2003 жылғы Биоқауіпсіздік хартасы туралы халықаралық келісім
Cartagena Protocol on Biosafety
Картахена хаттамасы – 2003 жылдан бері қолданыстағы гендік модификацияланған организмдердің қауіпсіздігін қамтамасыз ететін халықаралық келісім. Биоәртүрлілікті қорғауға бағытталған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2003 жылғы биологиялық қауіпсіздік туралы халықаралық келісім
2003 international agreement on biosafety
Биологиялық әртүрлілік туралы конвенцияға қосымша ретінде, 2003 жылдан бері күшіне енген Картахена хаттамасы биологиялық қауіпсіздік туралы халықаралық келісім болып табылады (CBD). Биологиялық қауіпсіздік хаттамасы заманауи биотехнологияның нәтижесінде пайда болатын генетикалық түрлендірілген организмдердің тудыруы мүмкін қауіптерден биологиялық әртүрлілікті қорғауға бағытталған. Хаттама жаңа технологиялардың өнімдері сақтық принципіне негізделуі және дамып келе жатқан елдерге халық денсаулығы мен экономикалық игіліктерді теңестіруге мүмкіндік беруі керектігін нақты көрсетеді. Мысалы, егер өнімнің қауіпсіздігі туралы жеткілікті ғылыми дәлелдер болмаса, елдер генетикалық түрлендірілген организмдерді импорттауға тыйым сала алады және экспорттаушылардан жүгері немесе мақта сияқты гендік өзгертілген тауарларды таңбалауды талап етеді. 2003 жылдың мамыр айында елдердің 50-сі ратификациялау/келісу/мақұлдау/қабылдау құжаттарын ұсынды, бұл қажетті санды орындады. Хаттама 37-баптың талаптарына сәйкес 2003 жылдың 11 қыркүйегінде күшіне енді. 2020 жылдың шілде айына дейін Хаттамаға 170 Біріккен Ұлттар Ұйымының мүше мемлекеттері, Палестина мемлекеті, Ниуэ және Еуропалық Одақ қоса алғанда, 173 тарап қосылды.
The Cartagena Protocol on Biosafety to the Convention on Biological Diversity is an international agreement on biosafety as a supplement to the Convention on Biological Diversity (CBD) effective since 2003. The Biosafety Protocol seeks to protect biological diversity from the potential risks posed by genetically modified organisms resulting from modern biotechnology. The Biosafety Protocol makes clear that products from new technologies must be based on the precautionary principle and allow developing nations to balance public health against economic benefits. It will for example let countries ban imports of genetically modified organisms if they feel there is not enough scientific evidence that the product is safe and requires exporters to label shipments containing genetically altered commodities such as corn or cotton. The required number of 50 instruments of ratification/accession/approval/acceptance by countries was reached in May 2003. In accordance with the provisions of its Article 37, the Protocol entered into force on 11 September 2003. As of July 2020, the Protocol had 173 parties, which includes 170 United Nations member states, the State of Palestine, Niue, and the European Union.
Өмірбаян
Биологиялық қауіпсіздік туралы Картахена хаттамасы, сондай-ақ Биологиялық қауіпсіздік хаттамасы деп те аталады, 1996 жылдың шілдесінен 1999 жылдың ақпанына дейін алты рет кездескен биологиялық қауіпсіздік жөніндегі ТБД ашық жұмыс тобының жұмысынан кейін 2000 жылдың қаңтарында қабылданды. Жұмыс тобы хаттаманың жобасын ТБД тараптар конференциясының бірінші кезектен тыс отырысына қарау үшін ұсынды, ол ТБД-ға биологиялық қауіпсіздік туралы хаттаманы қабылдау мақсатында шақырылған болатын. Бірнеше кешігулерден кейін, Картахена хаттамасы 2000 жылдың 29 қаңтарында қабылданды. Биологиялық қауіпсіздік хаттамасы заманауи биотехнологияның нәтижесінде пайда болған тірі модификацияланған организмдердің тудыруы мүмкін қауіптерден биологиялық әртүрлілікті қорғауға бағытталған.
