Кіріспе

Гүлді өсімдіктер туысы

Гераний туысы – 422 түрді қамтитын, бір жылдық, екі жылдық және көп жылдық өсімдіктер туысы. Олар әлемнің қоңыржай аймақтарында және тропик тауларында кездеседі, ең көп түрлері Жерорта теңізінің шығыс бөлігінде таралған. Жапырақтары қолға ұстағанда бөлінген, негізінен дөңгелек пішіндес. Гүлдері бес қанатынан тұрады және ақ, қызғылт, күлгін немесе көк түсті болып келеді, көбінесе айқын тамырларымен ерекшеленеді. Көбейту жазда жартылай пісіп жеткен сабақтардан кесу арқылы, тұқыммен немесе күзде немесе көктемде бөлу арқылы жүзеге асырылады. Геранийдің личинкаларын кейбір Lepidoptera түрлері, оның ішінде қоңыр құйрықты, көлеңке шыбын және егешқұрт жейді. Геранийдің кем дегенде бірнеше түрі гинодиоэциалды. Geranium viscosissimum (жабысқақ гераний) түрі протокарниворлы болып саналады.

Атауы

Тұқым атауы ежелгі грекше γέρανος (géranos) 'құс' сөзінен алынған. Ағылшынша "cranesbill" атауы кейбір түрлердің жеміс қапшығының құстың басы мен тұмсығына ұқсауынан туындайды. Жұмыртқалық бөлігі бас, ал созылған мойынша тұмсық сияқты көрінеді.

Сипаттама

Гүлдері әдетте бес мүшелі және ақтан күлгін түске дейін болады. Жапырақтары саусақ тәрізді, тар, ұштарға қарай бөлінген.

Пеларгониямен шатастыру

Шатастыратыны, "герань" дегені – "Pelargonium" туысына жататын және бау-бақшаларда кеңінен өсірілетін "Geraniaceae" тұқымдасының өсімдіктерінің де жалпылама атауы. Линней бастапқыда барлық түрлерді бір туысқа, "Geranium" деп біріктірген, бірақ 1789 жылы Шарль Л’Эритие оларды екі туысқа бөлді. Ал бұрынғы басқа да түрлері қазір "Erodium" туысына жатқызылған, оның ішінде Солтүстік Америкада "филарей" деп белгілі өсімдіктер де бар. "Шыдамды герань" термині көбінесе бау-бақшалық "Geranium" түрлерін қыста төзімсіз "Pelargonium" түрлерінен ажырату үшін қолданылады. Дегенмен, барлық "Geranium" түрлері қыста төзімді емес (төменде қараңыз). Гүлдерінің пішіні "Geranium" және "Pelargonium" туыстарын ажыратудың бір жолы. "Geranium" гүлдерінің бес жапырақшасы бір-біріне өте ұқсас, сондықтан олар радиалды симметриялы (актиноморфты), ал "Pelargonium" (сондай-ақ "Erodium") гүлдерінің екі жоғарғы жапырақшасы төменгі үш жапырақшадан ерекшеленеді, сондықтан гүлдердің бір ғана симметрия жазықтығы бар (зигоморфты).