Кіріспе

Жан Доминик Бобидің өмірбаяны және естеліктері, 1997 жылғы «Суға батып бара жатқан қоңырау мен көбелек» кітабы (француз тіліндегі түпнұсқа атауы: Le Scaphandre et le Papillon) – журналист Жан Доминик Бобидің естеліктері. Онда оның ауыр инсульт салдарынан денесі қозғалмай қалғаннан бұрынғы және кейінгі өмірі суреттеледі. Кітаптың француз тіліндегі басылымы 1997 жылдың 7 наурызында жарық көрді. Ол шыққан күні 25 000 дана сатылып, бір апта ішінде 150 000 данаға жетті. Ол Еуропа бойынша ең көп сатылатын кітаптардың біріне айналды. Қазіргі кезде оның жалпы сатылымы миллиондаған дананы құрап отыр.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

1995 жылдың 8 желтоқсанында француз тіліндегі "Elle" журналының бас редакторы Боби инсульт алды және комаға түсті. Ол 20 күннен кейін оянды, айналасындағы оқиғаларға толыққанды әңгімелей білді, бірақ денесі толығымен паралич болып, "тұйық синдром" деп аталатын жағдайға түсті. Оның басы мен көзінің қозғалысы ғана сақталды. Сондай-ақ, оң көзі тітіркенгендіктен тігіліп жабылды. Боби кітапты сол көзінің қабағын жыпылықтату арқылы жазды, бұл оған екі ай бойы күніне 3 сағаттан, аптасына 7 күн жұмыс істеуді қажет етті. Серіктес көмегімен іздеу жүйесін пайдалана отырып, транскриптор француз тіліндегі әріптердің жиі қолданылу ретімен (E, S, A, R, I, N, T, U, L және т.б.) тізімді қайта-қайта оқыды, Боби келесі әріпті таңдағанша көзін жыпылықтатты. Кітапты жазуға Бобиге шамамен 200 000 жыпылықтау және әр сөзді жазуға орташа есеппен екі минут уақыт кетті. Кітапта сонымен қатар "тұйық синдром" бар адамның күнделікті өмірінен оқиғалар да баяндалады. Оларға отбасымен бірге жағажайда ойнау, ваннаға түсу және Берк-сюр-Мердегі ауруханада жатқанда қонақтарды қарсы алу сияқты жағдайлар кіреді. 1997 жылдың 9 наурызында, кітап жарық көргеннен кейін екі күн өткен соң, Боби пневмониядан қайтыс болды.