The Cartagena Protocol on Biosafety, also known as the Biosafety Protocol, was adopted in January 2000, after a CBD Open ended Ad Hoc Working Group on Biosafety had met six times between July 1996 and February 1999. The Working Group submitted a draft text of the Protocol, for consideration by Conference of the Parties at its first extraordinary meeting, which was convened for the express purpose of adopting a protocol on biosafety to the CBD. After a few delays, the Cartagena Protocol was eventually adopted on 29 January 2000 The Biosafety Protocol seeks to protect biological diversity from the potential risks posed by living modified organisms resulting from modern biotechnology.
Мақсаты
Рио орта және даму жөніндегі декларациясының 15-қағидасына сәйкес, осы Протоколдың мақсаты – «заманауи биотехнологияның нәтижесінде алынған тірі өзгертілген организмдердің» қауіпсіз тасымалдау, қолдану және пайдалану саласындағы тиісті қорғау деңгейін қамтамасыз етуге үлес қосу, олар биологиялық түрлерді сақтау мен тұрақты пайдалануға зиян келтіруі мүмкін, сондай-ақ адам денсаулығына қауіптерді ескере отырып, әсіресе шекарадан тыс қозғалыстарға баса назар аудару (Протоколдың 1-бабы, 2000 жылғы ҚБҰ).
In accordance with the precautionary approach, contained in Principle 15 of the Rio Declaration on Environment and Development, the objective of the Protocol is to contribute to ensuring an adequate level of protection in the field of the safe transfer, handling and use of 'living modified organisms resulting from modern biotechnology' that may have adverse effects on the conservation and sustainable use of biological diversity, taking also into account risks to human health, and specifically focusing on transboundary movements (Article 1 of the Protocol, SCBD 2000).
Тірі модификацияланған организмдер (ТМО)
Хаттамада "тірі модификацияланған организм" деп қазіргі заманғы биотехнологияны қолдану арқылы алынған генетикалық материалдың жаңа комбинациясына ие кез келген тірі организмді, ал "тірі организм" дегеніміз – генетикалық материалды көшіре алатын немесе көбейте алатын, соның ішінде стерильді организмдер, вирустар және вироидтарды қамтитын кез келген биологиялық құрылымды білдіреді. "Қазіргі заманғы биотехнология" деп хаттамада табиғи физиологиялық көбею немесе рекомбинация кедергілерін жеңетін, таксономиялық отбасы шегінен тыс жасушалардың қосылуын, немесе нуклеин қышқылының in vitro әдістерін қолдану түсініледі, бұл әдістер дәстүрлі селекция мен таңдауда қолданылмайды. "Тікелей тағамдық немесе мал азыратуға пайдалануға немесе өңдеуге арналған тірі модификацияланған организмдер (ТМӨ ТТМ)" – ГМО егістіктерінен алынған ауыл шаруашылығы өнімдері.
The protocol defines a 'living modified organism' as any living organism that possesses a novel combination of genetic material obtained through the use of modern biotechnology, and 'living organism' means any biological entity capable of transferring or replicating genetic material, including sterile organisms, viruses and viroids. 'Modern biotechnology' is defined in the Protocol to mean the application of in vitro nucleic acid techniques, or fusion of cells beyond the taxonomic family, that overcome natural physiological reproductive or recombination barriers and are not techniques used in traditional breeding and selection. 'Living modified organism intended for direct use as food or feed, or for processing (LMO FFP)' are agricultural commodities from GM crops.
Қолдану
Хаттама биологиялық әртүрлілікті сақтау және тұрақты пайдалануға кері әсер ететін барлық тірі өзгертілген организмдердің трансшекаралық қозғалысына, транзитіне, күтіміне және қолданылуына қатысты қолданылады, сонымен қатар адам денсаулығына қатысты тәуекелдерді де ескереді (Хаттаманың 4-бабы, КҚБЖ 2000).
The Protocol applies to the transboundary movement, transit, handling and use of all living modified organisms that may have adverse effects on the conservation and sustainable use of biological diversity, taking also into account risks to human health (Article 4 of the Protocol, SCBD 2000).
