Кіріспе
1966 жылғы жапон телесериалы
| жасаушысы = Эйджи Цубурая, Тетсуо Кинджо
| режиссері =
| басты рөлдерде =
| композиторы = Кунио Мияучи
| ашылу тақырыбы = Misuzu балалар хоры орындаған "Ультрамен" тақырыбы
| елі = Жапония
| тілі = Жапон тілі
| эпизодтар саны = 39
| орташа ұзақтығы = 24 минут
| компания = Tsuburaya Productions
| арна = JNN (TBS)
| тұңғыш көрсетілгені = 1966 жылдың 17 шілдесі
| соңғы көрсетілгені =
| байланысты = Ultra Q, Ультражеті
| director =
| starring =
| composer = Kunio Miyauchi
| opentheme = Ultraman Theme by the Misuzu Children's Choir
| country = Japan
| language = Japanese
| num episodes = 39
| runtime = 24 minutes
| company = Tsuburaya Productions
| network = JNN (TBS)
| first aired = 1966 7 17
| last aired =
| related = Ultra QUltraseven
"Ультрамен" (ウルトラマン) – Эйджи Цубурая жасаған жапондық токусацу ғылыми-фантастикалық телесериалы. Tsuburaya Productions компаниясымен жасалған бұл сериал "Ultra Q" сериалының жалғасы болып табылады, бірақ техникалық тұрғыдан алғанда, жалғасы немесе спин-офф емес. Tsuburaya Productions Токио телеарнасында (TBS) және оның серіктес станцияларында 1966 жылдың 17 шілдесінен 1967 жылдың 9 сәуіріне дейін 39 эпизод (премьераға дейін арнайы эпизодты қоса 40 эпизод) көрсетті. Премьерасы "Ultra Q" сериалының орташа рейтингісінен асып, әр апта сайын жоғарылап, сериалдың табысқа ие болғанын көрсетті. Бұл сонымен қатар коммерциялық құқықтарды сауда-саттыққа шығару арқылы пайдаланған алғашқы жапондық телесериал болды, бұл үшінші тарап компанияларына демеушілік етуге мүмкіндік берді. Мұның себебі TBS компаниясының бұрынғы сериалымен байланысты тауарлық мәселелерді шешу қажеттігі болды. "Ультрамен" кейіпкері алғаш рет осы сериалда пайда болса да, ол "Ultra Q" сериалынан кейін "Ultra Series" сериалының екінші бөлігі болып табылады. Бұл жапондық шоудың ашылу логотипінде Ultra Q логотипінің Ultraman логотипіне айналуымен көрсетілген. "Ультрамен" және оның басты кейіпкері Жапонияда кең танымал мәдени құбылысқа айналып, ондаған жалғастар, спин-оффтар, имитациялар, пародилер мен құрметтер тудырды. 1966 жылдан 1987 жылға дейін "Ультрамен" Жапонияда 7,4 миллиард долларлық тауарлық кіріс әкелді (инфляцияға байланысты одан да көп) және 1980 жылдары Азиядағы танымалдылығының арқасында әлемдегі үшінші сатылымды лицензияланған кейіпкер атанды. Телесериалға жалғас ретіндегі сол аттас манга сериясы 2011 жылдың қазан айында жариялана бастады және 2019 жылдың сәуірінен бастап аниме нұсқасы шықты. 2022 жылдың мамырында Toho компаниясы Синги Хигучи режиссерлік еткен сериалдың жаңа нұсқасы "Шин Ультрамен" фильмін шығарды.
Негізгі идея
Сериал ғарыздық патрульдің – шетелдіктер мен кайджулардан туындаған қауіп-қатерлерді зерттеп, олармен күресетін арнайы ғылыми топтың шытырман оқиғаларын баяндайды. Топтың білмейтіні, олардың бір мүшесі – Шин Хаята, қиын жағдайларда алып ғарыштан келген Ultraman супербатырына айнала алады.
