Кіріспе

Dermatofibrosarcoma protuberans (DFSP) – сирек кездесетін, жергілікті түрде агрессивті қатерлі терінің жұмсақ тіндері саркомасы. DFSP терінің ортаңғы қабатындағы (дермис) дәнекер тіндерінде дамиды. АҚШ-та DFSP-нің жалпы кездесу жиілігі жылына миллион адамға шамамен 0,8-ден 4,5 жағдайға дейін бағаланады. АҚШ-та DFSP барлық жұмсақ тіндер саркомаларының 1-ден 6 пайызын және барлық терінің жұмсақ тіндер саркомаларының 18 пайызын құрайды. 1992 жылдан 2004 жылға дейінгі қадағалау, эпидемиология және нәтижелер (SEER) ісік тізілімінде DFSP Капоси саркомасынан кейін екінші орында тұрды.

Презентация

Дерматофибросаркома протоберанс көбінесе 1-ден 5 см-ге дейін диаметрі бар кішкентай, қатты тері аймағы ретінде басталады. Ол көгал, туа бойы немесе жас сүйекке ұқсауы мүмкін. Бұл баяу өсетін ісік, көбінесе денеде кездеседі, бірақ денеде кез келген жерде пайда болуы мүмкін. ДФСП-нің 90% -ы төмен дәрежелі саркома болып табылады. Шамамен 10% аралас болып келеді, құрамында жоғары дәрежелі саркомалық компонент (DFSP FS) бар; сондықтан олар орташа дәрежелі саркомалар деп есептеледі. ДФСП сирек метастаздауға (5%-дан аз жағдайда) әкеледі, бірақ ДФСП жергілікті қайталануы мүмкін. ДФСП көбінесе 30 жастағы пациенттерде пайда болады, бірақ бұл диагноз қоюдың кешігуіне байланысты болуы мүмкін.

Нұсқалар

2020 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы дерматофибросаркома протуберансының фибросаркомалық DFSP (DFSP FS) түрін (дерматофибросаркома протуберансы, фибросаркомалық деп те аталады) аралық (сирек метастаздайтын) фибробластикалық және миофибробластикалық ісіктердің нақты бір түрі ретінде, ал осы аурудың басқа түрлерін аралық (жергілікті түрде агрессивті) фибробластикалық және миофибробластикалық ісіктердің нақты бір түрі ретінде жіктеді.

Беднарлық ісіктер

Беднар немесе пигментті DFSP теріде меланинге бай дендриттік жасушалардың таралуымен ерекшеленеді. Ол меланин пигменттеріне бай адамдарда кездесетін барлық DFSP-тің 1–5 пайызын құрайды. Беднар DFSP сияқты дермалық шпіндельді жасушалардың көбеюімен сипатталады, бірақ меланоциттік дендриттік жасушалардың қосымша болуымен ажыратылады. Ол ашық теріде DFSP сияқты жиі кездеседі және метастаздау мүмкіндігі бірдей деп есептелуі керек.

Миксоидтық DFSP

Миксоидтық DFSP стромасында миксоидтық дегенерацияның аймақтары кездеседі.

Үлкен жасушалы фибробластома

Асық жасушалы фибробластома Асық жасушалы фибробластомалар – тері және жұмсақ тіндердегі ісіктер, көбінесе балалық шақта пайда болады. Олар кейде дерматофибросаркома протуберансымен (ДФСП, гибридті зақымдар) байланысты кездеседі немесе ДФСП-ге айналуы немесе қайталануы мүмкін.

Склерозды ДФСП

Склерозды DFSP – жасушалық тығыздығы төмен болатын, ісік біртектес коллаген шоғырларынан және көбірек типтік DFSP жасушаларынан құралған нұсқасы. DFSP FS – орташа сапалы саркомалар саналады, бірақ олар сирек метастаздайды (жағдайлардың 5 пайызынан кем).

