Кіріспе

Оңтүстік Африканың тәуелсіз байланыс басқармасы (ICASA) – 2000 жылы ICASA заңымен телекоммуникация және телерадио хабарларын тарату салаларын қоғамдық мүддеде реттеу үшін құрылған Оңтүстік Африка үкіметіне қарасты тәуелсіз реттеуші орган. Дәстүрлі түрде телекоммуникация және телерадио хабарларын тарату қызметтері бөлек жүзеге асырылды, сондай-ақ секторларды реттеу де бөлек болды. Оңтүстік Африкада телерадио хабарларын таратуды Тәуелсіз телерадио хабарларын тарату агенттігі (IBA) реттесе, телекоммуникацияны Оңтүстік Африка телекоммуникацияларды реттеу агенттігі (SATRA) реттеді. Технологияның қарқынды дамуы телерадио хабарларын тарату және телекоммуникация қызметтерінің бірігуіне алып келді. Бұл, сондай-ақ реттеудің де үйлесімді болуына ықпал етті, нәтижесінде IBA мен SATRA біріктірілді. ICASA Байланыс министрлігінің (DoC) басқаруында жұмыс істейді. Бастапқыда ол жеті Кеңес мүшесінен тұрды. 2006 жылғы ICASA заңына түзетулер енгізілуімен, бұрын Пошта агенттігі реттеген пошта қызметтері ICASA-ның құзыретіне қосылды. Пошта агенттігінен келген жаңа мүшелерді қабылдау үшін Кеңес мүшелерінің саны жетіден тоғызға дейін артты. Халықаралық өндірілген өнімдердегі ICASA бекіткен белгі, өнімдердің бекітілген жиілікпен қатар ICASA белгілеген қатаң радиожиіліктердің араласу стандарттарына сәйкес екенін көрсетеді.

1923-1989 жылдар

Оңтүстік Африкада алғашқы радио және теледидар хабарларын тарату 1923 және 1976 жылдары сәйкесінше жүзеге асырылды. Бірінші радио хабар тарату туралы заң 1936 жылы қабылданды және ол радио хабарларын тарату үшін ғана Оңтүстік Африка радио хабар тарату корпорациясын (SABC) құрды. 1976 жылы заңға теледидар хабарларын таратуды қосу үшін түзетулер енгізілді. SABC мемлекеттік хабар таратушы ретінде әрекет етті және үкіметтің саясатын қолдау үшін саяси үгіт құралы ретінде пайдаланылды. SABC эфирді монополиялап бақылады, бірақ бұрынғы бантустандарда жеке эфирлік хабар тарату қызметтері болды. Бұл хабар тарату қызметтері (мысалы, Радио Боп, Боп ТВ, Капитал Радио және Радио 702) бантустандық аймақтардан Оңтүстік Африканың кейбір аймақтарына ішінара тарады. Телекоммуникацияны монополиялық мемлекеттік кәсіпорын – Оңтүстік Африка почта және телекоммуникациялар (SAPT) жүзеге асырды және реттеді. 1980 жылдардың соңында телекоммуникация нарығының кейбір салалары либералдануға ұшырады. Жеке автоматты филиалдық биржа (PABX) және қосылған құн желілік қызметтері (VANS) нарықтары бәсекеге ашылды.