Даму
Ultra Q-ның табысына байланысты, Tokyo Broadcasting System (TBS) Tsuburaya Productions Company (TPC) компаниясынан осыған ұқсас тақырыпты шоу сұрады, бұл жолы түсірілім түсті форматта болуын және TPC-мен бірлесіп сериалды жалғастыруды үміттенеді. TPC негізін қалаушы Эйджи Цубурая мен жазушы Тетсуо Кинджо Ultra Q-дағы қарапайым адамдар туралы идеяны қайта өңдеуге және шоуды "Ғылыми зерттеу агенттігі" (SIA) деп аталған командаға аударуға шешім қабылдады, олардың міндеті – монстрлармен және табиғаттан тыс құбылыстармен күресу болды. Цубурая мен Кинджо Ultra Q-дан қолданылмаған идеяларды, сондай-ақ "Ву" жобасынан бас тартылған сызбаларды пайдаланды. Цубурая Годзилла фильмдері үшін миниатюралар жасауға студияның көп ақшасын жұмсаған еді, ал TPC осы миниатюраларды жаңа жобада пайдаланып, табыс табуға тырысты. Ultraman-ның алғашқы нұсқасы "Бемюлар" деп аталды және оның 20 жасқа жуық "Офицер Сакомидзу" атты адам кейіпкері болды, ол алғашқы сценарийлерде "ержүрек жігіт" деп сипатталған. Капитан Мурамацу SIA мүшелерінің ішінде оның кім екенін білетін жалғыз адам болды, ал әйел SIA мүшесі өндіріс процесінің соңында қосылды. Алдын ала өндіріс және сюжеттік жоспарлау 1965 жылдың желтоқсан айында "Бемюлар: Ғылыми зерттеу агенттігі" деген атпен басталды. Жазушы Масахиро Ямада "Бемюлардың тууы" атты телеспектакльдің үлгісін аяқтады, онда бұрын Ultra Q үшін жазылған, бірақ қолданылмаған сценарий болды. TBS продюсері Такаши Какой Бемюлардың металл түсті терісі болуын және оны басқа ұқсас монстрлардан ажыратуды талап етті, осылайша шатасудың алдын алуға болады. Соның салдарынан Цубурая мен Кинджо Бемюлардың бастапқы дизайнынан бас тартып, адам тәрізді келбетке ие болды. "Бемюлар" есімі кейіпкерге берілмеді, бірақ ол Ultraman-ның дебюттік эпизоды "Ultra операциясы №1"-дегі бірінші қарсыласына берілді. 1966 жылдың қаңтар айында өндіріс атауы кейіпкердің түс схемасын көрсететін Redman деп өзгертілді және бір айдан кейін оны өндіріске беруге бірауыздан келісілді. Бұл нұсқада Редман өз туған планетасын жаугерлердің қиратуынан кейін Жерге босқын ретінде келеді. Редман Сакомидзубен бірігіп, алып монстрлар мен шетелдік басқыншылардан Жерді қорғайды. Бұл нұсқада Ultraman-ның Beta Capsule трансформациялық құрылғысының ерте нұсқасы – "Flashbeam" да болды, бірақ Flashbeam нұсқасы футуристикалық қаламға ұқсайтын. Актерлерді іріктеу кезінде TBS шетелдік нарықтарға тартымды болу үшін батыс сырт келбеті бар актерлерді ұсынды, бірақ актерлердің көп бөлігі Тоходан келді. 1966 жылдың 22 наурызында авторлық құқық кеңсесі шоуды тіркеуге келісім берді, енді ол Ultraman деп аталады. Әр эпизодтың бюджеті – .