Бөлімдер

Алдын ала: Жан Доминик Боби Берк теңіз ауруханасының 119-бөлмесіндегі оянуын сипаттаудан бастайды, соққыдан кейін бір жыл өткен соңғы таң. Ол соңынан келген күндерді және оның салдарынан туындаған шектеулерді еске алады: денесінің қозғалмауы және сол көзін жыпылықтату. Оның санасы белсенді, ол баспагердің өкілінің келуіне дайындалып жатыр, бірақ ойларын медбике үзеді. Арбада: Оны көптеген медицина мамандары бақылайды. Оның жағдайы толыққанды түсініксіз және ол мүгедектер арбасының мәнін толыққанды түсінбейді. Оталық терапевт айтқаннан кейін ғана оған мәнісі анық болады. Беркте құлыпталған синдроммен ауыратын науқас екі ғана адам бар. Оның жағдайы ерекше, себебі ол басын бұра алады. Ол тыныс алуын жақсартуға және асқазан түтігінсіз тамақтану қабілетін қайтаруға үміттенеді; сондай-ақ, мүмкін, қайтадан сөйлей алады. Оның достары мен туыстары оның жазылуына түрлі діндер мен рухани құдайларды арнады, ал ол кейбір дене мүшелеріне де арнады. Моншаға түсу: Физиотерапевт жаттығу үшін келеді, «мобилизация», оның аяқ-қолдары қозғалады. Ол жиырма аптада 27 кг салмақтан айырылды. Ол басын 90 градусқа бұра алатынын байқайды. Ол бет-әлпеті шектеулі болса да, тазаланған немесе жуылған сайын әртүрлі эмоциялар сезінетінін айтады. Әліпби: Ол өзінің қарым-қатынас үшін қолданатын әліпбиін жасау, пайдалану және дәлдігін сипаттайды. Ол француз тіліндегі әріптерді ең көп қолданылатынынан ең азына дейін реттеп жазды. Оның келушілері әліпбиді оқып, ол тілеген әріпті естігенде сол жақ көзін жыпылықтатады, бұл оңай емес әдіс. Императрица: Императрица Евгения, Наполеон III-нің әйелі, аурухананың меценаты болды, онда оның түрлі бейнелері сақталған. Ол 1864 жылғы 4 мамырдағы императорлық сапар туралы айтады, онда ол өзін оның жанында елестетеді. Бір суретте ол өзінің бейнесі бұрмаланғандай көрінеді, бірақ кейін ол өзінің бейнесі екенін түсінеді. Чинечитта: Автор Берк теңіз ауруханасының орналасқан жерін, Па-де-Кале аймағын сипаттайды. Бір күні аурухана дәліздерімен арбамен жүргенде, ол аурухананың бұрышында шам бар екенін көреді, ол оны Чинечитта деп атайды. Туристер: Автордың айтуынша, Берк ауруханасы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін туберкулезбен ауыратын жас науқастарды емдеуге басты назар аударды. Қазір ол аурухана халқының көп бөлігін құрайтын егде жастағы науқастарға көшкен. Ол жарақаттанғаннан кейін ауруханада қысқа уақыт жатқандарды «туристер» деп атайды. Ол үшін осыларды бақылауға ең жақсы орын - реабилитация бөлмесі және осы науқастармен араласу. Шұжық: Ол диеталық сынағынан өтпейді, себебі йогурт оның тыныс жолдарына түсіп кетеді, сондықтан ол асқазанына қосылған түтік арқылы «тамақтанады». Ол тамақтың дәмін тек естеліктерінде ғана сезеді, онда ол өзін тамақ пісіріп жатқанын елестетеді. Бір тағам - бала кезінен қалған естеліктермен байланысты шұжық. Қорғаушы періште: Автор Сандрин туралы айтады, оның логопеді, ол оған қарым-қатынас кодын жасады және оған дауыстық тілді қайтаруға көмектеседі. Ол қызы Селестеге, әкесіне және Флоренсқа телефон арқылы сөйлегенін тыңдайды, бірақ ол жауап бере алмайды. Сурет: Автор өзінің қартайған әкесін соңғы рет инсульт алғанға дейін бір апта бұрын, оны қырқып тастағанда көрген. Ол әкесінің телефоннан қоңырау шалатынын, кейде оған сәл кездейсоқ түрде Берк-сюр-Мердегі 1963 жылғы сәуір айындағы суретін бергенін айтады. Тағы бір кездейсоқтық: Автор Александр Дюманың «Граф Монте-Кристо» романының кейіпкерімен өзін теңестіреді. Бұл кейіпкер мүгедектер арбасында отырып, қарым-қатынас үшін көзін жыпылықтатады, сондықтан Ноиртье әдебиеттегі құлыпталған синдромның алғашқы жағдайы болуы мүмкін. Автор Монте-Кристо әйел болып табылатын осы классикалық шығарманың заманауи нұсқасын жазғысы келеді. Түс: Ол өзінің және досы Бернардың қалың қардан өтіп, Францияға оралуға тырысып жатқан түсін айтады, тіпті ол жалпы ереуілге ұшыраған кезде де. Содан кейін Бернардпен бірге оның штаб-пәтері виадукт бағанында орналасқан ықпалды итальяндық бизнесменмен кездесуі бар. Бас штабқа кірген соң ол серб көшбасшысы Радован Караджичпен кездеседі. Бернард автордың тыныс алуы қиындап жатқанын айтады және серб көшбасшысы оған трахеотомия жасайды. Олар бас кеңседе ішімдік ішіп отыр, ол өзін есірткіге малдырғанын біледі. Полиция келіп, бәрі қашып құтылуға тырысқанда, ол қозғала алмай қалады. Оны бостандықтан тек есік ғана бөліп тұр. Ол достарын шақыруға тырысады, бірақ ол сөйлей алмайды, шындық түске енгенін түсінеді. Дауыс: Бір күні таңертең ол оянып, дәрігер оның оң жақ қабағын тігіп жатқанын көреді, себебі қабақ енді жұмыс істемейді және оң көздің қабыршақтану қаупі бар. Ол қысымды қазан сияқты, оның ішінде ашу мен қыжырудың нәзік тепе-теңдігін сақтауы керек екенін ойлайды, бұл оны өзінің тәжірибесіне негізделген пьеса туралы ойға жетеді, соңғы сахнасында парализі бар адам тұрып, жүреді, бірақ дауыс айтады: «Жарайды! Бұл тек түс ғана еді!» Менің сәтім: Ол бір жарым сағат бойы тамақтандыру түтігінің дабылы үздірілмей соғып, оң жақ қабағындағы жапсырма терден жұмсалып, кірпіктері көзін қышытып, зәр шығару катетерінің ұшы ажырап, денесі суға малған күнді сипаттайды. Соңында медбике келіп көмектеседі. Біздің Мадоннамыз: Автор Жозефинмен 1970 жылдардағы Лурдқа жасаған қажырлы сапары туралы айтады. Сапар барысында ол Жозефинмен жиі дауласты. Кейін қаладан өтіп бара жатқанда, екеуі де Әулие Марияның мүсінін көреді. Ол оны оған сатып алады, бірақ кейін олар ажырасатынын біледі. Ол «Жыланның іздері» кітабын оқуға тырысқанда, Жозефин әр бетке хат жазғанын байқайды, олар біріктірілгенде: «Мен сені жақсы көремін, ақымақ. Жозефиніңізге жақсы қатысыңыз». Суретші/режиссер Жюлиан Шнабельдің кітапқа негізделген көркем фильмі 2007 жылы шықты, онда Жан Доминик Боби рөлін Матьё Амальрик сомдады. Фильм бірнеше халықаралық сыйлықтарға ұсынылып, Канн кинофестивалінде сол жылы үздік режиссер сыйлығын жеңіп алды. 2019 жылы «Даллас операсы» Жан Доминик Бобидің «Теңіз шүмегі мен көбелек» операсын шығару үшін Ұлттық өнер кеңесінен грант алды, музыкасын Жоби Талбот жазды, либреттосын Джин Шир жазды. Ол 2023 жылдың 3 қарашасында COVID-19 пандемиясынан туындаған өндірістік кешігулерден кейін алғаш рет көрсетілді.