Кіріспе

Биоқауіпсіздік жөніндегі клирингтік үй – Картахена протоколы бойынша құрылған, генетикалық түрлендірілген организмдердің қозғалысы туралы ақпарат алмасатын халықаралық механизм. Ол тараптарға (яғни протоколды бекіткен үкіметтерге) протоколдың қағидаларын іске асыруға және тірі түрлендірілген организмдер (генетикалық түрлендірілген организмдер, ГМО) туралы ақпаратты және тәжірибені бөлісуді жеңілдетуге көмектеседі. Бұдан әрі, ол тараптарға және басқа да мүдделі тараптарға ГМО-ны импорттау немесе шығару туралы хабардар шешімдер қабылдауға көмектеседі. Биоқауіпсіздік жөніндегі клирингтік үйдің орталық порталына интернет арқылы қол жеткізуге болады. Клирингтік үй – үлестірілген жүйе, және ондағы ақпаратты пайдаланушылар өздері дер кезінде және дұрыстығын қамтамасыз ету үшін расталған жүйе арқылы иеленеді және жаңартады.

Халықаралық құқықтағы алғашқы қолданылуы

BCH басқа халықаралық құқықтық келісімдер бойынша құрылған басқа ұқсас механизмдерден өзгеше, себебі ол оның бас органы – Хаттаманың табысты іске асырылуы үшін маңызды. Бұл – белгілі бір халықаралық құқықтық міндеттемелерді орындау үшін қолданылуға тиіс, интернет негізіндегі алғашқы ақпарат алмасу механизмі. Хаттамаға қатысушы мемлекеттердің БКХ-ға белгілі бір ақпаратты белгіленген мерзімде ұсыну бойынша заңдық міндеттемелері ғана емес, сонымен қатар кейбір шаралар БКХ-ны пайдаланбастан іске асырылмайды. Мысалы, Хаттаманың 11.1-бабына сәйкес, халықаралық шекараны кесіп өтуі мүмкін (оның ішінде сатуға шығару) генетикалық модификацияланған организмді (ГМО) ішкі қолдану туралы шешім қабылданғаннан кейін 15 күн ішінде басқа да әлеуетті зардап шегуі мүмкін тараптарға БКХ арқылы хабарлау қажет, бұл оларға өз аумақтарына тигізетін әсерді бағалауға мүмкіндік береді. Бұл, қоршаған ортаға ГМО шығару алдында импорттаушылар мен экспорттаушылар арасындағы алдын ала келісім процедурасынан өзгеше, ол – бұрынғы хабардар етуге келісім алу үшін жүргізілетін екіжақты талқылау.

Өзара іс-қимыл қабілеттілігі және BCH орталық порталы

Биологиялық қауіпсіздік жөніндегі ақпарат алмасу орталығы басқа деректер базаларымен өзара байланыстыруға арналған, сондықтан үкіметтер өздерінің ақпаратын орталық Биологиялық қауіпсіздік жөніндегі ақпарат алмасу орталығының деректер базасында немесе өздері таңдаған басқа (өзара байланысты) деректер базасында тіркеуге болады. Ақпараттың қайда орналасқаны пайдаланушы үшін маңызды емес, ол Биологиялық қауіпсіздік жөніндегі ақпарат алмасу орталығының орталық порталы арқылы барлық ақпаратты ала алады. Бүгінгі күнгі таңда бірнеше маңызды деректер базалары анықталды және олар орталық порталмен өзара байланысты, оның ішінде АҚШ-тың реттеуші органдарының Бірыңғай биотехнология веб-сайты және Швейцарияның Биологиялық қауіпсіздік жөніндегі ақпарат алмасу орталығы сияқты ұлттық сайттар, сондай-ақ Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) бірегей идентификациялық деректер базасы, Халықаралық генетикалық инженерия және биотехнология орталығының (ХГИБ) биоқауіпсіздік жарияланымдарының деректер базасы және Тамақ және ауыл шаруашылығы ұйымының (FAO) гендік модификацияланған азық-түліктер платформасы сияқты халықаралық деректер базалары.

BCH-дегі ақпараттың санаттары

BCH хаттамаға қатысушы тараптар ұсынуға тиіс ақпаратты қамтиды, мысалы, ГМО-ны шығару немесе импорттау туралы шешімдер, тәуекелді бағалау, құзыретті ұлттық органдар және ұлттық заңдар; сондай-ақ, тиісті басқа да ақпараттар мен ресурстар, оның ішінде қабілетті арттыру туралы ақпарат, осы саладағы үкіметтер тағайындаған сарапшылардың тізімі және Биоқауіпсіздік ақпараттық ресурстық орталығы арқылы басқа веб-сайттар мен дерекқорларға сілтемелер. Хаттамаға қатысушы емес үкіметтер де BCH-қа ақпарат беруге ынталандырылады, және іс жүзінде BCH-дағы көптеген шешімдер екі қатысушы емес үкімет (Канада және АҚШ) тарапынан тіркелген.

BCH-дегі ақпараттың ұйымдастырылуы

BCH таратылған көздерден алынған ақпаратты есеп беру үшін ортақ форматтарды және дерекқорлардағы ақпаратты жіктеу үшін стандартталған терминологияны немесе "базалық сөздікті" пайдаланады. Бұл BCH-нің көптеген пайдаланушыларына ақпаратты тіркеу кезінде немесе іздеу кезінде, бір тілдегі синонимдерді, терминдер арасындағы және тілдер арасындағы байланыстарды қоса алғанда, бірдей терминдерді қолдануға мүмкіндік береді. Әлемдік ақпаратқа қол жеткізуді қамтамасыз ету үшін BCH есеп беру және деректерді алу үшін БҰҰ-ның барлық алты тілінде жұмыс істейді (ағылшын, француз, испан, орыс, араб және қытай тілдерінде).

BCH-ге қатысу үшін әлеуетті арттыру

Тараптар үшін БХК-ны пайдалану мен оған қатысудың маңыздылығын мойындаған Дүниежүзілік қоршаған ортаны қорғау қоры 2004 жылдың наурыз айында "Картахеня хаттамасының Биологиялық қауіпсіздік жөніндегі Ақпараттық орталығына (БҚАО) тиімді қатысу үшін қабілеттілікті арттыру" деген атаумен 13 миллион АҚШ доллары көлеміндегі жобаны мақұлдады, ол Хаттаманың құқығы бар Тараптарына көмек көрсетуге бағытталған. Бұл жоба бойынша 139 ел қаржыландыруға құқылы.