Дизайн
Бастапқыда Бемюляр нұсқасын Кинджо галактикааралық рептилия жаратылысы ретінде ойластырды, ол өзін үлкейтіп, SIA-ға көмекке келуі тиіс болды. Алғашқы дизайн индуист және будда мифологиясының құсы Гаруда мен жапондық фольклорлық қарға-гоблин Тенгудің қосылған нұсқасы еді. Эйджи Цубурая алғашқы эскиздерді "тынышсыз және қатігез" деп тапты және телеспектакльдер бір уақытта жазылып жатқандықтан, өндіріс суретшісі Толь Наритадан қосымша эскиздер жасауын сұрады. Нарита гректердің хаос тұжырымына негізделген Ultra Q үшін Наританың монстр дизайндарынан өзгеше, гректердің космос (рет және үйлесім) тұжырымынан шабыт алды. Нарита сонымен қатар классикалық грек өнерінен, ежелгі Египеттен, Еуропа Ренессансынан және Миямото Мусасиден де шабыттанды. Цубурая мен Кинджо да Наританың дизайнына өз үлесін қосты. Ultraman-ның ғарыштық шығуын көрсету үшін, оның күміс терісі жұлдаралық зымыраннан жасалған болатты, ал қызыл сызықтар Марс планетасының бетін бейнелейді. Наританың ассистенті Акира Сасаки сазды мүсіндеді, бірақ мұрын мен ауыздың тым адамгершілікке жақын болуына алаңдады. Соңында олар ауыздан басталып, басқа қарай жүзімсіктей созылатын мұрын тәрізді шет жасауға және сөйлеу үшін ауызға икемділік беруге келісті. Бастапқы эскиздерде Ultraman отты және "күміс йод" деп аталатын сұйықтықты шашуға қабілетті болған, бірақ бұл идеялар қабылданбады. Фильм жасаушылар Ultraman тым жеңілмейтіндей сезінгендіктен және ол көрермендерде күдік пен қуаныш тудырады деп ойлағандықтан, соңғы сәтте "Түс таймері" деп аталатын үш минуттық ескерту шамдары қосылды.
Түсірілім
Өндіріс шығындары бюджеттен асып кетпеуі үшін, сериал 16 мм пленкаға түсірілді, ал оптикалық эффектілер 35 мм пленкаға түсірілді. Бұл желінің жаңа эпизодтарды қарқынды өндіріс кестесімен жасау қажеттілігін қанағаттандырды, себебі түсірілім 1966 жылдың наурыз айында шілдеде көрсету үшін басталды. Өндіріс тобы үш командаға бөлінді, олар өз кезегінде жанды түсірілім және арнайы эффектілерді түсіру топтарына бөлінді. TBS және TPC бастапқыда «Ультраменді» 17 шілдеде көрсетуге келісті, бірақ TBS «Ultra Q» соңғы эпизодына арналған уақытты жабу үшін оны бір аптаға кейінге жылдырды, ол жәндіктердің болмауына байланысты эфирден алынып тасталған еді. TBS сондай-ақ Fuji Television-нің ұқсас тақырыптағы «Амбассадор Магма» сериалының шығарылымын озуды қалады. «Ультрамен» сериалының өндірісі жеткілікті деңгейде жүріп жатса да, премьераға уақытында дайын болуға қатысты қиындықтар туындады. TBS, Tsuburaya Productions және демеушілер арасындағы келісімдерден кейін, «Ультраменнің алдындағы фестиваль» атты тікелей эфирде көрсетілетін арнайы телебағдарламаны жасауға шешім қабылданды, ол көрермендерге «Ультраменді» таныстыруға арналған және 10 шілдеде көрсетілуі тиіс еді. Бұл командаға премьералық эпизодты аяқтауға көмектесу мақсатында да жасалды. Арнайы бағдарлама «Ультраменнің тууы: Ультрамен премьерасын тойлау» деп қайта аталды. «Ultra Q» сериалына музыка жазған Кунио Мияучи «Ультрамен» сериалына да музыка жазуға шақырылды. Сериалдың ашылу музыкасының сөзін Хажиме Цубурая жазды (Коичи Фудзи деген атпен).