1990-2006 жылдар

1990 жылы Вильжоен Топтары радио және телехабар таратудың болашағын зерттеу үшін тағайындалды. Сонымен қатар, SABC ішкі қайта құру процесін бастады. Қайта құруға «Жабулани! Радио толқындарының еркіндігі» конференциясы көмектесті, ол 1991 жылы Нидерландыда өтті. Бұл конференция қоғамдық пікір алмасу шарттарын белгілейтін ұсыныстар жасады. 1991 жылы Telkom SA Limited («Telkom») Оңтүстік Африкада телекоммуникациялық қызметтер көрсетуді жүзеге асыру үшін жартылай мемлекеттік компания ретінде құрылды. Ол салалық реттеуші орган болған SAPT-тен бөлінді. 1992 жылдың басында Демократиялық Оңтүстік Африка Конгресі (CODESA) елдің болашақ демократиялық саяси жүйесі, Уақытша Конституция, Жергілікті өзін-өзі басқару туралы заң жобасы және Тәуелсіз хабар тарату органы туралы заң (IBA заңы) мәселелері бойынша келіссөздерді бастады. IBA заңы, басқа нәрселермен қатар, коммерциялық және қоғамдық хабар таратушыларға лицензия беруді (мұндай рұқсат апартеид үкіметі кезінде берілмеген) және SABC-ті мемлекеттік хабар таратушыдан қоғамдық хабар таратушыға айналдыруды қамтамасыз ету үшін жасалды. Алайда, телекоммуникация реформасы келіссөздерде қарастырылмады және 1993 жылы апартеид үкіметі екі ұялы байланыс операторына (Vodacom және MTN) лицензия берді. 1994 жылғы сайлаудан кейін Ұлттық телекоммуникациялар форумы (NTF) құрылды, оған үкімет, бизнес, еңбек ұйымдары, пайдаланушылар тобы және азаматтық ұйымдар кірді. Оңтүстік Африканың телекоммуникация реформасы 1996 жылғы Телекоммуникация туралы заңмен аяқталды. Бұл заңның басты ерекшелігі – телекоммуникация секторын реттеу үшін тәуелсіз реттеуші орган SATRA-ны құру болды. Сонымен қатар, Telkom компаниясына бес жылға негізгі телекоммуникациялық қызметтерді ұсынуға эксклюзивті құқық берілді, ал мақсаттар орындалған жағдайда тағы бір жылға эксклюзивті құқық берілуі мүмкін еді. 2000 жылдың 1 шілдесінде Оңтүстік Африканың тәуелсіз коммуникациялар басқармасы (ICASA) құрылды. Ол SATRA мен IBA біріктірілген 2000 жылғы ICASA заңына сәйкес елдегі бірыңғай электрондық коммуникацияларды реттеуші орган ретінде құрылды. 2001 жылы телекоммуникация саласын қайта реттеудің екінші толқыны 2001 жылғы Телекоммуникацияларды өзгерту туралы заңның қабылдануымен жүзеге асты. Бұл заң қолданыстағы тәртіпке бірқатар маңызды өзгерістер енгізді, мысалы, 2002 жылдың 7 мамырынан бастап Екінші желі операторы (SNO) туралы ереже. 2001 жылдың тамызында Коммуникация министрі SNO (Neotel) лицензиясына қатысты процедураны белгілейтін нұсқаулықтар шығарды, ол 2002 жылдың сәуірінде өзгертілді. Үшінші ұялы телефон операторының лицензиясы 22 маусымда 2001 жылы Cell C компаниясына берілді. 2002 жылдың 19 тамызында ICASA Vodacom және MTN компанияларына Телекоммуникация туралы заңның 37-бабының 1-тармағына сәйкес ұялы телефон қызметінің (MCTS) жаңа лицензиясын берді. 2002 жылы телекоммуникациямен байланысты екі жаңа заң қабылданды: 2000 жылғы «Электрондық коммуникациялар және транзакциялар туралы» заң (ЭКТ заңы) және «Коммуникацияларды ұрып-соғу және коммуникациямен байланысты ақпарат беру туралы» заң (Ұрып-соғу заңы). 2005 жылғы ЭҚҚ қабылданды және 2006 жылдың 19 шілдесінде күшіне енді.

