Кіріспе
Бір немесе бірнеше сирек жер элементтерін негізгі құрамдас бөлігі ретінде қамтитын минерал. Сирек жер минералы бір немесе бірнеше сирек жер элементтерін негізгі металл құрамдас бөлігі ретінде қамтиды. Сирек жер минералдары көбінесе пигматиттерде сілтілік немесе пергалькалды магмалық кешендермен қатар табылады. Бұл сілтілі магмамен немесе карбонатит интрузияларымен байланысты болуы мүмкін. Перовскит минералды фазалары сілтілік кешендердегі сирек жер элементтерінің жиі кездесетін қабылдаушылары болып табылады. Минералдар – органикалық емес заттардың қатты құрамдас бөлігі. Олар булану, қысым немесе кез келген физикалық өзгерістер нәтижесінде туындайтын сұйықтықтың атомдық қозғалысы арқылы қалыптасады. Олардың анықталуы көбінесе атомдық салмағымен байланысты. "Сирек" жер минералдары деп аталатын минералдардың сирек кездесуі олардың ерекше геохимиялық құрамымен және қасиеттерімен байланысты. Бұл заттар әдетте кен өндірумен байланысты кластерлерде табылмайды. Жердегі сирек минералдардың қолданылу саласы кең, қорғаныс технологияларынан бастап күнделікті тұтынуға дейін. Бұл сілтілі магмамен немесе карбонатит интрузияларымен байланысты болуы мүмкін. Перовскит минералды фазалары сілтілік кешендердегі сирек жер элементтерінің жиі кездесетін қабылдаушылары болып табылады. Мантиядан шыққан карбонат балқымалары да сирек жер элементтерін тасымалдай алады. Сілтілі магматизмге байланысты гидротермиялық кен орындарында түрлі сирек жер минералдары кездеседі. Сирек жер минералдары көбінесе пигматиттерде сілтілік немесе пергалькалды магмалық кешендермен қатар табылады. Төменде салыстырмалы түрде көп кездесетін гидротермиялық сирек жер минералдары мен маңызды сирек жер элементтерімен алмастырылған минералдар тізімі келтірілген:
A rare earth mineral contains one or more rare earth elements as major metal constituents. Rare earth minerals are usually found in association with alkaline to peralkaline igneous complexes in pegmatites. This would be associated with alkaline magmas or with carbonatite intrusives. Perovskite mineral phases are common hosts to rare earth elements within the alkaline complexes. Minerals are the solid composer of inorganic substances. They are formed through the atomic movement of fluid which can be derived from evaporation, pressure or any physical change. They are mostly determined through their atomic weight. The minerals that are known as 'rare' earth minerals are considered rare due to their unique geochemical makeup and properties. These substances are not normally found in mining affiliated clusters. Earth's rare minerals have a wide range of purposes, including defense technologies and day to day uses. This would be associated with alkaline magmas or with carbonatite intrusives. Perovskite mineral phases are common hosts to rare earth elements within the alkaline complexes. Mantle derived carbonate melts are also carriers of the rare earths. Hydrothermal deposits associated with alkaline magmatism contain a variety of rare earth minerals. Rare earth minerals are usually found in association with alkaline to peralkaline igneous complexes in pegmatites. The following includes the relatively common hydrothermal rare earth minerals and minerals that often contain significant rare earth substitution:
aeschynite (Ce)
aeschynite (Y)
allanite
apatite
bastnäsite
britholite
brockite
cerite
dollaseite (Ce)
fluocerite
fluorite
gadolinite
monazite
parisite (Ce)
parisite (La)
stillwellite
synchysite
titanite
wakefieldite
xenotime
zircon
аэскинит (Ce)
аэскинит (Y)
аланит
апатит
бастназит
бритолит
броккит
серит
доллазит (Ce)
флюоцерит
флюорит
гадолинит
моназит
паризит (Ce)
паризит (La)
стилвеллит
синхизит
титанит
вейкфилдхит
ксенотайм
циркон
