Мюнхен қаласындағы Гертнерплац театры

Кіріспе

Мюнхендегі опера театры, Бавария, Германия.

Штатстheater ам Гартнерплац (Staatstheater am Gärtnerplatz), көбінесе Гартнерплац-театры деп аталады, Мюнхендегі опера театры және опера труппасы. (Гартнерплац – Людвигсворштадт-Изарворштадт ауданындағы қалалық алаң.) Ол 1865 жылғы 4 қарашада Ұлттық театрдан кейін қаланың екінші ірі театры ретінде ашылды. Кез келген уақытта опереттамен ғана айналысса, соңғы жылдары опера, мюзикл және балет қойылымдары да қойылды. Оның қызмет көлемі Берлиндегі Комише Опера мен Лондондағы Англия Ұлттық Операсының қызметіне ұқсас. Германиядағы ең белсенді театрлардың бірі болып табылатын оның маусымы қыркүйектен шілдеге дейін созылады және 200-ден астам қойылымды қамтиды. Қазіргі уақыттағы директоры – Йозеф Эрнст Кёпплингер.

Тарих

1863 жылы «Volkstheater» (халық театры) құру жөніндегі комитет құрылды. Баварияның Людвиг II 1864 жылғы 10 мамырда Изарворштадт ауданында жаңа ғимарат салуға рұқсат берді. Ол Франц Майкл Райфенстюэльдің жобалауымен классицизм стиліндегі Ұлттық театр үлгісінде салынды. Іргетасы 1864 жылғы 25 тамызда қаланды, ал құрылысы 1865 жылғы 27 мамырда аяқталды. Театр 1865 жылғы 4 қарашада Бавариядағы герцог Максимилиан Жозефтің қатысуымен, корольдің өкілі ретінде ашылды. Ашылу шарасы прологтан кейін Герман Шмидтің «Біз не қалаймыз» (Was wir wollen) атты аллегориялық мерекелік пьесасымен (Festspiel) өтті, музыкасын de жазды. Бас театрдан өзге репертуарды көрсетуге арналған театр, жиі директорлар алмасуына байланысты қаржылық қиындықтарға тап болды. 1870 жылғы наурызда сатылып, алдымен бұрынғы директоры Фридрих Энгелькенге, кейін сәулетші мен серіктесіне өткенімен, олар оны 1870 жылғы мамырда ресми түрде сатып алған корольге сатты. Театр 1 қазан 1870 жылы Герман фон Шмидтің режиссерлігімен қайта ашылды. 1873 жылы Людвиг II оған «Гартнерплацтағы Корольдік театр» (Königliches Theater am Gärtnerplatz) деген атау берді. 1877 жылдан бастап ол театрды және Хофтеатрды басқарды. 1878/79 жылғы маусым өте сәнді болды, бірақ үлкен шығынға әкелді. Сондықтан Перфалл Хофтеатрға көшті, ал оның орнын Георг Ланг басты. Театр корольдық белгісінен айырылып, «Гартнерплацтағы театр» (Theater am Gärtnerplatz) деп аталды. 1913 жылы театрды de қайта жаңартып, көрермендердің қабаттарға жаңа тәсілмен келуін және жаңа ложалар салуды ұсынды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Kriegsfonds және әлеуметтік ұйымдарға көмек көрсету үшін бірнеше қайырымдылық шаралары өткізілді. 1923 жылы театрды de сатып алды. Театр салынып жатқан кезде опереттаға, жаңа жанрға баса назар аударылды. Сондай-ақ, неміс тілінде диалогтары бар әншілердің әндері де қойылды. Театр корольдік театр ретінде ашылғанда Жак Оффенбахтың «Музыкалық кеш» (Eine musikalische Soirée in der Vorstadt) атты «Пиццельбергер салоны» қойылымы көрсетілді. Кейбір оперетталар әлемдік премьерасын алды, соның ішінде Карл Зеллердің «Форнаринасы» (1879 жылғы 18 қазанда) de, Агнес Ланг Ратти, de және Макс Хофпауэрдің қатысуымен қойылды. 1892 жылдың соңында Африкадан келген адамдармен бірге «Халық шоуы» (Völkerschau) – «Дахомейдің амазонкалары» (Die Amazonen von Dahomey) бірнеше апта бойы көрсетілді. 1899 жылдан бастап театр негізінен оперетталарды қойып, Германиядағы жанрдың жетекші театрларының бірі саналды. Фанни Зу Ревентлоу қысқа мерзімге жұмыс істеді. Магда Шнайдер 1920 жылдардың соңында ай сайын 48 рет сахнаға шығуға мәжбүр болғанын, ал жалақысы өте аз болғанын айтты («für eine lächerliche Gage bis zu achtundvierzig mal im Monat auf der Bühne»). 