Жаратылыстар
Өндіріс дизайнері Толь Нарита шоудың барлық монстрларын жасады және кейде олардың бастапқы сипаттамаларынан ауытқыды. Көп жағдайда, сценарийшілер телеспектакльдерге ешқандай нақты сипаттамалар қоспады және олардың көпшілігін атсыз қалдырды. Монстрлардың аттары штаттық кеңестерде шешілді, онда сценарийші сол кездегі арнайы эффекттер технологиясымен түсіруге болатын немесе болмайтын жаратылысты жасады ма, жоқ па, анықталды. Монстрларды Риосаку Такаяма, Акира Сасаки және Экису Продакшнс мүсіндеп жасады. Годзилла франшизасының алғашқы 12 фильмінде Годзилла рөлін ойнаған Харуо Накаджима, Ultraman орындаушысы Бин Фуруямен монстрлардың барлық шайқастарын хореографиялады және тіпті үшінші және он бірінші эпизодтарда монстрларды өзі ойнады. Накаджима екі эпизодта камео түсірді, бірі 24-ші, екіншісі 33-ші эпизодта полиция қызметкері рөлінде. Ultraman жаңа монстр костюмдерін, сондай-ақ Ultra Q-дан қайта пайдаланған костюмдерді ұсынды. Жира монстры үшін Тоходан екі Годзилла костюмі қайта пайдаланылды, Эбирах, Теңіздің Қорқынышы фильмінен Годзилла костюмінің басы Мотра мен Годзилла фильмінен Годзилла костюмінің денесіне орналастырылды. Арқалық жүзбеқанаттары мен костюмнің бөліктері сары түске боялды, ал бас пен дене арасындағы байланысты жасыру үшін үлкен сары қырлы жиек қосылды. Шоу Ultraman Zoffy-нің Farewell, Ultraman финалында алғаш рет пайда болуын да көрсетеді.
Актерлік құрам
Сусуму Куробе – Шин Хаята / Ультрамен (ағылшын тіліндегі дубляжда Эрл Хаммонд дауыстаған): Бета капсуласымен Ультраменге айналатын Ғылым патрулінің мүшесі. Бин Фуруя резеңке костюм арқылы Ультраменді сомдады. Акидзи Кобаяши – капитан Тошио Мурамацу рөлінде: Ғылым патрулінің басшысы. Жапон нұсқасында ол кейде "Cap" деп аталады. Ағылшын тіліндегі дубляжда оның есімі "Капитан Мура" деп қысқартылады. Сандайу Докумамуши – Дайсуке Араши: Ғылым патрулінің шебер мергені. Масанари Нихей – Мицухиро Иде: Ғылым патрулінің комикалық ойлап тапқышы. Бастапқыда Сусуму Ишикава осы рөлге таңдалған. Ишикава бірнеше сахна түсірді, бірақ келісімшарттар бойынша туындаған дауларға байланысты өндірістен кенеттен шығып кетті. Ағылшын тіліндегі дубляжда кейіпкердің аты "Идо" деп өзгертілді. Хироко Сакурай – Акико Фудзи (ағылшын тіліндегі дубляжда Корин Орр дауыстаған): Ғылым патрулінің байланыс офицері. Акихиде Цузава – Исаму Хошино (ағылшын тіліндегі дубляжда Корин Орр дауыстаған): Ғылым патрулінің ресми емес талисманы. Ағылшын тіліндегі дубляжда ол Фудзидің кіші інісі ретінде таныстырылады. Акихико Хирата – доктор Ивамото: Ғылым патрулінің ғылыми кеңесшісі. "Эйдзи Тсубурая: Монстрлер шеберінен" алынған актерлер.
Эпизодтар
Ultraman тууы (ウルトラマン 誕生) – премьераға дейінгі сахналық қойылым, ол Ultraman-ды көрермендерге телесерияның бірінші бөлімінен бұрын таныстыру мақсатында жасалған. Сонымен қатар, бұл фильм жасаушыларға дебюттік эпизодты аяқтауға уақыт беру үшін өндірілді. Ultraman: Monster Movie Feature (長篇怪獣映画 ウルトラマン) – Хажиме Цубураяның режиссерлік еткен, 1, 8, 26 және 27-ші эпизодтардан қайта өңделген кадрлардан тұратын толық метражды фильм. Ол Toho Co., Ltd. компаниясымен 1967 жылдың 22 шілдесінде King Kong Escapes фильмімен бірге көрсетілді. Қайта тіріл, Ultraman (甦れ!ウルトラマン) – Масахиро Цубураяның режиссерлік еткен қысқа фильм, ол 1996 жылдың наурыз айында жарық көрді.
