Кіріспе

Өсімдік түрі – Narcissus pseudonarcissus, көбінесе жабайы нарцисс немесе Лент лилиясы (Cennin Pedr) деп аталады, көп жылдық гүлдегіш өсімдік. Бұл түрдің ақшыл сары түсті тепалдары және қараңғырақ орталық түтігі бар. Ұзын, тар жапырақтары ашық сұрғылт-жасыл түсті және сабаудың тамырынан өседі. Өсімдік пиязшыдан өседі. Гүлдер тұқымдарды шығарады, олар өніп, гүлдейтін өсімдікке айналуына бес-жеті жыл уақыт керек болады. (Жыныстық тұқым көбею ата-ана гүлдерінің қасиеттерін араластырады, сондықтан егер бақшалық гибридтер Narcissus pseudonarcissus-тың жабайы популяцияларына жақын отырғызылса, гибридтік күш-қуатқа ие жаңа көшеттер жабайы өсімдіктермен бәсекелесіп, оларды ығыстырып шығару қаупі бар.)

Тарату

Бұл түр Испания мен Португалиядан шығысқа Германияға дейін және солтүстікке Англия мен Уэльске дейін Батыс Еуропаға тән. Ол көбінесе бақшаларда өсіріледі, ал Балқан, Австралия, Жаңа Зеландия, Кавказ, Мадейра, Британдық Колумбия, Онтарио, Ньюфаундленд, Нова-Скотия, Орегон, Вашингтон штаты, АҚШ-тың көп бөлігі және Фолкленд аралдарында популяциялары орныққан. Жабайы өсімдіктер орманды жерлерде, шалғынды далаларда және тасты жерлерде өседі. Ұлыбританияда 19-шы ғасырдан бері ауыл шаруашылығының қарқынды дамуы, орманды кесу және бақшаларда пайдалану үшін түйірлерін жою салдарынан жергілікті популяциясы едәуір азайды. Германияда 1981 жылы жабайы гүлдерді қорғауға бағытталған ұлттық науқан өткізілді. Англияда Солтүстік Йоркшир ұлттық паркіндегі Фарндел аңғарында Дуба өзенінің жағалауында осы түрдің ірі популяциясы кездеседі. Глостерширде Диммок Вудс SSSI-ге жақын жердегі түрдің үлкен популяциясын сақтайтын бірнеше табиғат қорықтары бар. Көктемде бірнеше қорықтардың маңында "Нарцисс" жаяу жолы бар. Сонымен қатар, N. pseudonarcissus-тің түрлі сорттары қашып, Ұлыбритания бойынша табиғи түрде таралып, көбінесе жол жиектерінде, саябақтарда, өзендер бойында және бақшалардан шығарылған басқа да органикалық материалдармен бірге түйірлері салынған жерлерде кездеседі.

Синонимдер

N. pseudonarcissus тарихы көптеген синонимдерді тудырды, соның ішінде: Синонимдер тізімі Ajax breviflos Haw. Ajax cambricus Haw. Ajax capax M. Roem. Ajax cernuus Haw. Ajax cuneifolius Haw. Ajax fenestralis Gray Ajax festalis (Salisb.) Salisb. Ajax festinus Jord. Ajax gayi Hénon Ajax hexangularis (Haw.) Herb. Ajax lobularis Haw. Ajax montinus Jord. Ajax multicus J. Gay Ajax platylobus Jord. Ajax porrigens Jord. Ajax praelongus Jord. Ajax pseudonarcissus (L.) Haw. Ajax pygmaeus M. Roem. Ajax radians M. Roem. Ajax rudbeckii M. Roem. Ajax sabiniamus Herb. Ajax serratus (Haw.) Haw. Ajax serratus var. suavis Haw. Ajax sexangularis M. Roem. Ajax telamonius Haw. Ajax telamonius var. grandiplenus Haw. Ajax telamonius var. plenus Haw. Ganymedes cernuus Haw. Narcissus ajax Sweet Narcissus andersonii Sabine ex M. Roem. Narcissus breviflos (Haw.) Steud. Narcissus festalis Salisb. Narcissus gayi (Hénon) Pugsley Narcissus gayi var. praelongus (Jord.) Pugsley Narcissus glaucus Hornem. Narcissus horsfeldii Burb. Narcissus luteus Bubani Narcissus pisanus Pugsley Narcissus radians Lapeyr. Narcissus renaudii Bavoux. Narcissus serratus Haw. Narcissus sylvestris Lam. Narcissus telamonius (Haw.) Link Oileus hexangularis Haw.