Тараптар мен Тараптар еместер
Хаттаманы басқару органы Конвенция Тараптарының конференциясы деп аталады, ол Хаттама Тараптарының отырысы ретінде жұмыс істейді (сонымен қатар COP MOP). Бұл органның басты міндеті – Хаттаманың іске асырылуын қарап шығу және оның тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз етуге қажетті шешімдер қабылдау. Хаттама бойынша шешімдерді тек Хаттама Тараптары ғана қабылдай алады. Конвенцияға мүше, бірақ Хаттамаға мүше емес Тараптар COP MOP отырыстарына тек бақылаушы ретінде қатыса алады. Хаттама Хаттамаға мүше емес Тараптарға және олардан ЖҚҰ-ның трансшекаралық қозғалысына қатысты Тараптардың міндеттемелерін регламенттейді. Тараптар мен Тараптар емес мемлекеттер арасындағы трансшекаралық қозғалыстар Хаттаманың мақсатына сәйкес келуі тиіс. Тараптар Тараптар еместерді Хаттамаға қосылуға және Биоқауіпсіздік ақпараттық орталығына ақпарат ұсынуға ынталандыруға міндетті.
The governing body of the Protocol is called the Conference of the Parties to the Convention serving as the meeting of the Parties to the Protocol (also the COP MOP). The main function of this body is to review the implementation of the Protocol and make decisions necessary to promote its effective operation. Decisions under the Protocol can only be taken by Parties to the Protocol. Parties to the Convention that are not Parties to the Protocol may only participate as observers in the proceedings of meetings of the COP MOP. The Protocol addresses the obligations of Parties in relation to the transboundary movements of LMOs to and from non Parties to the Protocol. The transboundary movements between Parties and non Parties must be carried out in a manner that is consistent with the objective of the Protocol. Parties are required to encourage non Parties to adhere to the Protocol and to contribute information to the Biosafety Clearing House.
Өзгерістердің жалпы сипаттамасы
Хаттама биологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етеді, ЛМО-ның қауіпсіз тасымалдау, өңдеу және пайдалану қағидалары мен рәсімдерін белгілейді, оның ішінде ЛМО-ның трансшекаралық қозғалысына ерекше назар аударады. Онда процедуралар жиынтығы бар, соның ішінде қоршаған ортаға қасақана енгізілетін ЛМО үшін алдын ала келісім рәсімі, сондай-ақ тікелей тағам немесе мал азырақасы ретінде немесе өңдеу үшін қолданылатын ЛМО үшін де процедура қарастырылған. Хаттамаға қатысушы мемлекеттер ЛМО-мен жұмыс істеу, оларды қаптау және тасымалдау қауіпсіз жағдайларда жүргізілуін қамтамасыз етуі керек. Сондай-ақ, трансшекаралық қозғалысқа жататын ЛМО жөнелтілген кезде, ЛМО-ның идентификациясын және қосымша ақпарат алу үшін байланыс деректерін көрсететін тиісті құжаттамамен бірге жіберілуі тиіс. Бұл рәсімдер мен талаптар импорттаушы тараптарға ЛМО импортын қабылдау немесе қабылдамау туралы негізделген шешімдер қабылдауға және оларды қауіпсіз өңдеуге қажетті ақпаратты ұсынуға бағытталған. Импорттаушы тарап өз шешімдерін ғылыми негізделген тәуекелдерді бағалауға сәйкес қабылдайды. Хаттама тәуекелді бағалауды жүргізу қағидаттары мен әдістемелерін белгілейді. Егер жеткілікті ғылыми ақпарат және білім болмаса, импорттаушы тарап импорт бойынша шешімдер қабылдауда сақтық танытуы мүмкін. Тараптар сондай-ақ, халықаралық міндеттемелеріне сәйкес, ЛМО импортын қабылдау туралы шешімдер қабылдауда әлеуметтік-экономикалық факторларды ескере алады. Тараптар тәуекелді бағалауда анықталған кез келген тәуекелдерді басқару шараларын қабылдауы тиіс, сондай-ақ ЛМО кездейсоқ шығарылған жағдайда қажетті қадамдарды жасауы керек. Хаттаманы іске асыруды жеңілдету үшін тараптар ақпарат алмасу үшін Биологиялық қауіпсіздік жөніндегі ақпараттық орталық құрады, және онда әлеуетті күшін арттыру, қаржылық механизмдер, сәйкестік процедуралары және қоғамдық хабардарлық пен қатысу талаптары сияқты маңызды ережелер қамтылған.
