миллион долларды құрады. Егінге келген зиян аз болды. Сонымен қатар, Ирманың салдарынан 595 адам қаза тапты. Ал тағы жетпіс екі адам жарақат алды.
Typhoon Irma originated from an active monsoon within the vicinity of Micronesia. The second of three storms to form within this region in mid November 1981, the cyclone was first noted on November 10 as a "zone of strong convection activity". Although the zone was well organized, there was initially little to no evidence of a low level circulation. However, a weak circulation was detected on a few days later, and on November 15, the system was situated to the east of Ponape as satellite imagery indicated that convection was developing. During the next three days, thunderstorm activity waxed and waned as the disturbance moved north and then west. During this time, the disturbance was located east of Typhoon Hazen. By November 18, shower activity had improved in both coverage and organization. That afternoon, the Joint Typhoon Warning Center (JTWC) issued a Tropical Cyclone Formation Alert (TCFA) for the disturbance. Within two hours, the Japan Meteorological Agency (JMA) began to track the system. On the morning of November 19, a Hurricane Hunter aircraft reported winds of , prompting the JTWC to classify the system as a tropical depression. Around this time, the JTWC expected that Irma would pass south of a front and then turn southwest. After striking the Philippines, the storm caused widespread damage The hardest hit was the province of Camarines Norte along the eastern portion of the island of Luzon. A 50 feet (15 m) tidal wave swamped the towns of Garchitorena, Serona, Lagonoy and Caramoan in the Camarines Sur province, situated roughly southeast of Manila. Throughout the aforementioned four towns, 137 people were killed. Virtually every house was demolished due to storm surge in Benagaspasan, Fourteen survivors sought refuge in a health center 150 feet (46 m) from the shore. In Caramoan, only one of 2,000 homes remained standing; 38 persons were killed. Elsewhere, in Garchitorena, a town with 20,000 residents, The communities of Serona and Lagonoy also suffered heavy damage. Across much of Luzon, Irma flattened houses and flooding streets, resulting in considerable damage. Irma brought down power lines, which led to blackouts along the suburbs of Manila. For instance, two people died when their house on Mindoro Island collapsed and a farmer in Quezon died after being hit by a falling coconut. Due to the storm, iron sheets were littered across the slums of Manila. In Bulacan, civil defense officials advised thousands of inhabitants on the banks of the Angat River to flee as water along the river threatened to overflow their banks. In the Rizal province, one agency reported that it dispatched several army trucks to fetch roughly 2,000 stranded 12 to 15 year old boy scouts. Philippine President Ferdinand E. Marcos ordered the closure of all government offices in affected areas, which included the capital city of Manila. Additionally, many private offices sent their employees home. According to press reports, 12,076 families in six provinces lost their homes. Nearly 40,000 persons were rendered as homeless. In all, Typhoon Irma destroyed or damaged 119,233 houses. The aforementioned evacuation camps included schools, town halls, and churches. Overall, damage totaled to $63.3 million, including $41.8 million from infrastructure. Crop damage was minimal, Furthermore, 595 people were killed because of Irma. Seventy two others were wounded.
Басқа жерлер
17 қарашада Ирма пайда болған кезде Гуам үшін тропикалық дауыл ескертуі жарияланды. Желдің жылдамдығы, сондай-ақ күшті соғулар өлшенді. Ирманың ыдырап бара жатқан қалдықтары кейін Окинаваға жауын-шашынның мөлшерін және сағатына дейін жел әкелді.
Officials issued a tropical storm warning for Guam when Irma formed on November 17. Winds of were measured in addition to gusts. The decaying remnants of Irma then brought of rain and winds of up to to Okinawa.
Салдары
Ирмадан кейін Бенагаспасан ауылындағы көптеген аман қалғандар азық-түлік, дәрі-дәрмек және киім-кешекпен жедел жәрдем беруді талап етті. Провансальдық үкіметтер президенттен Камарин Норте және Камарин Сур провинцияларын төтенше жағдай аймақтары деп жариялауды сұрады. Маркос та қираған аймақты аралап, зиян бастапқыда күткеннен кем екенін анықтады.
Following Irma, many survivors in Benagaspasan demanded for an emergency airlift of food, medicine, and clothing. Provençal governments asked the president to declare Camarines Norte and Camarines Sur provinces disaster areas. Marcos also toured over the devastated area, noting that damage was less than initially feared.