Кіріспе

Британдық инженер (1840–1907)

Сэр Бенджамин Бейкер (31 наурыз 1840 – 19 мамыр 1907) – Виктория дәуірінің ортасы мен соңында жұмыс істеген ағылшын инженер-құрылысшы. Ол сэр Джон Фаулермен бірге Лондонның алғашқы метрополитенін дамытуға көмектесті, бірақ ең көп танымал болғаны – Форт көпіріндегі жұмысы. Ол азаматтық инженерлік саласына көптеген маңызды үлес қосты, соның ішінде Тай теміржол көпірі апаты бойынша өткен қоғамдық сауалда сарапшы куәгер ретінде қатысты. Кейіннен ол алғашқы Асуан тоғанының жобалануы мен құрылысына көмектесті.

Ерте өмір және мансап

Ол 1840 жылы қазіргі Сомерсет графтығының Фром қаласының құрамына кіретін Кейфорд қаласында туды. Оның әкесі Бенджамин Бейкер Тонду темір зауытының бас ассистенты, анасы Сара Холлис болған. Бетс-Хиллдегі үйлерінде оны еске алу тақтасы орнатылған. Ол Челтенхэм гимназиясында оқыды және 16 жасында Нейт Абби темір зауытындағы Прайс және Фокс компаниясында оқуға түсті. Оқуын аяқтағаннан кейін екі жыл бойы В. Х. Уилсонның ассистенты болып жұмыс істеді. Кейін Лондонда сэр Джон Фаулермен бірге жұмыс істеді. Ол Лондон метрополитенінің құрылысына қатысты. Сонымен қатар, 1879 жылғы Тай теміржол көпірі апатындағы маңызды сарапшы куәгер болды. Ол 1877-1878 жылдары Мысырдан Англияға Темза жағалауында орналасқан Клеопатраның инесін жеткізген цилиндр формалы кеменің жобасын жасады. Ол азаматтық инженерияның барлық саласында кең ауқымды кәсіби тәжірибе жинады және өз заманының көптеген маңызды инженерлік жетістіктеріне тікелей қатысты.

Көпірлер

Ол 1870 жылдары Ұзақ теміржол көпірлері туралы өте уақтылы кітап жариялады, онда болатты енгізуді қолдады және осы материалды пайдалану арқылы әлдеқайда ұзақ көпірлер салу мүмкін екенін көрсетті. Кітап болаттың қасиеттерін құрылыстарда тиімді пайдалану жолдарын болжағандығымен ерекше көзге түседі.

Тай көпірінің апаты

1880 жылы Бейкер Тай теміржол көпірі апатының салдарын зерттеу комиссиясына сарапшы куәгер ретінде шақырылды, онда көпірдің бір бөлігі құлап, суға түсті. Ол Тай өзені арқылы салынған алғашқы теміржол көпірін салған Томас Бухтың өкілі болғанымен, өз міндетін тәуелсіз және табандылықпен орындады. Ол сол түні жел көпірді қиратқан деген теорияға қарсы куәлік берді. Бейкер көпірдің жанындағы нысандарды мұқият зерттеп, апат болған түні желдің жылдамдығы қалыпты болғанын анықтады. Көпірдің құлауын талдаған ресми мәліметтерде, құрылысты құлату үшін шаршы футқа 30 фунттан астам жел қысымы қажет екені көрсетілген. Бейкер көпір маңындағы кішірек құрылыстарды қарап, көпірдің құлау кезінде қысым шаршы футқа 15 фунттан аспағанын қорытындылады. Ондай кішірек құрылыстарға қабырғалар, көпірдегі рельстегі балласт, сондай-ақ көпірдің үстінде немесе жанында орналасқан екі сигналдық будка кірді. Бейкер соттағы мәлімдемесінде 1868 жылы Нью-Йорктегі биік теміржолдың жобасын жасағанын айтты, оның құрылысының 12 мильге (19 км) жеткенін, ал кейбір бөліктері Манхэттенде бүгінгі күнге дейін сақталған (қолданылмайды). Ол осы кезде-ақ көпір салу саласындағы сарапшы ретінде танымал болған. Одан кейін ол көпшілікке танымал болған жұмысты бастады: сэр Джон Фаулер мен Уильям Арролмен бірлесіп Форт көпірін (1890) жобалау және салу. Бұл үлкен консольді көпірдің ерекше дизайны болды және толығымен болаттан салынды, бұл көпір құрылысында бұрын-соңды болмаған жаңалық еді. Құрылыстың беріктігін қамтамасыз ету үшін қуыс түтіктер дәнекерленіп, мықты қосылыстар жасалды. Бейкер көптеген қоғамдық лекцияларда жобасын таныстырды және консольдің тұрақтылығын көрсету үшін көмекшілерін сахналық реквизит ретінде пайдаланды.