Кіші түрлер

Жабайы нарцисс түрлерінің көптеген подвидтері бар, бірақ нақты саны әртүрлі авторларға қарай өзгереді. Көптеген сорттардың болуы жіктеуді қиындатады. Осы подвидтердің арасында Тенби нарциссы (N. pseudonarcissus ssp. obvallaris, кейде жеке түр ретінде жіктеледі) бар, ол, мүмкін, өсіруден пайда болған, бірақ қазір Оңтүстік Уэльсте жабайы өседі. Төменде тізілген көптеген подвидтерді қазіргі уақытта Корольдік бау-бақша қоғамы, нарцисс бойынша Халықаралық сорт тіркеу органы түрлер деп санайды. «agm» белгісі қойылғандары Корольдік бау-бақша қоғамының Бақшалық Еңбек сыйлығының иегерлері. ssp. pseudonarcissus agm Narcissus pseudonarcissus subsp. pseudonarcissus Lent lily, wild daffodil Англия және Уэльс
ssp. bicolor (син. N. bicolor L.)
ssp. calcicarpetanus Fernández Casas
ssp. eugeniae Орталық Испания (син. N. eugeniae Fernández Casas)
ssp. major Испандық нарцисс, үлкен нарцисс Иберия (син. N. hispanicus Gouan.)
ssp. moschatus (L.) Baker agm Аққу мойны нарциссы (син. ssp. candidissimus Desf. ; син. N. moschatus L., N. alpestris Pugsley.)
ssp. munozii garmendiae Fernández Casas
ssp. nevadensis Иберия (син. N. nevadensis Pugsley)
ssp. nobilis (син. N. nobilis (Haw.) Schult. & Schult. f.) Ірі гүлді нарцисс Иберия. Нарцисс гүлдерінің ең үлкен диаметрі 12,5 см-ден асады.
ssp. obvallaris agm Тенби нарциссы Оңтүстік Уэльс (син. N. obvallaris, Salisb., кейде ssp. major-дың қалдық өсіруден алынған деп есептеледі [1])
ssp. pallidiflorus Ақшыл гүлді нарцисс Испания және Франция
ssp. portensis Иберия (син. N. portensis Pugsley)
ssp. pugsleyanus Barra & López Испания
ssp. radinganorum (син. N. radinganorum Fernández Casas) Оңтүстік-шығыс Испания.

Түрлері

Narcissus pseudonarcissus ssp. Pseudonarcissus-тың өзі көптеген түрлеріне ие (H. W. Pugsley-дің 1933 жылғы Корольдік бау-бақша қоғамы журналындағы мақаласында сипатталған), оның ішінде var. festinus, var. humilis, var. insignis, var. minoriformis, var. montinus, var. platylobus және var. porrigens түрлері бар. Пэгсли сипаттаған сегізінші түр, var. pisanus, 1968 жылғы "Даффодил және Тюльпан жылнамасында" А. Фернандес тарапынан одан әрі толықтырылды.

Екі гүлді тұқымдар

Уэльсте, Англияның оңтүстік-батысында және Францияның солтүстігінде құлшыныспен бау-бақша өсімдіктерін зерттейтін ғалымдардың жүргізген соңғы зерттеулері N. pseudonarcissus-тің жабайы немесе табиғи популяциялары арасында өсетін, өте ерекше, қос гүлді түрлерін анықтады. Мұндай сирек кездесетін формалар 16-шы ғасырдың соңы мен 17-шы ғасырдың басында Джон Джерард және Джон Паркинсон сияқты ботаниктер мен дәрілік шөптерді зерттеушілерге белгілі болған, олар оларды әртүрліше "Pseudonarcissus Anglicus flore pleno", "Геррардтың қос нарцисі" және кейінірек "Ағылшын қос нарцисі" деп сипаттаған. Жер иелерінің рұқсатымен түйірлер жиналды және болашақта осы ерекше сорттардың кейбіреулері коммерциялық қолжетімді болуы мүмкін деп үміттенілуде.

Эмблемасы

Нарцисс – Уэльстің ұлттық гүлі, уэльс тілінде Cennin Pedr (Питердің пиязы) деп аталады. Нарцисс сонымен қатар Глостершир округінің гүлі болып табылады.

Денсаулыққа қауіп төндіреді

Барлық Нарцисс түрлері сияқты, дағдылар да ликорин алкалоидты улы затын қамтиды, көбінесе түйірде, бірақ жапырақтарында да болады. Осы себепті, дағдының түйірлерін және жапырақтарын ешқашан жемеу керек.