A rare earth mineral contains one or more rare earth elements as major metal constituents. Rare earth minerals are usually found in association with alkaline to peralkaline igneous complexes in pegmatites. This would be associated with alkaline magmas or with carbonatite intrusives. Perovskite mineral phases are common hosts to rare earth elements within the alkaline complexes. Minerals are the solid composer of inorganic substances. They are formed through the atomic movement of fluid which can be derived from evaporation, pressure or any physical change. They are mostly determined through their atomic weight. The minerals that are known as 'rare' earth minerals are considered rare due to their unique geochemical makeup and properties. These substances are not normally found in mining affiliated clusters. Earth's rare minerals have a wide range of purposes, including defense technologies and day to day uses. This would be associated with alkaline magmas or with carbonatite intrusives. Perovskite mineral phases are common hosts to rare earth elements within the alkaline complexes. Mantle derived carbonate melts are also carriers of the rare earths. Hydrothermal deposits associated with alkaline magmatism contain a variety of rare earth minerals. Rare earth minerals are usually found in association with alkaline to peralkaline igneous complexes in pegmatites. The following includes the relatively common hydrothermal rare earth minerals and minerals that often contain significant rare earth substitution:
aeschynite (Ce)
aeschynite (Y)
allanite
apatite
bastnäsite
britholite
brockite
cerite
dollaseite (Ce)
fluocerite
fluorite
gadolinite
monazite
parisite (Ce)
parisite (La)
stillwellite
synchysite
titanite
wakefieldite
xenotime
zircon
Санатталған
Бұл минералдар тобында планетамыздың құрамында сирек кездесетін элементтер бар. Сирек жер минералы деп жіктелуі үшін, оның ішіндегі элементтің жан-жақты қарастырылуы қажет. Сирек жер элементтері – он алты металдық элементтен тұрады. Көптеген сирек жер минералдары бастапқы және екіншілік кен орындарында кездеседі.
Бастапқы және екінші реттік депозиттер
Бастапқы кен орындарында гидротермалық және магмалық процестер жүреді, ал екіншілік кен орындарында шөгінді және тозу процестері болады. Бастапқы кен орындарында минералдар мен металдар нақты бір аймақтан пайда болады, онда элементтер бірігіп кен орнын қалыптастырады. Міне осы жерде минерал да өндіріледі. Кен өндіру элементтік кен орындарын өңдеуден үлкен пайда көреді. Минералдарды алу үшін сіңіру және гидротермалық процестер сияқты әртүрлі әдістер қолданылуы мүмкін. Бастапқы және екіншілік кен орындары екеуі де кен өндіру мақсатында элементтер мен минералдар береді.
Бастнасит
Бастназит – карбонат минералы, ол негізінен көптеген мақсаттар үшін өндіріледі. Бастназиттен жасалған магниттер динамиктер, микрофондар, байланыс құрылғылары және көптеген басқа да заманауи гаджеттер жасауға қолданылады. Бұл минерал сирек кездеседі, себебі оның құрамында көптеген сирек элементтер бар. Минералдың судағы ерігіштігі шектеулі және иондық байланыстар құру қабілеті болғандықтан, ол жартылай ерігіш тұз ретінде жіктелуі мүмкін. Минерал әдетте жылы, сары, бал түсіне жақын болып келеді және жарқыраған, жалпақ кристалдар түзеді.
Латеритті балшық
Латерит – алюминий мен темірдің көп мөлшерін қамтитын топырақ түрі. Бұл топырақ түрі көптеген минералдарды ұстайтын сазға айналуы мүмкін. Осы топырақ тәрізді заттың құрамында сирек кездесетін минералдардан басқа, темір мен никель сияқты элементтер де бар. Міне осы минералдардың тотығуы салдарынан топырақ қызыл түс алады. Бұл минерал көбінесе алтын кендерінде кездеседі, ал алтын оның қосалқы өнімі болып табылады. Осы минералдардағы металдардың болуына байланысты олардан қайта өңделген магниттерді де алуға болады.
Лопарит
Лопарит – титан, ниобий және тантал сирек кездесетін үш элементін қамтитын минерал. Осы себепті ол көбінесе қазбаға алынады, себебі сирек кездесетін минерал саналады. Дегенмен, Ресей осы минералды өндірудің басты көзі болып табылады. Басқа минералдардан өзгешелігі, ол жанартаулық тау жыныстарындағы пегматит кенінен пайда болады. Оның терең қызыл қоңыр түсі мен жоғары тығыздығы – құрамындағы кристалдық қосылыстардың нәтижесі. Оның кездесуі өте шектеулі, ал қалыптасуы үшін қажетті қысым сирек болатындықтан, ол өте сирек кездеседі. Минералдың құрамында тотыққан қорғасын, таллий және оттек бар, сондай-ақ сирек кездесетін висмут және сурьма металдары да бар.