Кіріспе

Норвегия мемлекеттік телерадиокомпаниясы, Норвегиялық радио хабар тарату корпорациясы (Norsk rikskringkasting), көбінесе NRK деп танылады, Норвегия үкіметіне тиесілі радио және теледидар қоғамдық хабар тарату компаниясы және Норвегиядағы ең ірі медиа ұйымы. NRK үш ұлттық телеарна мен он үш ұлттық радиоарнаны цифрлық эфирлік телеарна, цифрлық эфирлік радио және жазылым арқылы телеарна арқылы таратуды жүзеге асырады. Олар сондай-ақ онлайн видео сұраныс бойынша және подкаст ағынды қызметтерін ұсынады, онлайн және эфирлік жаңалықтарды дайындайды. NRK Еуропалық хабар тарату одағының негізін қалаушы мүшесі және Норвегия журналистер одағының мүшесі.

Қаржыландыру

2020 жылдың басына дейін NRK қаржысының шамамен 94% теледидар немесе теледидар хабарларын қабылдай алатын құрылғыны иеленген немесе пайдаланатын әрбір адам төлейтін міндетті жылдық лицензиялық төлемнен түсті. Қалғаны бағдарламалар мен DVD сату, қосымша өнімдер және белгілі бір түрдегі демеушілік сияқты коммерциялық қызметтен түсті. 2012 жылы NRK лицензиялық түсімдері 5 миллиард NOK-тан асты. 2015 жылдың күзінде үкімет NRK қаржыландыру жолын өзгертуді жоспарлап отырғанын жариялады. Бұл, ішінара, Норвегияда теледидар иеленуінің азаюына жауап ретінде жасалды. 2020 жылдың басынан бастап NRK қаржыландыруы ұлттық бюджетте жекелеген бап ретінде қарастырылады және шығындар Норвегияда табыс салығын төлейтін әрбір жеке тұлғаның салығы арқылы өтеледі.

