Кіріспе

Грипс театры (Grips Theater) – Берлиндегі Хансавиерттегі Хансаплацтағы Алтонаер көшесінде орналасқан, балалар мен жасөспірімдерге арналған танымал және құрметті эмансипациялық театр. Бұл театр "балалар мен жастардың өмірі мен тұрмыс жағдайларын әлеуметтік-сыни тұрғыдан қарастырып, оны түпнұсқалық, әзіл-қалжыңға толы және музыкалық қойылымдарына енгізген әлемдегі алғашқы театр" болып табылады. Ол ұлттық және халықаралық деңгейде танымал, бұрынғы көркемдік директоры Волкер Людвигтің ересектерге арналған мюзиклдері, мысалы, мәңгілік "Linie 1", "Café Mitte" немесе Альдус Хакслидің "Жаңа әлем" романының сахналық бейімделуі осыған әсер етті. GRIPS театрының пьесалары әлемнің 40 тіліне аударылып, 1500-ден астам рет сахналанды.

Шығу тегі

1966 жылы Берлиндегі рейхскабаретте балалар театры құрылды, «оқушылар тобы тақырыптық әндермен араласқан бағдарламалар мен сатирикалық эскиздер жасады». Волкер Людвиг, кейін ГРИПС театрының көркемдік директоры болып, шамамен қырық жыл қызмет еткен, Аустерпарламентаристік оппозиция (Германияның парламенттен тыс оппозициясы) деп аталатын топтың авторлары мен негізін қалаушыларының бірі болды. Бұл 1960-шы жылдардың екінші жартысы мен 1970-шы жылдардың басында Батыс Германиядағы саяси наразылық қозғалысы еді, ол неміс студенттік қозғалысының маңызды бөлігін құрады. 1966 жылдың жазында топ демалыс күндері балаларға арналған пьесаларды орындауды бастады, алғашқы қойылым – сатирикалық түрде өңделген «Үш алтын шашы бар шайтан» ертегісі болды. Топ сол кезде балалар театрының негізгі бөлігі болған ертегілік пьесаларға балама ретінде балаларға арналған пьесаларды көбірек қоя бастады. Олар балаларға арналған пьесаларды жасап, балалардың өміріндегі мәселелерді көтерді, ал әкияттар бұл мәселелерді жеткіліксіз немесе мүлдем қарастырмады. 1968 жылы Волкер Людвиг пен оның ағасы, карикатурист Райнер Хахфельд «Пицчепачқа саяхат» (Die Reise nach Pitschepatsch) атты алғашқы пьесасын жазды. Онда Миллипилли есімді қыз басты рөлде ойнайды, ол алыс аралға барып, үлкендердің немқұрайлылығынан кеуіп қалған Санта-Клаустың шыршасын құтқаруға тырысады. 1969 жылы топ балалар пьесаларына әлеуметтік сын элементтерін көбірек енгізуге келісті. Осының нәтижесінде алғашқы әлеуметтік сынға ие балалар пьесасы – Людвиг пен Хахфельд жазған «Стоккерлок унд Миллипилли» дүниеге келді. Пьесада Максимилиан есімді кішкентай бала отбасын және айналасындағыларды балаға ыңғайлы мінез-құлыққа мәжбүрлеу үшін құлаққа түйрелетін сыбызғымен шантаж жасайды. «Стоккерлок унд Миллипилли» ГРИПС театрының тұңғыш пьесасы болып саналады және үлкен жетістікке ие болды. Германиядағы театрлар осы пьесаны сахналады, ал оны басқа елдердің театрлары да бейімдеді. 1969 жылы пьеса Берлин үкіметінің «Біріміз» сыйлығымен марапатталды. Әлеуметтік-саяси тұрғыдан жаңаша, қазіргі заманғы балалар театрының тұжырымы баршаға ұнаған жоқ, әсіресе консервативті ортада. Театр балалардың кейіпкерлері үшін сынға ұшырады, олар көбінесе ересектерге сыйластық танытпады. Алайда, авторлар балалардың бостандығы мен құқықтарын баса назарға алуды мақсат еткен. Балалар театрының актерлік тобы спектакльге келген балалар мен жасөспірімдермен жиі сұхбаттасып, оларды толғандыратын мәселелерді білуге тырысты. Жиі кездесетін тақырып – гендерлік рөлдер, соның ішінде қыздардың мансапты таңдаудың орнына үй шаруасымен айналысуы, ал 1970-ші жылдары труппа осы тақырыпқа қатысты пьесаларды көбірек қойды.

Бөліну

1971 жылы кейбір актерлер труппадан бөлініп, балаларға арналған жыныстық тәрбие пьесасын әзірлеу үшін Theater Rote Grütze балалар театрын құрды. "Бұл туралы айтпа!" – Жыныстық тәрбиеге арналған пьеса" (Darüber spricht man nicht!!! Ein Spiel zur Sexualerziehung) 1973 жылы қоғамдық наразылық тудырды. Актерлер жыныстық табу сөздерін қолданды және "балаларды өз денелері мен дене функцияларынан ұялмайтын етуге үйретті". Батыс Берлинде консерваторлардың қатаң сын-пікірлеріне қарамастан, қалалық әкімдік оны бастауыш мектеп сыныптарына ұсынды, ал "Бавария мұғалімдеріне балаларымен бірге осы қойылымды көруге рұқсат берілмеді".

