Кіріспе

Штадтаген – Германияның Төменгі Саксония жеріндегі Шомбург ауданының орталығы. Ол Минден қаласынан шамамен 20 км шығысқа қарай және Ганноверден 40 км батысқа қарай орналасқан. Қала Бранденбург, Энзен-Хоббенсен, Хёркамп-Лангенбрук, Кребшаген, Обернвёрен, Пробштаген, Рейнсен және Вендтаген-Элен аудандарынан құралған. Бұрын Хабиххорст, Брухгоф, Блайнгхаузен, Энзен және Хоббенсен аудандары да болған. Штадтаген Германияның Ағаш қаңқалы үйлер жолында (German Timber Frame Road) жатыр.

Тарих

Голштейннің графы Адольф III шамамен 1224 жылы Бюкеберг тауының етегінде жаңа елді мекен құрды. Оның Хеллвег тас жолына жақын орналасуы оның стратегиялық және саудалық саясатының озықтығын көрсетеді. 1224 жыл шамасында Дюльвальд орманнан жарылған жерлерге, 1244 жылы алғаш рет «Индаго комитис» (Гаагамен бірдей атаумен – графтың қоршауы) деген елді мекеннің аты айтылды, ол қала және бекініс ретінде сипатталды. 1287 жылы қала атын Гревенальвешагенге (Адольф графының қоршауы) өзгертіп, 1378 жылы Штадтаген деген қазіргі атауын алды. Қаланың ерте тарихындағы маңызды оқиғалардың бірі – 1320 жылы қалалық мөрді алуы және 1344 жылы қала құқықтарын иеленуі. 1400 жылға қарай тас қабырғалар салынды. Олардың сақталған бөліктеріне Мал базарындағы мұнара, Қамалдағы кішкентай мұнара және қала қабырғасының бөліктері кіреді. 1501 жылы жақын маңда көмір өндіру басталды, ол 1961 жылға дейін жалғасты. 1559 жылы граф Отто IV лютеран дінін енгізді. Оның ізашары граф Адольф XI қазіргі қамалдың жобасын Тюбингендік Жорг Ункаир архитекторға тапсырған болатын. Ол 1534 және 1538 жылдар аралығында бұрынғы қамалдың орнында салынды және Төменгі Саксониядағы ерте Ренессанс стиліндегі қамалдардың ең көрнекті үлгілерінің бірі болып табылады. Ресми кіреберіс 1553 жылы сол кездегі Жоғарғы қақпада салынды. 1607 жылы Шаумбург князі Эрнст өзінің резиденциясын Штадтагеннен Бюкебургке көшірді. 1609 жылы Сент-Мартини шіркеуінің арт жағында графтың кесенесі салынды, ол Адриан де Вристің танымал қайта тірілу тобымен безенілген күмбезді жетібұрыштан тұрады. 1610 жылы ашылған гимназия 1620 жылы университет мәртебесіне ие болды, бірақ ол көп ұзамай Ринтелнге көшірілді. 1700 жыл шамасында Ганновердегі герцог сарайында герцог, жесір герцогиня, ханзадалар, дін қызметкерлері және қаланың барлық көрнекті тұлғаларының қатысуымен, Ландес раввині Йозеф Штадтаген (1645 жылы Метс қаласында туған, 1715 жылы Штадтагенде қайтыс болған) Элиезер Эдзардың дінді өзгерту мақсатына қарсы пікір таластырды, ол даудың бастамашысы болған еді. Раввин Эдзардың еврей жазбалары мен Мидрашқа негізделген барлық аргументтерін жоққа шығарды және соттың толық мақұлдауымен қай дін ең жақсы деген сұраққа ант беруден бас тартты: «Біз аспан мен жердің Жаратушысына сенім білдіретін кез келген дінді айыптамаймыз. Бізге үйреткенге сенеміз, христиандар өздеріне үйреткенге берік болсын». Алғашқы су ағындары 1825 жылы Жоғарғы және Төменгі көшелерге орнатылды. 1847 жылы Ганновер-Минден темір жолының құрылысы басталды және қазіргі станса салынды. 1864 жылы көшеге бағытталған шамдар түрінде алғашқы көше жарығы орнатылды. 1899 жылы газбен, ал 1955 жылы электрмен жарық беру жүзеге асырылды. 19 ғасырдың соңында қамал аумағын ағаштармен толықтырылған саябаққа айналдыру жұмыстары басталды. 1918 жылы монархия құлағаннан кейін Шаумбург-Липпе еркін мемлекеті құрылды. Көптеген неміс қалаларында болғандай, 1938 жылы 9 қарашада «Хрусталь түнде» нацистер 1857 жылы салынған Төменгі көшедегі еврей қауымының синагогасын өртеп жіберді. Содан кейін еврей азаматтары қоғамдық өмірден шеттетілді. Осылайша, көптеген бойкоттардан кейін Элиас Лайонның дүкені «арийлендіріліп», Томасқа (қазіргі Hagemeyer дүкені) берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде RAF қалаға түнде екі рет бомба тастады. Екі бомба қала әкімшілігінің артында, ал алты бомба Виндмюленштрассеге параллель түсті. 1945 жылы 9 сәуірде қала американдық әскерлермен қарсылықсыз басып алынды, осылайша соғыс зардаптарынан құтылды. 1948 жылы Штадтаген жаңадан құрылған Шаумбург-Липпе ауданының, ал 1977 жылы Шаумбург ауданының әкімшілік орталығы болды. 1973 жылы жергілікті басқару реформасы аясында Штадтагеннің халқы айналасындағы қауымдармен біріктірілуі нәтижесінде 23 000-ға жетті. Содан кейін, 1982 жылы қаланың жаңа әкімшілік орталығы бұрынғы қала сыра зауытының орнында салынды. 1980-1990 жылдары қала орталығындағы көшелер жаяу жүргіншілерге арналған аймақтарға айналдырылды.

Халық санының өсуі

Жыл Тұрғындар 1961 20,097 1970 22,228 1987 22,109 1990 22,778 1995 23,556 2000 23,802 2005 23,181 2010 22,272 2013 21,594 2015 21,814 2016 22,707