Кіріспе

Жарғанат түрлері

Ақ жарғанат (Antrozous pallidus) – Канаданың батысынан Мексиканың ортасына дейін таралған жарғанаттардың бір түрі. Бұл оның туысының жалғыз түрі және кейде Антрозоусқа жатқызылатын Ван Гелдер жарғанатына (Bauerus dubiaquercus) жақын. Бұрын ол жеке Antrozoinae кішіотбасына немесе тіпті Antrozoidae отбасына жатқызылған, бірақ қазір Vespertilioninae кішіотбасының және Antrozoini тайпасының құрамына кіреді. Бұл Калифорния штатының ресми жарғанаты.

Сипаттама

Сарық жарғақтардың бас және дене ұзындығы шамамен 2,75 дюйм (6,2–7,9 см), ал алдыңғы аяқтың ұзындығы шамамен 2,1 дюйм (4,5–6 см) болып келеді, салмағы 14–25 граммды құрайды. Бұл жарғақтар ірілеу, ал құлақтары ұзын және алға қарай бағытталған (2,5 см-ден асады). Түктері тамырында ақшыл, арқасы қоңыр, құрсағы ашық түсті. Сарық жарғақтың мұрны шошқа мұрнына ұқсас, дөңгелек келген. Сарық жарғақтардың бакуласы үшкір немесе қазық пішіндес, көбінесе қысқа, тар табаны бар, ол кеңейіп, содан кейін ұшына қарай жіңішкерейеді. Сүйектің орта тұсында төмен қарай иілген және көтеріңкі табан мен ұшы болады.

Экология

Сарық жарғақтар әдетте құрғақ немесе жартылай құрғақ жерлерде, көбінесе суға жақын таулы немесе жартасты аймақтарда кездеседі. Олар ашық, сирек өсімдік жамылғысы бар далаларда да таралған. Күндіз сарық жарғақтар әдетте жарықтар мен қуыстарда тынығады, оларға плиткалық шатырлар, ағаштардың қабығынан жарылған бөліктері немесе жартасты тік беткейлер кіруі мүмкін. Түнде бұл түр көбінесе күндізгі тынығу орнына қарағанда, қоректену алқаптарына жақын түнгі тынығу орнын пайдаланады. Түнгі тынығу орны күндізгі тынығу орнына қарағанда аз қорғалған болады; ашық верандалар осы түр үшін түнгі тынығу орны ретінде қолданылуы мүмкін. Қыс айларында бұл түр дене температурасын төмендетіп, ұйқыға кетеді, көбінесе ғимараттарда, үңгірлерде немесе жартастардың жарықтарында. Сарық жарғақтар негізінен жәндіктермен қоректенсе де, маусымды түрде мексикалық бағаналы кактустардың (әсіресе кардон кактусы) гүлінің нектарымен көктемде, ал жазда тіпті кактустың жемісімен де қоректенуде икемділік көрсетеді. Сарық жарғақтар кейбір нектармен қоректенетін жарғақтарға қарағанда кактустарды тозаңдауда тиімдірек. Басқа көптеген жарғақтар түрлері сияқты, сарық жарғақтар гетеротермиялық, яғни жылдың уақытына байланысты дене температурасын өздігінен реттей алады. Олар қысқы ұйқы кезінде және демалыс алғанда дене температурасын бақылап, оны қоршаған ортамен тепе-теңдікке келтіре алады. Сарық жарғақтың дене мөлшері оның мекендеген жеріне байланысты айтарлықтай өзгереді. Шөл сияқты бастапқы өнімділігі төмен аймақтардағы жарғақтар ресурстардың жетіспеуіне байланысты кішірек болады. Ал жағалау аймақтары сияқты негізгі өнімділігі жоғары аймақтарда тұратын жарғақтар көбінесе ірілеу болады. Ірі сарық жарғақтардың бас сүйегі үлкен, қатты жемді оңай жеуге мүмкіндік береді.

Тәртіп және табиғи тарих

Жұптасу маусымы қазаннан ақпанға дейін созылады, осы кезде жарықшалар қыстап жатады. Еркек жарықшалар көктем мен жазда сперма жинақтайды, бұл процеске күн сәулесінің ұзақтығының азаюына байланысты мелатонин деңгейінің өзгеруі себеп болады. Қоспа күзде жүзеге асады, ал ұрғашы жарықшалар көктемге дейін сперманы сақтайды, содан кейін олар қыстаудан шығып, жыныстық циклға (эструсқа) енеді. Ұрғашы жарықша маусымның басында бір немесе екі жас жарықша туады, олардың салмағы туған кезде шамалы болады және төрт-бес аптадан кейін қысқа қашықтыққа ұша алады. Жас жарықшалар 40-45 күннен кейін сүттен айырылады. Олар сегіз апталық жасқа жеткенше ересек мөлшерге жете алмайды және шамамен екі жылдан кейін ғана жыныстық жағынан жетіледі. Басым көптеген жарықша түрлері сияқты, ақшыл жарықшалар азық іздеу және ұядан азық іздейтін жерге ұшу кезінде эхолокацияны пайдалана алады. Дегенмен, олар азық іздеу кезінде эхолокацияны қолданбауға және оның орнына үлкен құлақтарын жердегі жәндіктерді табу үшін пайдалануға дайын болуы мүмкін. Олар аң аулау үшін эхолокация емес, құрбандықтың шығаратын дыбыстық сигналдарына сенеді. Олардың мекендейтін жерлеріндегі антропогенді шудың (мысалы, көлік қозғалысы) күшеюі олардың азық іздеуіне теріс әсер етеді және тиімділігін 3 есеге дейін төмендетуі мүмкін. Ақшыл жарықшалардың қазба қалдықтары АҚШ-тың батыс бөлігінде және Кубадағы кейінгі плейстоцендік шөгінділерде табылған.