Форт көпірі

Сэр Джон Фаулермен бірге Тейн көпірі құлағаннан кейін Форт көпіріне жоба жасаған. Бұл көпір консольдік жүйемен салынған, ал Бейкер өзінің жобасының негізгі принциптері туралы көптеген дәрістер оқыды. Бастапқыда келісімшарт Томас Бухқа берілген, бірақ ол 1880 жылғы маусымдағы Тей көпіріне қатысты тергеудің нәтижесінде одан айырылды. Көпірдің құрылысында темір пайдаланылды, ол қорытқыш темірге қарағанда әлдеқайда мықты. Бейкер көпірдің тұғырын құру үшін ішкі қуысты болат түтіктерді қолданды, соның арқасында бұл көпір сол кездегі әлемдегі ең ірілерінің бірі болды. Көпір инженерлік ғажайып деп есептеледі. Оның ұзындығы 2529 метрді құрайды, ал екі жолдың биіктігі жоғары су деңгейінен 46 метр (151 фут) жоғары орналасқан. Көпір 521 метрлік (1710 фут) екі негізгі аралықтан, 206 метрлік (675 фут) екі бүйірлік аралықтан, 51 метрлік (168 фут) 15 жақындау аралықтан және 8 метрлік (25 фут) бесеуден тұрады. [3] Әрбір негізгі аралықта 110 метрлік (350 фут) орталық аралықты қолдау үшін 210 метрлік (680 фут) екі консольдік қолдар бар. Үш үлкен, төрт мұнаралы консольдік құрылымдардың биіктігі 104 метр (340 фут) және диаметрі 21 метр (70 фут) болатын іргетастары жекеленген негіздерге орналасқан. Оңтүстік іргетастар тобы 27 метр (90 фут) тереңдікке дейін қысылған ауада каизондық құрылым ретінде салынды. Көпірдің салынуының ең жоғары кезеңінде шамамен 4600 жұмысшы жұмыс істеді. Алғашқы есептерге сәйкес, 57 адам қаза тапқан, бірақ жергілікті тарихшылардың жан-жақты зерттеулерінен кейін бұл көрсеткіш 98-ге өзгертілді. Көпірден құлаған сегіз адамды жұмыс аймақтарының астында орналасқан қайықтар құтқарып алды. Көпірдің құрылысында 55000 тоннадан астам болат, 18122 м³ гранит және сегіз миллионнан астам құйма бұрандалар пайдаланылды. Көпірді 1890 жылдың 4 наурызында Уэльс принці, кейіннен король Эдуард VII ашты, ол алтынмен қапталған және тиісті жазумен белгіленген соңғы құйма бұранданы орнатты. Көпірдің материалдарын шамамен 2002 жылы талдау көрсеткендей, болаттың сапасы жақсы және айтарлықтай өзгешеліктер жоқ. Көпірлерді салуда консольдік жүйені пайдалану жаңалық емес еді, бірақ Бейкердің жобасы – бұл пионерлік қадам, кейіннен әлемнің әртүрлі аймақтарында қолданылды. Көптеген жұмыстар бұрын-соңды жасалмаған, оларға құрылыс кезіндегі кернеулерді есептеу, болашақтағы техникалық қызмет көрсету шығындарын азайту шараларын қарастыру, Тей көпірі апатынан көрініп тұрған желдің қысымын есептеу, температуралық кернеудің құрылымға тигізетін әсері және т.б. кірді. Көпір құрылысында мүмкіндігінше Инчгарви аралы, ферттің екі жағындағы мүйістер және жағалаудың биік жағалары сияқты табиғи ерекшеліктер пайдаланылды. Томас Бухтың алғашқы әрекеттерінің қалдықтары да аралда көрінеді. Көпірде жолаушылар пойыздары үшін жылдамдық шегі 80 км/сағ (50 миль/сағ), ал жүк пойыздары үшін 32 км/сағ (20 миль/сағ) құрайды. Көпірдегі кез келген пойыздың салмағы 1442000 кг (1422 тонна) болуы мүмкін, бірақ егер екі көмір пойызы бір уақытта көпірде болмаса, бұл шектеу олар үшін алынып тасталады. Жолдың қолжетімділік коды RA8, яғни Ұлыбританияның кез келген локомотиві көпірді пайдалана алады, ол ауыр бу локомотивтерін қабылдау үшін жобаланған. 2006 жылы көпірден күніне 190-200 пойыз өтті. Форт көпірі сияқты құрылымдарға тұрақты күтіну қажет, ал көпірге қатысты қосымша жұмыстарға техникалық қызмет көрсету шеберханасы мен ауласы ғана емес, сонымен қатар Далмени станциясындағы 50-ге жуық үйден тұратын теміржол "колониясы" да кірді. "Форт көпірін бояу" – бұл ешқашан аяқталмайтын жұмысты білдіретін сөз тіркесі (Сизиф мифінің қазіргі нұсқасы), бұл көпір тарихында бір кезде қайта бояу қажет болды және алдыңғы бояу аяқталғаннан кейін дереу басталды деген қате сенімге негізделген. 2004 жылғы "New Civil Engineer" баяндамасына сәйкес, мұндай практика ешқашан болған емес, бірақ Британдық теміржолы басқаруы кезінде және одан бұрын көпірде тұрақты техникалық қызмет көрсету бригадасы болған. Көпірді қайта бояу жұмысы 2002 жылы келісімшартқа қол қоюмен басталды, жұмыстың жоспары 2009 жылғы наурызға дейін жалғасады деп күтілді, оған жылына 13 миллион фунт стерлингтік шығынмен 20000 м² бояу жағу кірді. Бояудың жаңа қабаты кем дегенде 25 жылға дейін сақталады деп күтілуде. 2008 жылы жалпы шығын 180 миллион фунтқа дейін өсті, ал жұмысты аяқтау мерзімі 2012 жылға дейін ұзартылды. 2007 жылы JE Jacobs, Grant Thornton және Faber Maunsell жасаған екінші көпір салудың балама нұсқаларын қарастырған баяндамада Форт көпірінің қызмет ету мерзімі 100 жылдан асады деп айтылды.