The Protocol promotes biosafety by establishing rules and procedures for the safe transfer, handling, and use of LMOs, with specific focus on transboundary movements of LMOs. It features a set of procedures including one for LMOs that are to be intentionally introduced into the environment called the advance informed agreement procedure, and one for LMOs that are intended to be used directly as food or feed or for processing. Parties to the Protocol must ensure that LMOs are handled, packaged and transported under conditions of safety. Furthermore, the shipment of LMOs subject to transboundary movement must be accompanied by appropriate documentation specifying, among other things, identity of LMOs and contact point for further information. These procedures and requirements are designed to provide importing Parties with the necessary information needed for making informed decisions about whether or not to accept LMO imports and for handling them in a safe manner. The Party of import makes its decisions in accordance with scientifically sound risk assessments. The Protocol sets out principles and methodologies on how to conduct a risk assessment. In case of insufficient relevant scientific information and knowledge, the Party of import may use precaution in making their decisions on import. Parties may also take into account, consistent with their international obligations, socio economic considerations in reaching decisions on import of LMOs. Parties must also adopt measures for managing any risks identified by the risk assessment, and they must take necessary steps in the event of accidental release of LMOs. To facilitate its implementation, the Protocol establishes a Biosafety Clearing House for Parties to exchange information, and contains a number of important provisions, including capacity building, a financial mechanism, compliance procedures, and requirements for public awareness and participation.
Тамаққа немесе жем-шөпке немесе өңдеуге арналған ЛМО
Тамақ немесе мал азы ретінде тікелей пайдалануға немесе өңдеуге арналған гендік модификацияланған организмдер (ГМО-лар) (тамақ, азық және өңдеуге арналған ГМО-лар) ауыл шаруашылығы тауарларының кең санатты құрайды. Протокол, AIA процедурасын қолданбай, тамақ, азық және өңдеуге арналған ГМО-лардың мемлекеттік шекарадан тыс қозғалысы үшін қарапайым процедураны белгілейді. Осы процедураға сәйкес, Мүше мемлекет 15 күн ішінде, мемлекеттік шекарадан тыс тасымалдануға жататын ГМО-ларды ішкі пайдалануға қатысты шешімін Биоқауіпсіздік ақпараттық орталығы арқылы басқа Мүше мемлекеттерге хабарлауға міндетті. Импорттаушы Мүше мемлекеттің тамақ, азық және өңдеуге арналған ГМО-лардың импортын қабылдау не қабылдамау туралы шешімдері оның ішкі заңнамалық базасымен қабылданады, ол Протоколдың мақсатына сәйкес болуы тиіс. Дамып келе жатқан елдердің Мүше мемлекеті немесе экономикалық жағдайы өзгерудегі Мүше мемлекеті, егер ішкі заңнамалық базасы болмаса, Биоқауіпсіздік ақпараттық орталығы арқылы тамақ, азық және өңдеуге арналған ГМО-лардың алғашқы импорты туралы шешімдері Протоколмен белгіленген тәуекелтерді бағалауға және шешім қабылдау мерзіміне сәйкес қабылданатынын жариялай алады.
LMOs intended for direct use as food or feed, or processing (LMOs FFP) represent a large category of agricultural commodities. The Protocol, instead of using the AIA procedure, establishes a more simplified procedure for the transboundary movement of LMOs FFP. Under this procedure, A Party must inform other Parties through the Biosafety Clearing House, within 15 days, of its decision regarding domestic use of LMOs that may be subject to transboundary movement. Decisions by the Party of import on whether or not to accept the import of LMOs FFP are taken under its domestic regulatory framework that is consistent with the objective of the Protocol. A developing country Party or a Party with an economy in transition may, in the absence of a domestic regulatory framework, declare through the Biosafety Clearing House that its decisions on the first import of LMOs FFP will be taken in accordance with risk assessment as set out in the Protocol and time frame for decision making.