Тарих

Жеке меншік компания және NRK-ның алдыңғы шебері Kringkastingsselskapet A/S 1925 жылы Норвегияда тұрақты радио хабарларын таратуды бастады. NRK өзі 1933 жылы құрылған. Би-Би-Си сияқты модельге негізделген және Ослода орналасқан, ол ірі қалалардағы жекеменшік радиостанцияларды алмастырды. NRK бастапқыда бүкіл елге хабар таратуды көздеді және Норвегияда хабар тарату монополиясына ие болды. Норвегиялық телекомпаниялар халықаралық кабельді теледидармен қатар шетелден хабар тарата бастағанда монополияға күшті қысым көрсетілді. Кабельді теледидар 1982 жылы, ал спутниктік теледидар 1986 жылы (TV3 1987 жылы және TVNorge 1988 жылы іске қосылды) басталды. 1992 жылдың 5 қыркүйегінде TV 2 телеарнасы іске қосылғанға дейін ғана NRK-ның Норвегиядағы теледидар тарату монополиясы аяқталды. Нацистік Германияның оккупациясы кезінде норвегиялық таратушылар нацистік Германияның Солтүстік Еуропаға (әсіресе Шотландия мен Ирландияның солтүстік жартысына, теңіз жолы жақсы сигналды қамтамасыз еткендіктен) және Скандинавияға соғыс пропагандасын тарату үшін пайдаланылды. Нацистік Германияның оккупациясына дейін NRK радиосы да жарнамалық табысқа ие болды. NRK 1950 жылы құрылған Еуропалық хабар тарату одағының 23 негіздеуші ұйымының бірі болды. 1954 жылы NRK телешоуларды сынақ режімінде таратуды бастады. Тұрақты хабар тарату 1960 жылы басталды. 1969 жылы NRK корпоративтік логотипін жаңартты, ол кішкентай әріптермен жазылған "nrk" сөздерінен тұрады, онда "n" әрпі тіктөртбұрыш пен кері италдық тіктөртбұрыштан, "r" әрпі тіктөртбұрыш пен шеңберден, ал "k" әрпі тіктөртбұрыш пен айналдырылған италдық тіктөртбұрыштардан тұрады. NRK еуропалық ірі қоғамдық телерадиокомпаниялардың арасында екінші радиостанцияны 1984 жылы ғана ресми түрде іске қосты. 1993 жылы NRK үшінші радиостанцияны – жастарға бағытталған P3-ті іске қосты. 1995 жылы енгізілген классикалық музыкаға арналған тәулік бойы жұмыс істейтін Alltid Klassisk (қазір "NRK Klassisk" деп аталады) станциясы цифрлық аудио хабар таратуды пайдалана отырып, осы саланың алғашқы цифрлық станциясы болды. 1997 жылы тәулік бойы жұмыс істейтін Alltid Nyheter жаңалықтар станциясы іске қосылды, содан кейін 2000 жылы жасөспірімдерге арналған mP3 радиостанциясы іске қосылды, ол көбінесе поп музыка ойнатады. 1996 жылдың 1 қыркүйегінде NRK2 деп аталатын екінші телеарна іске қосылды. Алғашқы телеарна қазір NRK1 деп аталады. 2007 жылдың 3 қыркүйегінде NRK үшінші арнасын – NRK3 жастар арнасын іске қосты. Сол жылдың 1 желтоқсанында NRK төртінші телеарнасын – балаларға арналған NRK Super-ді іске қосты. NRK3 және NRK Super бір арнаны бөліседі, NRK Super сағат 06:00-ден 19:30-ға дейін, ал NRK3 сағат 19:30-дан 06:00-ге дейін хабар таратады. 1999 жылы NRK Interaktiv-тің NRK.no ретінде қайта іске қосылуынан кейін NRK корпоративтік логотипін (1969 жылы енгізілген) жаңартты, оның ескі нұсқасына ұқсас болуын қамтамасыз етті. NRK корпоративтік логотипінің жаңа нұсқасы алғаш рет 2000 жылы NRK радио және телеарналарында жаңартулар жасау арқылы пайда болды. Традициялық музыкаға арналған NRK Alltid folkemusikk радиостанциясы (қазір "NRK Folkemusikk" деп аталады) 2004 жылы DAB және интернет радиосында іске қосылды. NRK халықаралық радио хабарларын 1948 жылы Utenlandssendingen деп атады. Бастапқыда норвег тілінде хабар таратқан, кейін ағылшын тіліндегі бағдарламалар қосылды. Қызмет 2002 жылдың 1 қаңтарында тоқтатылды. NRK қысқа толқын арқылы барлық хабар тарату қызметі 2004 жылдың 1 қаңтарында тоқтатылды. NRK-ның 1314 кГц жиілігіндегі Kvitsøy-дегі орта толқындық таратушысы халықаралық деңгейде кеңінен естілді және Солтүстік Американың шығысындағы ең көп естілетін трансатлантикалық DX сигналдарының бірі болды. Жиілік NRK радиоарналары P1 және P2 араласымынан тұрды және Europakanalen ("Еуропа арнасы") деп аталды. Алайда, орта толқындық хабар тарату 2006 жылдың 1 шілдесінде тоқтатылды. NRK радиостанцияларының барлығы қазір интернетте қолжетімді. NRK телебағдарламаларының бірнешесі де интернетте қолжетімді. 2015 жылдың 16 сәуірінде Норвегияның Мәдениет министрлігі елдегі барлық FM таратушыларын ақырындап өшіру ниеті туралы хабарлады, алғашқы таратушы 2017 жылдың 11 қаңтарында өшірілуі күтілуде, осылайша Норвегия толық цифрлық радиоға көшкен әлемдегі алғашқы ел болады. Мәдениет министрлігінің пікірінше, FM желісі арқылы хабар тарату цифрлық аудио хабар таратудан сегіз есе қымбат болғандықтан және FM-де бес ұлттық радиостанция ғана хабар таратқан, ал Норвегияда 42 цифрлық радиостанцияға рұқсат берілген, олардың 22-сі соңғысында хабар таратады. NRK Radio коммерциялық радиостанциялардан бұрын FM-нен цифрлық радиоға көшуі күтілуде. NRK ең ұзақ жүрген радиошоу, Lørdagsbarnetimen ("Сенбілік балалар сағаты") 20 желтоқсан 1924 жылдан 11 қыркүйек 2010 жылға дейін жалғасты деп мәлімдеді. 2017 жылы NRK бес сәулет фирмасынан NRK-ның Мариаенлистегі аумағын дамыту және пайдалану үшін эскиздер ұсынуын сұрады, егер NRK жылжыса немесе мүлікті жақсартса. 2019 жылы жаңа ғимарат үшін ең жақсы орынды табу жұмыстары басталды, ал 2020 жылы Мариаенлистегі мүлік 3,75 миллиард NOK бағасына Ferd Eiendom-ға сатылды. Жаңа кеңсе үшін шамамен 100 түрлі орын қарастырылды, бірақ Гамле Осло, Брин, Сторо Лёрен, Лиллестрём Пульс және Лиллеакер ең маңызды нұсқалар болды. NRK-дағы көшу директоры Йон Эспен Лохне 2020 жылы олар жыл соңына дейін елдің орынды таңдауын қалайтындарын айтты. 2021 жылдың мамырында NRK Ensjø-ге көшуге шешім қабылдады және мүліктің бағасы 800 миллион NOK болды.