Құрметтер мен ескі Асван бөгеті

Бұл жобаны 1890 жылы аяқтағаннан кейін ол Киелі Михаил және Киелі Георгий орденінің кавалер-командоры (KCMG) дәрежесіне ие болды, ал сол жылы Корольдік қоғам оның ғылыми еңбектерін мойындап, оны өз мүшелерінің бірі етіп сайлады. 1892 жылы Француз ғылым академиясы Фоллер мен Бейкердің жұмысын Poncelet сыйлығымен бірлесіп марапаттады; Бейкер 2000 франк алды, себебі сыйлық сомасы екі есеге артты. Он жыл өткен соң, ол кеңесші инженер болған бірінші Асуан тоғанының салтанатты ашылуында Бат орденінің кавалер-командоры (KCB) болып тағайындалды. Ол 1895 жылдың мамырынан 1896 жылдың маусымына дейін Азаматтық инженерлер институтының президенті қызметін атқарды. 1899 жылы Америка өнер және ғылым академиясының шетелдік құрметті мүшесі, ал 1902 жылы Эдинбург корольдік қоғамының құрметті мүшесі болып сайланды.

Жер асты темір жолдары

Бейкер Лондонда кеңінен қолданылатын, құйма темір бөліктерінен салынған терең түтікше тоннельдер арқылы жерасты теміржолдары құрылысы жүйесін енгізуде маңызды рөл атқарды. Ол 1899 жылы Солтүстік-Батыс Лондон темір жолы ұсынған, Солтүстік-Батыс Лондонда түтікше желісі салуға бағытталған, сәтсіз жобаға да қатысты.

Жазу

Бейкер инженерлік тақырыптар бойынша көптеген мақалалардың авторы болды. 1872 жылы Бейкер "Кірпіш қабырғасының беріктігі" деген тақырыпта мақалалар сериясын жазды. Осы мақалаларында Бейкер цементтің созу беріктігін кірпіш қабырғасының беріктігін есептегенде ескермеуге болмайтынын дәлелдеді. Егер цементті ескермегенде, сол замандағы бірнеше құрылыстар құлап кеткен болар еді.

Өлім

Ол өмірінің соңғы жылдарында тұрған Пангборн, Беркширдегі Боуден Грин үйінде қайтыс болды және Оксфордширдегі Идбери ауылында анасының қасына жерленді. Вестминстер аббаттығының негізгі бөлігінің солтүстік жағындағы әйнек терезеде оның есімі мәңгілікке сақталған.