Ағылшынша нұсқасы
United Artists Television компаниясы Ultra Q және Ultraman фильмдерінің құқықтарын 1966 жылдың күзінде, Ultraman-нің алғашқы эпизоды эфирге шыққаннан кейін екі ай өткен соң сатып алды. Ultra Q дубляждалды, бірақ американдық телеарналар түсті хабарларды қара-ақ хабарлардан артық ұстанғандықтан, АҚШ-та көрсетілмеді. Ultraman 1980-ші жылдардың ортасына дейін синдикация арқылы көрсетіліп, тоқтатылып қайта жаңарды. UA TV Ultraman-ді халықаралық деңгейде де синдикациялады. Питер Фернандес, Корин Орр және Эрл Хаммонд дубляжға дауыс берді. Фернандес дубляждың сценарийін жазып, оның үстінен қадағалады. Ағылшын тіліндегі дубляж Ultraman-нің BCI Eclipse DVD шығарылымында, сондай-ақ Mill Creek Entertainment компаниясынан шыққан келесі DVD нұсқаларында қолданылды.
Жапония
2013 жылдың сәуірінде Цубурая жаңа Ultra Series шоуы мен кейіпкері Ultraman Ginga туралы баспасөз конференциясын өткізді, сонда 1966 жылғы түпнұсқа шоуға Жапонияда HD ремастеринг жасалатыны жарияланды. 2013 жылдың шілдесінде Bandai Visual компаниясы Цубурая Продакшнның 50 жылдығына арналған Ultraman HD Remaster 2.0 деген атаумен Ultraman-нің HD көшірмесін Blu-ray форматында шығарды. Bandai Visual сериалды әрқайсысы 13 эпизодтан тұратын үш жеке жинақта ұсынды. Бірінші жинақ 2013 жылдың 10 шілдесінде, екіншісі 2013 жылдың 25 қазанында, ал соңғысы 2014 жылдың 29 қаңтарында жарық көрді. 2020 жылдың 25 қарашасында Цубурая Продакшнс және Pony Canyon компаниялары серияның 3.0 HD ремастерингін Blu-ray форматында Ultraman 55th Anniversary Ultraman Archives: Ultraman MovieNEX деп атап шығарды, ол үлкен экранды телевизорларға сай келеді. Серияны өңдеу үшін EXA Quality Advanced Service (EQAS) композиттік технологиясы қолданылды, бұл суреттегі артық шуды кетіріп, зернолылықты сақтап тұруға мүмкіндік берді. 2009 жылдың маусым айында Mill Creek толық серияны 2009 жылдың 29 қыркүйегінде бұрынғы шығарылымдағы арнайы мүмкіндіктерімен бірге төрт дискілік жинақта қайта шығарды. 2019 жылдың 10 шілдесінде Mill Creek Entertainment компаниясы Indigo Entertainment арқылы Tsuburaya Productions компаниясынан франшиза кітапханасының көп бөлігін, соның ішінде 1100 эпизод пен 20 фильмді сатып алғанын мәлімдеді. Mill Creek серияны Blu-ray және цифрлық форматта 2019 жылдың 15 қазанында стандартты және steelbook нұсқаларында ұсынды. Mill Creek 2020 жылдың 10 шілдесінде Ultraman туған күні жинағын Blu-ray форматында шығарды. Ол премьераға дейінгі арнайы эпизодты және 1966 жылғы сериядан жеті эпизодты қамтыды, соның ішінде ағылшын тіліндегі дубляж да бар болды. Blu-ray-де Алекс Росс салған суреттер (алғашқыда Marvel's Ultraman комиксі үшін жасалған) пайдаланылды және ол DeepDiscount дүкенінде ғана сатылды. 2020 жылдың шілдесінде Shout! Factory компаниясы Alliance Entertainment және Mill Creek компанияларымен Tsuburaya және Indigo компанияларының қолдауымен бірнеше жылдық келісімге келгенін хабарлады. Бұл келісім оларға өткен жылы Mill Creek компаниясы сатып алған Ultra сериясы мен фильмдеріне (1100 эпизод және 20 фильм) эксклюзивті SVOD және AVOD цифрлық құқықтарын берді. Ultraman, басқа атаулармен бірге, Shout! Factory TV және Tokushoutsu платформаларында АҚШ және Канадада көрсетілді.