2007 жылдан бастап

2013 жылы ICASA тұтынушыларды заңсыз сатып алынған сымсыз телефондарын тапсыруға шақыру үшін бүкіл ел бойынша науқан жүргізді, себебі олар телекоммуникациялық желілерді бұрыс дерек сипаттамаларымен тосқауылдады. ICASA сондай-ақ ұялы байланыс шалу тарифтерінің жоғары болуы мәселесін нашарлатып жібергені және MTN мен Vodacom компанияларының Оңтүстік Африка ұялы нарығындағы монополиялық үстемдігін (91% нарық үлесі) қолдағаны үшін сынға ілікті. 2012 жылы TopTV (Playboy TV, Desire TV және Private Spice ересектерге арналған арналардың хабар таратушысы) ICASA-дан хабар таратуға рұқсат алу өтініші қабылданбады. 2013 жылдың сәуірінде ICASA TopTV-ге 20:00-ден 05:00-ге дейін хабар таратуға рұқсат берді, бірақ 2013 жылдың шілдесінде бұл шешімінен қайта басқан болатын. 2016 жылдың шілдесінде ICASA 700 МГц, 800 МГц және 2,6 ГГц спектріне лицензиялар ұсынды, бірақ Солтүстік Гаутенг жоғары соты Cell C компаниясы процеске қосымша сараптама жүргізуді сұрағаннан кейін аукционды тоқтатты. 2021 жылдың наурыз айында Претория жоғары соты ICASA-ға 2020 жылдың қазан айында басталған 5G спектрі аукционындағы бәсекелестікті тоқтатуды бұйырды, себебі Telkom және Etv компаниялары жеке істе қатысты сот шешімімен бұғаттау алды. 2021 жылдың қазан айында ICASA аукционның соңғы мерзімін 2022 жылдың наурызына дейін ұзартты.

Кеңес

ICASA ДоC-ке бағынады, оның құрамында тоғыз мүшеден тұратын кеңес бар: төраға және Ұлттық Ассамблея ұсынысы бойынша министр тағайындайтын сегіз кеңесші. Бастапқыда кеңес мүшелерінің саны жеті болған, бірақ 2005 жылғы ICASA түзету заңына сәйкес, ICASA-ға пошта қызметтері біріктірілген кезде ол тоғызға дейін арттырылды.

Басты оқиғалар мен даулар

2000 жылдың ақпан айында, ICASA құрылғанға дейін бес айдан кем уақыт өткенде, SATRA Cell C-ді үшінші ұялы байланыс операторының жеңімпазы деп жариялады. Жеңіліске ұшыраған тендерлердің бірі – NextCom компаниясы, Cell C-ге лицензия беру туралы шешімнің әділ еместігін және Ұлттық атқарушы биліктің ықпалымен қабылданғанын алға тартып, ICASA-ға бірнеше сотқа шағым түсірді. 2001 жылдың маусым айында NextCom компаниясы, Жоғары соттың Cell C-ге қызметін жалғастыруға рұқсат берген шешіміне байланысты сот арқылы тексеруден бас тартты. Vodacom және MTN 1800 МГц жиілік жолағын пайдалану құқығын талап ету үшін сотқа жүгінуге дайын екенін мәлімдеді, ал GSM 1800 лицензиясы тек Cell C-ге ғана берілген болатын. Күші жойылған Телекоммуникациялар туралы заңға сәйкес берілген VANS лицензияларын жаңа ECNS немесе ECS лицензияларына ауыстыру ICASA-ның шешіміне Altech компаниясы наразылық білдірген сотқа шағымдануға әкелді, оған жаңа ECNS лицензиарларының тізіміне енгізуден бас тартқан болатын. Altech компаниясы барлық VANS лицензия иелеріне ЕО заңына сәйкес ECNS лицензиясын беруді талап етті. Жоғары сот Altech компаниясының пайдасына шешім шығарды, нәтижесінде барлық VANS лицензия иелеріне ECNS лицензиялары берілді. Vodacom акцияларын биржаға шығару және бөлу ICASA-ның рөлі мен салалық реттеуші ретіндегі тәуелсіздігі туралы көптеген сұрақтар тудырды. ICASA берген Электрондық коммуникациялық желілер қызметтері лицензиясына сәйкес, Vodacom компаниясы ICASA немесе Байланыс министрінің қатысуынсыз, акцияларын біржақты сату құқығын пайдаланды, бұл бұрынғы лицензиялық тәртіпте қабылданған тәжірибе еді. Бұл шешімді COSATU кәсіподағы жақсы қабылдамады және ICASA-ның Vodacom акцияларын сатуға рұқсат беруіне қатысты шешімін күмәнмен қарады. Бұл мәміле ICASA-ның тәуелсіздігіне күмән тудырды, өйткені ол COSATU-ның ықпалына ұшырап, Vodacom-ға акцияларын бөлуге рұқсат берген бастапқы шешімін қайтарып алды.