1930 жылға дейін Поссен және Фольксштукке қойылымдары көрсетілді, содан кейін нацистік режим еврей жазушылары, либреттошылары мен композиторларының қойылымдарын тыйым салып, театрдың тек оперетталар үшін ғана пайдаланылуын талап етті, себебі оперетта қарапайым халықты театр өнерімен таныстырудың тиімді құралы болды («ausschließlich zur Aufführungsstätte von Operetten, weil die Operette ein sehr wesentliches Mittel ist, um den Volksgenossen an die Theaterkunst heranzuführen»). 1937 жылғы сәуірде Бавария мемлекеті театрдың иесі атанды. Оны жаңа ғимаратпен алмастыру жоспарлары іске аспады, бірақ ғимарат жаңартылды. 1937 жылғы 20 қарашада Германиядағы жалғыз мемлекеттік оперетта театрының қайта ашылуында Иоганн Штраустың «Жарқанат» (Die Fledermaus) операсы қойылды, көрермендердің арасында Адольф Гитлер де болды. 1938 жылдан бастап Фриц Фишер интендант, ал Питер Кройдер музыкалық жетекші болды. Фишер Берлин ревюлері мен түсірілген оперетталардың ықпалымен жаңа стильді көрсетті, бұқаралық көріністер, сәнді сахналау және жылдам оқиғалармен ерекшеленді. Бернхард Стимлер мен Карл Михалскидің «Көкке саяхат» (Eine Fahrt ins Blaue) атты операсының премьерасы 1942 жылғы 18 мамырда өтті. Сонымен қатар, Гитлердің сүйікті опереттасы «Жұмбақ жесір» (Die lustige Witwe) жиі қойылды. 1945 жылғы 21 сәуірде Мюнхеннің соңғы бомбалауынан театр қатты зақымдалды. Соғыстан кейін көп ұзамай Шорнштрасседе қойылымдар өтті, ал жаңартылған театр 1948 жылғы 19 маусымда Иоганн Штраустың «Венециядағы түн» (Eine Nacht in Venedig) операсымен қайта ашылды. Гертнерплаццтеатры Густав Грундгенстің қатысуымен Оффенбахтың «Бандиттер» (Die Banditen) операсын қоюға мүмкіндік алды, ол алғаш рет 1949 жылғы 6 шілдеде сахналанды, Грундген негізгі рөлді ойнады («mit intellektuell komödantischer Bravour»). Театр негізінен танымал шығармаларды қойды, соның ішінде Миллёккердің «Тілші» (Der Bettelstudent), Абрахамның «Виктория және оның гусары» (Viktoria und ihr Husar), Кальманның «Ча́рдаш әйелдері» (Die Csárdásfürstin) ролінде Сари Барабас, «Графиня Марица», Зелердің «Құс сатушы» (Der Vogelhändler) және Лехардың «Күлімдеген ел» (Das Land des Lächelns), Элизабет Библ Ми ролінде және Гарри Фридауэр Гюстл рөлінде ойнады. Эрик Шарелльдің сахналаған Буркхардтың «Оттық шоуы» (Das Feuerwerk) 1950 жылғы 16 мамырда Мюнхеннен тыс жерлерде де жақсы қабылданды. 1952 жылдан 1955 жылға дейін Бавария мемлекеттік операсын да басқарған Рудольф Хартманн театрға жетекшілік етті. Ол операларды қоюды бастады, бірақ мемлекеттік опера труппасымен. 1955 жылдан бастап театр қайтадан тәуелсіз болып, ресми түрде «Гартнерплацтағы мемлекеттік театр» (Staatstheater am Gärtnerplatz) деп аталды, оны Вилли Дувуазен (1955-1958), Арно Ассманн (1959-1964), Курт Пшерер (1964-1983), Хелмут Матиасек (1983-1996), de (1996-2007), Ульрих Петерс (2007-2012) және de (2012 жылдан бері) басқарды. Бас дирижер – Энтони Брэмалл (2017 жылдан бері), ал хореограф – Карл Альфред Шрайнер (2012 жылдан бері). 1955 жылы Гартнерплацтта алғашқы мюзикл қойылды, ол Кристин Гёрнер мен Труде Хестербергтің басты рөлдерде ойнаған Гарольд Роумның «Фанни» (Fanny) мюзиклінің неміс тіліндегі премьерасы болды. Бір жылдан кейін Иоганн Хестерс қатысқан Коул Портердің «Мені сүй» (Kiss Me, Kate) мюзиклі қойылды. 1984 жылы Август Эвердинг сахналаған және Корнелия Фробосс Элиза Дулиттл рөлінде ойнаған Лоуэнің «Менің әсем ханым» (My Fair Lady) мюзиклі қойылды. 