Кіріспе

Жылдық өсімдік сабағының қалың жапырақтары немесе жапырақ тамырлары қоректік заттар мен суды сақтауға арналған, ботаникалық тұрғысынан түйір деп аталады.

Ботаникада түйір – қыстама кезеңінде қоректік заттарды жинап сақтайтын қалың жапырақтары немесе жапырақ тамырлары бар қысқа жер асты сабағы. Бау-бақшада басқа да сақтау мүшелері бар өсімдіктерді декоративті көкөніс өсімдіктері немесе жай ғана көкөніс деп атайды.

Сипаттама

Лампаның жапырақ табандары, сонымен қатар қабықшалар деп те аталады, әдетте жапырақтарды ұстамайды, бірақ өсімдікке қолайсыз жағдайларда тіршілік етуге мүмкіндік беретін қоректік заттар қорын қамтиды. Лампаның ортасында вегетативтік өсу нүктесі немесе ашылмаған гүл шоғы болады. Табаны қысқартылған сабақтан қалыптасады, ал өсімдік осы табақшадан өседі. Тамырлар табақтың төменгі жағынан, ал жаңа сабақтар мен жапырақтар жоғарғы жағынан шығады. Қабықты балдырлардың құрғақ, жарқын қабықтары бар, олар майлы қабықшалардың үздіксіз қабатын қорғайды. Allium, Hippeastrum, Narcissus және Tulipa туыстарындағы түрлердің барлығында қабықты балдырлар кездеседі. Lilium және Fritillaria түрлері сияқты қабықсыз балдырларда қорғаныш қабық болмайды және қабықшалары бос болады. Лампалы өсімдік түрлері вегетативтік және репродуктивтік өсу кезеңдерінен өтеді; лампа вегетативтік кезеңде гүлдейтін мөлшерге дейін өседі, ал өсімдік репродуктивтік кезеңде гүлдейді. Бір кезеңнен екінші кезеңге өту үшін белгілі бір орталық жағдайлар қажет, мысалы, суық қыстан көктемге ауысу.

Қалқанша

Балбиль – бұл кішкентай балбыра, оны балблет, балбет немесе балбел деп те атайды. Кішкентай балбыралар үлкен балбыраға айналуы немесе көбеюі мүмкін. Егер бір немесе бірнеше орташа мөлшерлі балбыралар бастапқы балбыраның орнына пайда болса, оларды жаңару балбыралары деп атайды. Көбею балбыралары – бұл балбыраның ішіндегі әрбір жапырақта немесе бастапқы балбыраға жалғанған жер астындағы кішкентай сабақтардың ұштарында дамитын кішкентай балбыралар. Кейбір лилиялар, мысалы, Lilium lancifolium (жолбарыс лилиясы), жапырақтарының қойнауларында кішкентай балбыралар – балбильдер пайда етеді. Пияз тұқымдасының (Alliaceae) бірнеше өкілдері, соның ішінде Allium sativum (сарымсақ), гүлшоғырында балбильдер қалыптастырады, кейде гүлдер сарқылып кеткенде немесе тіпті гүлдердің орнына (апомиксистің бір түрі). «Ағаш пияз» (Allium × proliferum) деп аталатын пияз, тұздауға жеткілікті үлкен кішкентай пиязды құрайды. Кейбір папоротниктер, мысалы, «тауық және қозы» папоротнигі, жапырақтарының қауырсындарындағы тікпелердің ұштарында жаңа өсімдіктер шығарады, оларды кейде балбильдер деп атайды.