Патофизиология

DFSP ісіктерінің 90% астамы t(17;22) хромосомалық транслокациясына ие. Бұл транслокация коллаген генін (COL1A1) және тромбоциттен туындаған өсу факторының (PDGF) генін біріктіреді. Осы ісіктің бастапқы клеткасы – фибробласт – коллагенді кодтайтын генді экспресс етеді деп санайды. Дегенмен, нәтижесінде пайда болған біріккен ақуыз жетілген тромбоциттен туындаған өсу факторына айналады, ол – қуатты өсу факторы. Фибробластарда осы өсу факторының рецепторы болады. Осылайша, клетка құрылымдық ақуыз өндіріп жатыр деп "ойлайды", бірақ ол өзін-өзі стимуляциялайтын өсу сигналын тудырады. Клетка жылдам бөлінеді және ісік пайда болады. Тіндің CD34-ке оң реакциясы жиі кездеседі.

Диагностика

ДФСП – биопсия арқылы қойылатын қатерлі ісік, онда ісіктің бір бөлігі зертханалық тексеру үшін алынып тасталады. Дәл диагноз қою үшін жеткілікті мөлшерде ұлпа алынуын қамтамасыз ету мақсатында, күдікті ДФСП-нің алғашқы биопсиясы көбінесе инемен ұлпа алу арқылы немесе хирургиялық тілік жасау арқылы жүргізіледі. ДФСП-нің тереңдеуін анықтауда клиникалық пальпация толыққанды сенімді емес. Магниттік-резонанстық томография (МРТ) кейбір ДФСП түрлерінде, әсіресе үлкен немесе қайталап пайда болатын ісіктерде инвазия тереңдігін анықтауға көбірек сезімтал, алайда МРТ бас және мойын аймағындағы ісіктерге қатысты инфильтрацияны анықтауда азырақ дәл.

Диагностиканың кешіктірілуі және қате диагнозы

DFSP сирек кездесетін, бастапқыда тегіс дақтар (терінің қатаюы) түрінде көрінетін және баяу өсетін ауру болғандықтан, ісік байқаларлық дөңгелекке (бірге) айналуына айлар, тіпті жылдар өтуі мүмкін. Аурудың атауы мен клиникалық белгілерінің арасындағы қарама-қайшылық көптеген науқастарда диагноз қоюдың кешігуіне себеп болуы мүмкін. 2019 жылғы зерттеуде 214 науқастың арасында белгіні байқағаннан диагноз қойылғанға дейін бір жылдан кем уақыттан 42 жылға дейінгі кезеңдер тіркелді (орташа есеп бойынша, төрт жыл). Қазіргі таңдағы мәліметтерге сәйкес, науқастардың көпшілігіне (53%) медицина қызметкерлері тарапынан дұрыс емес диагноз қойылады. Диагноз қойылғанға дейін ең көп күдік тудырған жағдайлар: киста (101 [47,2%]), липома (30 [14,0%]) және жара (17 [7,9%]).

Емдеу

Емдеу бастысы хирургиялық болып табылады, егер қанағаттанарлық шекаралар алынбаса, химиотерапия және сәулелік терапия қолданылады.

Хирургиялық емдеу

DFSP пайда болған орны мен ықтимал көлеміне қарай хирургиялық емдеудің түрі таңдалады.

Моос хирургиясы

Мосс микрографиялық хирургиясы (ММС) жоғары емделу деңгейін қамтамасыз етеді және егер теріс резекция шекараларына қол жеткізілсе, DFSP қайталану мүмкіндігін төмендетеді.

Кең жергілікті кесу

Кең жергілікті экзиция (WLE) дерматофибросаркома протоберикумның (ДФСП) емдеудегі алтын стандарты болып келді, бірақ қазір қайта қаралып жатыр. Қазіргі уақытта АҚШ-та, мультифокальды дерматофибросаркома (ММС) қайталаған жағдайда WLE ұсынылуы мүмкін. WLE үшін ММС-ге қарағанда кеңірек резекция шекаралары ұсынылады. WLE-мен қайталану деңгейі шамамен 8,5% құрайды, ал кеңірек экзиция жасалғанда қайталану ықтималдығы төмендейді.