1957 жылы театр Мюнхенде Стравинскийдің «Жақсы жолмен жүруші» (The Rake's Progress) операсының алғашқы қойылымын көрсетті. Опералардың әлемдік премьераларының ішінде 1994 жылы Пол Энгельдің «Даниэль» (Daniel), 2003 жылы Авет Тертерянның «Дүрбі» (Das Beben) және 2014 жылы Вильфрид Хиллердің «Құбыршық» (Der Flaschengeist) опералары бар. Театр 2012 жылы кең ауқымды жөндеуге жабылды. 2017 жылғы 15 қазанда гала-концерттен кейін және Иоганн Штраустың «Жұмбақ жесір» (Die lustige Witwe) операсының жаңа қойылымынан кейін театр қайта ашылды.

In 1863, a committee for the founding of a Volkstheater (people's theatre) formed. Ludwig II of Bavaria authorized a new building in the borough Isarvorstadt on 10 May 1864. It was designed by Franz Michael Reiffenstuel, who modelled it after the Nationaltheater in classicist style. The groundbreaking was on 25 August 1864, and the topping out was celebrated on 27 May 1865. The house was opened on 4 November 1865, with Duke Maximilian Joseph in Bavaria representing the king. The opening performance was a Prologue followed by an allegorical festive play (Festspiel) by Hermann Schmid, Was wir wollen (What we want), with music by de. The house, intended to show a different repertory than the court theatre, met with financial problems, under frequently changing directors. It had to be sold in March 1870, went first to the former director Friedrich Engelken, shortly thereafter to the architect and a partner, who bought it for the king, who acquired it officially in May 1870. It was reopened on 1 October 1870, directed by Hermann von Schmid. In 1873, Ludwig II granted it the name "Königliches Theater am Gärtnerplatz" (Royal theatre at the Gärtnerplatz). From 1877, de directed the house and also the Hoftheater. The 1878/79 season was especially splendid but resulted in a large deficit. Perfall therefore focused on the Hoftheater, and was succeeded by Georg Lang. The theatre dropped the royal emblem and was called "Theater am Gärtnerplatz". In 1913, the house was rebuilt by de, who designed a new approach by the audience to the tiers, and installed more loges. During World War I, several charity performances were given for the Kriegsfonds and social organisations. In 1923, the house was acquired by the de. When the theatre was built, the focus was on operetta, then a new genre. Singspiele, light operas with spoken dialogue in German, were also performed. When the house opened as a royal theatre, Jacques Offenbach's Salon Pitzelberger was played, titled Eine musikalische Soirée in der Vorstadt (A musical soiree in the suburb). Some operettas received their world premiere, including Carl Zeller's Die Fornarina on 18 October 1879, starring de, Agnes Lang Ratthey, de and Max Hofpauer. At the end of 1892, a Völkerschau (People's Show), Die Amazonen von Dahomey, appeared with people from Africa for several weeks. From 1899, the theatre played mainly operettas and was regarded as one of the leading houses for the genre in Germany. Fanny zu Reventlow was engaged for a short time. Magda Schneider appeared at the end of the 1920s, complaining that she had to perform up to 48 times a month for a laughable salary ("für eine lächerliche Gage bis zu achtundvierzig mal im Monat auf der Bühne"). Some Possen and Volksstücke were presented until the 1930s, when the Nazi regime banned performances by Jewish writers, librettists and composers, and demanded that the