Қолдану, тасымалдау, таңу және сәйкестендіру
Хаттама ЛМО-ның қауіпсіз қозғалысына үлес қосатын практикалық талаптарды қамтиды. Тараптар шекарадан тыс қозғалысқа жататын ЛМО-ларды қауіпсіз өңдеу, қаптау және тасымалдау үшін шаралар қабылдауға міндетті. Хаттама ЛМО-ның сәйкестендірілуіне қатысты талаптарды, трансшекаралық тасымалдау кезінде олармен бірге жүретін құжатта қамтылуға тиіс ақпаратты көрсете отырып, нақтылайды. Сондай-ақ, ол ЛМО-ны өңдеу, қаптау, тасымалдау және сәйкестендіру стандарттарын хаттамаға қатысушы тараптардың келешектегі отырыстарында әзірлеу мүмкіндігін де қарастырады. Әрбір Тарап мақсатты түрде трансшекаралық қозғалысқа жататын ЛМО-ның сәйкестендірілуін қамтамасыз ететін және осы қозғалысқа жауапты адамдардың байланыс деректерін ұсынатын құжаттамамен бірге болуын қамтамасыз ету үшін шаралар қабылдауы тиіс. Бұл талаптардың мәліметтері ЛМО-ның мақсатты қолданылуына қарай өзгереді, ал азық-түлік, мал азы және өңдеуге арналған ЛМО жағдайында оларды хаттаманың басқару органы одан әрі қарауы керек. (Хаттаманың 18-бабы, СКБД 2000). Тараптардың бірінші отырысы ЛМО-ның әртүрлі санаттары үшін сәйкестендіру талаптарын көрсететін шешімдерді қабылдады (BS I/6 шешімі, СКБД 2004). Дегенмен, тараптардың екінші отырысы азық-түлік, мал азы немесе өңдеу үшін тікелей қолдануға арналған ЛМО-ны сәйкестендірудің егжей-тегжейлі талаптары бойынша келісімге келмеді және 2006 жылғы наурыздағы үшінші отырысында бұл мәселені қайта қарастыру қажет.
The Protocol provides for practical requirements that are deemed to contribute to the safe movement of LMOs. Parties are required to take measures for the safe handling, packaging and transportation of LMOs that are subject to transboundary movement. The Protocol specifies requirements on identification by setting out what information must be provided in documentation that should accompany transboundary shipments of LMOs. It also leaves room for possible future development of standards for handling, packaging, transport and identification of LMOs by the meeting of the Parties to the Protocol. Each Party is required to take measures ensuring that LMOs subject to intentional transboundary movement are accompanied by documentation identifying the LMOs and providing contact details of persons responsible for such movement. The details of these requirements vary according to the intended use of the LMOs, and, in the case of LMOs for food, feed or for processing, they should be further addressed by the governing body of the Protocol. (Article 18 of the Protocol, SCBD 2000). The first meeting of the Parties adopted decisions outlining identification requirements for different categories of LMOs (Decision BS I/6, SCBD 2004). However, the second meeting of the Parties failed to reach agreement on the detailed requirements to identify LMOs intended for direct use as food, feed or for processing and will need to reconsider this issue at its third meeting in March 2006.
Биологиялық қауіпсіздік жөніндегі ақпарат орталығы
Хаттама тірі өзгертілген организмдер туралы ғылыми, техникалық, экологиялық және құқықтық ақпаратты, сондай-ақ тәжірибе алмасуды жеңілдету және Тараптарға Хаттаманы іске асыруға көмектесу мақсатында Биологиялық қауіпсіздік жөніндегі ақпараттық орталық (БҚАО) құрды (Хаттаманың 20-бабы, СҚК 2000). Ол кезең-кезеңмен құрылды, ал Тараптардың бірінші отырысы пилоттық кезеңнен толыққанды жұмыс істеу кезеңіне өтуді бекітті және оның жұмыс істеу ережелерін қабылдады (BS I/3 шешімі, СҚК 2004).
The Protocol established a Biosafety Clearing House (BCH), in order to facilitate the exchange of scientific, technical, environmental and legal information on, and experience with, living modified organisms; and to assist Parties to implement the Protocol (Article 20 of the Protocol, SCBD 2000). It was established in a phased manner, and the first meeting of the Parties approved the transition from the pilot phase to the fully operational phase, and adopted modalities for its operations (Decision BS I/3, SCBD 2004).