Резекция шегі

DFSP-нің ерекшеліктері – ісіктің орталық ошағынан айтарлықтай қашықтықта, "есікшелер сияқты" қоршаған тіндерге таралу қабілеті. Бұл жайт, диагностиканың кешігуімен байланысты, бастапқы резекцияның толыққанды болмауына алып келуі мүмкін. Бастапқы емдеудің жеткіліксіздігі салдарынан ірі, терең қайталама зақымданулар пайда болады, бірақ оларды дұрыс таңдалған кеңінен кесу арқылы емдеуге болады.

Сәулелену терапиясы

DFSP – радиосезімтал ісік; сәулелік терапия (RT) емдеудің бірінші қадамы ретінде қолданылмайды. Алдымен MMS немесе WLE арқылы консервативті хирургиялық жолмен ісік алынып тастауға тырысылады. Егер қанағаттанарлық шекараларға қол жеткізілмесе, сәулелік терапия немесе химиотерапия ұсынылады.

Химиотерапия

Бұрын DFSP стандартты химиотерапияға жауап бермейтін деп есептелген. 2006 жылы АҚШ FDA DFSP емдеу үшін (иматиниб мезилатын) бекітті. "ib" әрпімен аяқталатын барлық дәрілік заттар сияқты, иматиниб – кішкентай молекулалық жол ингибиторы; иматиниб тирозинкиназаны тежейді. Ол қайталап пайда болатын, хирургиялық жолмен алынбайтын немесе метастаздық DFSP ауруы бар науқастарда ісіктің кері дамуына мүмкіндік беруі мүмкін. PDGF рецепторларын тежейтін иматиниб t(17;22) транслокациясы оң болатын ісіктерге тиімді болуы мүмкін екенін көрсететін клиникалық деректер бар. Иматиниб күрделі, жергілікті кең таралған ауруды және сирек кездесетін метастаздық жағдайларды емдеу үшін қолданылуы мүмкін. Ол хирургиялық жолмен алынбайтын, қайталап пайда болатын және/немесе метастаздық дерматофибросаркома протуберансы (DFSP) бар ересек науқастарда қолдануға рұқсат етілген.

Метастаздық ауру

Алыстағы гематогенді метастаздар өте сирек кездеседі. Аймақтық лимфа түйіндеріне метастаздар одан да сирек кездеседі және көбінесе, нашар хирургиялық кесілуден кейін көп рет қайталаған науқастарда болады. Үйірсек қайталап пайда болатын ісіктердің қатерлі формаға (DFSP FS) айналу қаупі артады. Ең көп кездесетін зардап шегуші орган – өкпе, бірақ миға, сүйектерге және басқа жұмсақ тіндерге метастаздардың таралуы туралы да хабарлар жасалған.

Зерттеулер

ДФСП сирек кездесетін және өлім-жітім көрсеткіші төмен болғандықтан, оны жан-жақты зерттеу мүмкін болмады. Көптеген зерттеулер шағын көлемді жағдайлар бойынша немесе мета-талдаулар түрінде жүргізілді. Бүгінгі күнге дейінгі ең толыққанды зерттеу – «Дерматофибросаркома протоберансы бар пациенттердің диагностикалық кешігулер, хирургиялық нәтижелер және протоберанссыздық туралы пікірлері».

Тарих

1890 жылы Р. В. Тейлор DFSP-ді алғаш рет келоидты саркома ретінде сипаттады. Кейінірек, 1924 жылы Фердинанд Жан Дариер мен Ферран оны прогрессивті, қайталамалы дерматофиброма деп атады. 1925 жылы Э. Хоффман дерматофибросаркома протуберанс терминін қолданды. Беднар ісігін Беднар алғаш рет 1957 жылы сипаттаған.