Ұсынылған жалғаулар
Шоудың сәттілігіне байланысты "Ultraman: Operation Giant" атты толық метражды фильм жоспарланды. Сценарийді жазуға Тошихиро Идзима тартылды. Фильм CinemaScope форматында түсірілуі және Ғылым патрулі жасаған, өзін құрбан ететін автомат, адам ғалымның көмегімен Жерге шабуыл жасаған Балтандар, "Моруго" деп аталған жаңа жер асты монстры және Ультраманға жаңа қылыш қаруы берілуі секілді жаңа кейіпкерлер енгізілуі керек еді. "Ultraman Continues (続ウルトラマン)" деген атпен шартты түрде аталған жалғас сериясы да ұсынылды; алайда, екі жоба да іске аспады.
Бейімделулер
Харви Комикс Энтертейнмент 1993 және 1994 жылдары «Ультрамен» негізінде екі қысқа комикс сериясын жариялады. Bandai 1990 жылы Super Famicom платформасы үшін «Ultraman» бейне ойынын, ал 1997 жылы Nintendo 64 үшін «PD Ultraman Battle Collection 64» бейне ойынын шығарды. Бұл ойындар тек Жапонияда ғана жарық көрді. 2011 жылы Шогакуканның «Monthly Hero’s» журналында «Ультрамен» атты манга адаптациясы жариялана бастады. Ол телесериалға жалғас ретінде саналады. Солтүстік Америкада манга 2015 жылдың 18 тамызында Viz Media компаниясы арқылы шығарылды, олар 2015 жылдың 18 ақпанында оның құқықтарын алған болатын. Манга сол аттас 3DCG анимесіне бейімделді және 2019 жылдың сәуірінде Netflix желісінде көрсетілді. 2022 жылдың мамырында Toho компаниясы Синжи Хигучи режиссерлік еткен «Shin Ultraman» сериалының жаңа нұсқасын шығарды. Қозғалыс түсіру технологиясын пайдалана отырып, түпнұсқа «Ультрамен» костюмінде ойнаған актер Бин Фуруя, Хидэаки Анномен бірге басты кейіпкерді сомдады.
Мұра
Дебюті болғаннан бері, шоу мен кейіпкер халықаралық попмәдениет құбылысына айналды, одан кейін одан үлгі алынулар, еліктеушілер, пароди́ялар, құрмет көрсетулер мен Ultraman-ге негізделген туынды кейіпкерлер айналасында құрылған мультимедиалық франшиза пайда болды. Сериал Гиннестің рекордтар кітабына "ең көп туындылары бар телесериал" ретінде енді. The Japan Times газетінің тілшісі Марк Шиллинг бұл сериалды "жапон ұлдарының (және аздаған қыздардың) және олардың отбасылары үшін міндетті түрде қаралатын туынды" деп атады және "сериал ұлттық мәдениеттің бір бөлігі, furikake (тамаққа қосылатын дәмдік) және таяқшалар сияқты" деп атап өтті. "Ready Player One", "Симпсондар", "Саут Парк", "Кёэй Тоши" және "Қырмызаман" фильмдерінде де көрсетілді. Крис Киркпатрик, Уилл Смит және Гильермо дель Торо 1966 жылғы сериалды бала кезінде тамашалаған шоулардың бірі деп айтты. Дель Торо Ultraman мен Пигмонды шоудағы сүйікті кейіпкерлері деп атады және Ultraman-ді "Тынық мұхиты" фильміне әсер еткен фактор ретінде көрсетті.