Кіріспе

Сирек кездесетін генетикалық ауру

Шванноматоз – өте сирек кездесетін генетикалық ауру, ол көбірек таралған нейрофиброматоз (НФ) ауруымен тығыз байланысты. Алғаш рет жапондық пациенттерде сипатталған, ол бірнеше тері шваномаларынан, орталық нерв жүйесінің ісіктерінен және басқа да неврологиялық асқынулардан тұрады, бірақ NF-тің ерекше белгілерінен басқа. Шванноматоздың нақты жиілігі белгісіз, алайда кейбір халықтар арасында 1,7 миллион адамға 1 жағдайға дейін кездесетіні байқалады. Шванномалар көбінесе NF2 және шванноматоз (кейде нейрофиброматоз III типті деп аталады) бар адамдарда кездесетін қатерсіз ісіктер болып табылады. Шванн жасушалары – миелинмен қапталған нерв жасушаларының аксондарын құрайтын глиальды жасушалар. Миелин – әрекеттік потенциалдардың таралуын жылдамдататын липидтік қабықша. Шванн жасушалары бақылаусыз көбейіп, капсула құрғанда, ол шваннома деп аталады. Шванномалар қатерсіз болғанымен, өсіп келе жатқан ісік нервтерді қысып алғанда зиянды болуы мүмкін. Сенсорлық нерв аксондарының шваномалары созылмалы, күшті ауыруға себеп болады. Шванномаларды емдеуге хирургиялық жолмен алып тастау, сәулемен сәулелендіру, кибер-наж немесе интракапсулярлық энуклеация кіреді. Шванноманың бұрынғы атаулары – нейринома және нейрилеммома.

Себеп

Шванноматозға байланысты SMARCB1 гені – жасуша циклын, өсуін және дифференциациясын реттейтін ісікке қарсы ген. Шванноматозбен ауыратын науқастарда ісікке қарсы SMARCB1 генінің 1-экзонында инактивациялық ұрықтық мутация табылған. Ол 22-хромосомада, NF2 генінен шалғайда орналасқан. Дегенмен, шванноматозбен ауыратын науқастардағы NF2 генінің молекулалық талдауы ісік жасушаларында инактивациялық мутациялардың бар екенін көрсетті, бірақ NF2 науқастарында кездесетін ұрықтық мутацияларға дәлел жоқ. SMARCB1 және NF2 гендерінің қатысуымен жүретін механизм аурудың дамуына жауапты болуы мүмкін, себебі шванномалардың ісік талдауында SMARCB1 және NF2 гендерінде инактивациялық мутациялар анықталды. Алайда, көптеген жағдайларда белгісіз шванноматоз генінің (гендерінің) қатысуы туралы пікірлер бар. Мұның себебі бір зерттеуде отбасылық шванноматозбен ауыратын науқастарда SMARCB1 генінің ұрықтық мутациясы табылған жоқ. Кейбір шванноматозбен ауыратын науқастарда SMARCB1 немесе NF2 мутациялары жоқ. Сонымен қатар, көптеген науқастарда NF2 немесе SMARCB1 гендеріндегі мутацияларға байланысты соматикалық мозаицизм байқалады, яғни бір науқастың соматикалық жасушаларының кейбіреулерінде мутация бар, ал кейбіреулерінде жоқ. Шванноманың ісікке айналуы тек бір генге ғана байланысты емес. SMARCB1 және NF2 гендеріне қатысты конституциялық және соматикалық мутацияларды түсіну маңызды. Конституциялық мутациялар – бұл бірінші инактивациялық оқиғалар, көбінесе нүктелік мутациялар, сондай-ақ бір негіздік жұптардың жойылуы/қосылуы сияқты ұсақ мутациялар. Соматикалық мутациялар – екінші мутациялар, олар да ұсақ мутациялар немесе геннің қалған аллелінің жоғалтылуы болуы мүмкін. Бір науқастың шванномалары бірдей конституциялық мутацияларды бөліседі, бірақ соматикалық мутациялары әртүрлі болады. Сонымен қатар, конституциялық мутация ісік емес жасушаларда да кездесуі мүмкін. SMARCB1 INI1, hSNF5 немесе BAF47 деп те аталады. SMARCB1 балаларда басқа да ісіктерде, соның ішінде ми мен бүйректің қатерлі ісіктерінде де мутацияланады. SMARCB1 геніндегі мутацияларға ие адамдар ерте жаста қатерлі бүйрек ісігіне шалдығу қаупі жоғары, бірақ ересек жасқа жетсе, шваннома дамуына бейімделуі мүмкін. Шванноматозбен ауыратын бір науқаста SMARCB1 генінің 2-экзонында мутация табылды. Тағы бір науқаста SMARCB1 генінің жаңа жойылған бөлігі анықталды, себебі SMARCB1 мутацияларының көпшілігі нүктелік немесе сдвигті мутациялар болып табылады. Бұл науқастағы әртүрлі шванномалардың генетикалық талдауы SMARCB1 және NF2 гендерінің екеуінің де инактивацияланғанын көрсетті. Шванноматоз генетикалық ауру екені белгілі. Алайда, отбасылық жағдайлар түсініксіз сирек кездеседі.

Жүктілік

Шванноматозды Ұлттық денсаулық сақтау жүйесінде (NHS) туылмас бұрын тексеруге болады.