Аймақтық телерадио хабарларын тарату

NRK Норвегия бойынша 12 аймақтық кеңсеге ие. Әр кеңсе теледидарда (NRK 1) және радиода (NRK P1) өз эфирін жүргізеді, сондай-ақ интернетте өз жаңалықтарын жариялайды. Олар ұлттық жаңалықтар бағдарламаларына да материалдар ұсынады. NRK штаб-пәтері Ослодағы Мариенлист және Тронхеймдегі Тихольтте орналасқан.

FM радиосының өшіруі

Норвегия ұлттық FM радиостанцияларын толық құрылыстан өткізген алғашқы ел болды, оның ішінде NRK P1 өңірлік қызметтері, NRK P2 және NRK P3, NRK mP3 және NRK Alltid Nyheter радиостанциялары да бар. Құрылысты тоқтату 2017 жылдың 11 қаңтарында басталып, 2017 жылдың 13 желтоқсанында аяқталды. 2018 жылдан бастап барлық FM таратушылар DAB+, интернет және кабель арқылы хабар таратуға ауыстырылды.

Халықаралық тасымалдау

Көптеген түпнұсқа өндірістер NRK телеарнасының VoD сервисі NRK TV арқылы әлемдік деңгейде тегін қолжетімді, оның ішінде жоғарыдағы "NRK өнімдері" бөлімінде тізілгендер де бар. NRK1, NRK2 және NRK3 кейбір швед, даниялық және исландтық ақылы теледидар провайдерлерінде көрсетіледі, ал NRK1 және NRK2 кейбір фин, Аланд және Фарер аралдарының провайдерлерінде көрсетіледі. 2023 жылдың қараша айынан бастап Хельсинкинің үлкен аймағында FM арнасында хабар тарататын Yle Mondo, апта ішінде сағат 13:30-да норвег тілінде белгіленбеген NRK радио бағдарламаларын жарты сағат бойы эфирге шығарады.

2019 жылғы NRK Facebook-тегі дау

2019 жылдың шілдесінде NRK телеарнасының Facebook желісіндегі парақшасында жарияланған мультфильм антисемитизмді қолдады деген айыптамаға ұшырады. Мультфильмде дін сақтайтын яһуди адам Скраббл ойыны ойнап жатыр, ал оның қарсыласы ұпай жинап, бірақ осымен бірге өте ұятты әрі жамандаушы "жәһуди шошқасы" деген сөзді қоюға тартынды. Телеарнаға 300-ден астам шағым хат келіп түсті. NRK антисемитизм айыптауларын жоққа шығарды, бірақ видеодан "жәһудиді белгіле" деген жазуды өшірді. Бұрын телеарна 2016 жылы шыққан мультфильмінде Холокостты мазақ еткені үшін кешірім сұраған, алайда ол видео әлі де толық жойылған жоқ.