theatre serve as a venue exclusively for operettas, as the operetta was an excellent means of familiarizing the ordinary citizen with the theater arts ("ausschließlich zur Aufführungsstätte von Operetten, weil die Operette ein sehr wesentliches Mittel ist, um den Volksgenossen an die Theaterkunst heranzuführen"). In April 1937, the state of Bavaria became owner of the theatre. Plans to replace it with a new building were not realised, but the house was restored. The reopening of the only state operetta house in Germany on 20 November 1937 presented Die Fledermaus by Johann Strauss, with Adolf Hitler in the audience. From 1938, Fritz Fischer was the intendant and Peter Kreuder was the music director. Fischer showed a new style, influenced by Berlin revues and filmed operettas, with mass scenes, opulent staging and fast action. Gitta. Eine Fahrt ins Blaue, a Lustspieloperette composed by Bernhard Stimmler and Carl Michalski, premiered on 18 May 1942, presenting the new style. Die lustige Witwe was also played, the declared favourite operetta of Hitler, who attended the theatre frequently. On 21 April 1945, the theatre was badly damaged by the last bombing of Munich. Shortly after the war, performances were held at a Schornstraße location, and the restored theatre was reopened on 19 June 1948, playing Eine Nacht in Venedig by Johann Strauss. The Gärtnerplatztheater was able to secure Gustaf Gründgens to stage, as a guest, Offenbach's Die Banditen (The Bandits), first performed on 6 July 1949, with Gründgens playing a major role ("mit intellektuell komödantischer Bravour"). The theatre played mainly popular works, including Millöcker's Der Bettelstudent, Abraham's Viktoria und ihr Husar, Kálmán's Die Csárdásfürstin with Sári Barabás in the title role, and Gräfin Mariza, Zeller's Der Vogelhändler, and Lehár's Das Land des Lächelns, with Elisabeth Biebl as Mi and Harry Friedauer as Gustl. The world premiere of Burkhard's Das Feuerwerk, staged by Erik Charell on 16 May 1950, was noticed well beyond Munich. From 1952 to 1955, lt=Rudolf Hartmann, who also directed the Bavarian State Opera, led the theatre. He initiated the performance of operas, but with the ensemble of the State Opera. From 1955, the theatre was again independent and officially named Staatstheater am Gärtnerplatz, led by Willy Duvoisin (1955 to 1958), Arno Assmann (1959 to 1964), Kurt Pscherer (1964 to 1983), Hellmuth Matiasek (1983 to 1996), de (1996 to 2007), lt=Ulrich Peters (2007 to 2012) and de (since 2012). The chief conductor is Anthony Bramall (since 2017), and the director of dance is Karl Alfred Schreiner (since 2012). In 1955, the first musical was performed at the Gärtnerplatz, the German premiere of Harold Rome's Fanny, with Christine Görner and Trude Hesterberg in leading roles. It was followed a year later by Cole Porter's Kiss Me, Kate with Johannes Heesters. Loewe's My Fair Lady was performed in 1984, staged by August Everding and with Cornelia Froboess as Eliza Doolittle. In 1957, the theatre showed the first performance in Munich of Stravinsky's opera The Rake's Progress. World premieres of operas included lt=Paul Engel's Daniel in 1994, Avet Terterian's Das Beben in 2003, and Wilfried Hiller Der Flaschengeist in 2014, among others. The theatre was closed in 2012 for extensive restoration. It was reopened on 15 October 2017 with a gala performance followed by a new production of Die lustige Witwe on 19 October.