Кіріспе

Британдық теміржол инженері (1822–1880)

Сер Томас Бух (25 ақпан 1822 – 30 қазан 1880) – британдық теміржол инженері. Ол Камберленд графтығындағы Карлайл қаласының жанындағы Тёрсбиде дүниеге келді және Эдинбургте тұрды. Эдинбург және Солтүстік теміржолының басқарушысы ретінде ол әлемдегі алғашқы дөңгелекті вагондарды пароммен тасымалдау қызметін енгізді. Кейіннен кеңесші инженер ретінде ол кассионды жетілдіруге көмектесті және теміржол көпірлерінде торлы фермаларды қолдануды кеңінен таратуға ықпал етті. Бірінші Тей теміржол көпірін сәтті аяқтағаннан кейін ол рыцарь атағын алды, бірақ оның беделі кейіннен болған Тей көпірінің апатынан қирады, нәтижесінде дизайн, құрылыс және техникалық қызмет көрсетудегі кемшіліктерден 75 адамның қаза болғаны белгілі болды, және Бух осының барлығына жауапты деп танылды. Ол рыцарь атағын алғаннан кейін 18 ай ішінде қайтыс болды.

Тей көпірі

Бух Солтүстік Британ темір жолында жұмыс істеп жүрген кезінде алғашқы Тей көпірін жобалаған, ал ресми ашылу 1878 жылы мамыр айында болды. Королева Виктория 1879 жылы маусым айының соңында осы көпірмен өтті және оның жетістіктерін мойындап, оған рыцарлық атақ берді. Көпір 1879 жылы 28 желтоқсанда Тей көпірі апаты кезінде құлады, оған күшті бүйірлі жел соққанда. Сол кезде көпірмен пойыз өтіп тұрған еді, нәтижесінде 75 адам қаза тапты. Кешіккен қоғамдық сараптама теміржол компаниясының мердігерлері шығындарды үнемдеу үшін қауіпсіздік пен беріктіктен бас тартқанын көрсетті. Металлдың нашар құюы және құрылыс кезінде суға түскен арқалықтарды қайта пайдалану сияқты нашар жұмыс тәжірибелері көпірдің құлауына себеп болды. Сараптама қорытындысы бойынша көпір "жаман жобаланған, жаман салынған және жаман күтілген" екені анықталды. Апат кезінде пойыздар арқалықтардың үстінен емес, ішінде жүретін "жоғарғы арқалықтар" бөлігі құлап, пойызбен бірге суға кетті. Архивтерді талдау көрсеткендей, байламдарды ұстап тұратын тұтас тіреуіштері бар құйма темір бағаналардан жасалған конструкция – қателік болды, себебі құйма темір кернеуге төзбейді. Көптеген ұқсас көпірлер құйма темір бағаналар мен ұнтақталған темірден жасалған байламдармен салынған, бірақ ешқайсысы осы ерекше конструкциялық ерекшелікті қолданбаған. Густав Эйфель 1860 жылдары Францияда осындай көптеген көпірлерді салған, олардың кейбіреулері сақталған және бүгінгі күнге дейін теміржол қозғалысын қамтамасыз етіп келеді. Инженер Томас Бух Тей көпірінің құлауы үшін кінәландырылды. Оның ассистенті Чарльз Мейк оның "аты лайықты" екенін көрсетті, яғни оның жобалау және құрылыс процесіне ешқандай ықпалы болмағандығын білдірді.

Оңтүстік Эск виадугы

Тергеуден кейін Буш Монтроздегі Оңтүстік Эск виадугындағы, өзі салған жаңа көпірдегі ұқсас тіреулерді жылдам алып тастап, күшейтті, бірақ келесі тексеруден соң көпір бұзылып, жаңасымен ауыстырылды.

Тей көпірі

Тей көпірінің қалдықтары бұзылып, Уильям Генри Барлоу мен оның ұлы Кроуфорд Барлоу жасаған жаңа үлгімен толығымен ауыстырылды. Ескі көпірден алынған кейбір ұңғымалы темір балкалар екі жолға арналған жаңа көпірде қолданылды, олардың жартысына бөлініп, қайта дәнекерленіп, рельстер үшін кеңірек конструкциялар құрастырылды. Ескі көпірдің кірпіш және тас тіректері жаңа тіректерінің толқын қорғағыштары ретінде сақталды, ал жаңа тіректері ұңғымалы темір мен болаттан жасалған монолиттік құрылымдар болды.

Форт көпірі

Буштың Ферт-оф-Форт бұғазы арқылы теміржол өткізетін аспалы көпір жобасы қабылданған және негізі салынған, бірақ Тай көпірінің апаттан кейін жоба тоқтатылды. Көпірдің бір тірегі әлі де сол жерде сақталған. Бенджамин Бейкер мен Джон Фаулер басқаша жобаны, яғни, консольді көпірді жасады. Форт көпірі 1890 жылы құрылысы аяқталды.

Басқа жұмыстар

Бух сонымен қатар ойын-сауық пирстерін жобалауға қатысқан сияқты. Ол 1869 жылы Портобелло пирсін жобалаған, ол 1871 жылы ашылған. Құрылыс қатты тот басып, 1917 жылы жөндеуге тиімсіз болып, сөйілген.

Отбасы

Томас Уильям Буштің, локомотивтерді жобалаған инженердің, бауыры болған.

Өлім

Томас Бух Моффатта ел үйін сатып алды, "оның денсаулығы", бұрыннан нашар болған, "апаттан туған ойша қуанышсыздық пен стрестен" одан да тез құлдырады. Дегенмен ол Эдинбургте, 111 Джордж көшесінде кеңселерді сақтап, 6 Оксфорд Террасасы, Дин көпірінің жанындағы мекенжайды пайдаланды. Ол 1880 жылдың 30 қазанында Моффеттегі үйінде қайтыс болды, бұл апат бойынша өткен қоғамдық сауалдама аяқталғаннан кейін бірнеше ай өткен соң болды. Ол Дин зиратында, өте жақын жерде жерленген. "Оның өлімімен", - делінген Құрылыс инженерлері институты журналында, - "кәсіп білімді, әлдеқайда қауіпсіздік шегіне жақындатқан, бірақ сонымен бірге үлкен батылдық, жаңашылдық және шешім табу қабілетін көрсеткен, сондай-ақ теміржол жүйесінің одан әрі дамуына елеулі үлес қосқан біреуін жоққа шығарды".