GRIPS атауы

1972 жылы балалар театрының Курфюрстендаммдегі Форум театрына көшуіне байланысты атауы өзгертілді, ал труппа «Grips» деген атты таңдады. Бұл неміс тіліндегі сөз, жылдам түсіну қабілетін білдіреді және ойлаудың қызықты екенін көрсетеді. Волкер Людвигтің сөзінше, «Grips – ешқашан басылмау, әрқашан ақыл-ойыңның соңғы ұсқын-дағына сену және ең қиыны – жағымды көзқарас қалыптастыруға тырысу». Графикалық дизайнер және балалар кітаптарының авторы Юрген Спон осыған сәйкес логотипті жасады: үлкен мұрынды қара бет, «GRIPS» деген жазуы бар картон қораптың ішінде көрінеді.

Хансавиертелге көшіріңіз

1974 жылы театр Хансавиерттелдің оңтүстік бөлігіндегі Хансаплацқа көшіп келді, ол соғыстан кейінгі модернистік тұрғын үйлерден құралған аудан. Ғимаратты неміс сәулетшілері Эрнст Цинссер мен Хансруди Пларре 1957 жылы Халықаралық сәулет көрмесі үшін салынған Интербау тұрғын үй кешенінің бір бөлігі ретінде жобалаған. ГРИПС көшіп келгенге дейін, бұл жерде "Беллевиу" кинотеатры орналасқан. ГРИПС жаңа орнында алғаш рет 1974 жылдың 30 қыркүйегінде есігін ашты. Ғимарат труппаның ұсынысына сәйкес қайта жаңартылды. Форум театрында болғандай, сахна орындықтармен қоршалды, бұл актерлерді көрермендердің арасына орналастырды. Күні бүгінге дейін сахнаның барлық төрт жағына көрермендерді орналастыру мүмкіндігі сақталып келеді, бірақ көбінесе бір жағы фон ретінде пайдаланылады. Сахна көтерілмегендіктен, алдыңғы қатарда отырған көрермендер актерлермен бір деңгейде болады. Театрдың сыйымдылығы 360-400 адамды құрайды. Кіреберіс Райнер Хахфельдтің карикатураларынан жасалған мозаикамен әсемделген. Ғимарат U-Bahn Hansaplatz стансасымен біріктірілгендіктен, театрға барушылар GRIPS-ке қоғамдық көлікпен оңай жете алады.

Жастарға арналған алғашқы пьесалар

Алғашында труппа балаларға арналған қойылымдарға көбірек назар бөлгенімен, кейіннен жасөспірімдерге тән мәселелерді өз концепциясына енгізуді көздеді. "Қызым-ай!" (Mensch Mädchen!) атты гендерлік рөлдерді көрсететін балалар пьесасының табысынан кейін, GRIPS 1975 жылдың күзінде өзінің алғашқы жастар пьесасын ұсынды. "Осы керемет!" (Das hältste ja im Kopf nicht aus) деп аталатын қойылым жалпы білім беретін мектеп оқушыларының проблемаларына арналған.

ГРИПС-қа қарсы науқан

Оның алғашқы жастар пьесасы труппаға келесі ағалар Гримм сыйлығын әкелсе де, 1975 жыл оның пьесалары төңірегіндегі қоғамдық саяси пікірталас пен театрына қарсы қаралау науқанының басталуымен де ерекшеленді. Христиан-демократтар партиясының Берлиндегі бөлімшесі актерлерді балаларды бұзатын коммунистер деп айыптады және жастар пьесасының "дұрыс емес тілі" жастарды зорлық-зомбылыққа итермелейді деп мәлімдеді. 1975 жылдың мамыр айында Берлиннің Штеглиц ауданындағы жастар мәселелері жөніндегі қалалық кеңесші Клаус Дитер Фридрих "Mensch Mädchen!" қойылымын тыйым салды, себебі "ГРИПС" театрының мүшелері қаланың коммунистік орталықтарында араласады", спектакльдің өзі емес. Германияның күнделікті газеттер нарығының ең ірі үлесіне ие болған қуатты Springer баспасының журналистері де театрға шабуыл жасады. "Berliner Morgenpost" газеті ГРИПС пьесалары "саяси психопаттар, кешірек өздерін-өздері жоқ ететін, ал жолда басқа да нәрселерді қирататын кешірімсіз жандар" тәрбиелеп отырғанын жазды. Людвиг Берлиннің "Der Tagesspiegel" газетімен берген сұхбатында сол кезді еске алды. "1975 жылдан бастап христиан-демократтар ГРИПС-ке қарсы науқан жүргізді. Үш жыл бойы олар парламенттік фракцияны Грипске қаржыны тоқтатуға және мектеп сыныптарының бізге келуіне рұқсат бермеуге дауыс беруге мәжбүр етті. Мен сол кезде сталинист, маоист және бала зорлаушы деп айыпталдым. Спринггер баспасөзі мен балалардың жанын жойдым деп жазды. Бұл 1981 жылға дейін жалғасты, содан кейін христиан-демократ [Рихард фон] Вайцзекер қала әкімі болып сайланды. Ол бұл жағдайдан қатты ұялған еді. "Біз ешкімнен жомарттық жағынан аспаймыз" деп маған біреуді жіберді. Содан кейін барлық алапат тоқтап қалды". Шабуылдар күтілген нәтижені бермеді, керісінше, ГРИПС театрының танымалдығын арттырып, оның қойылымдары дерлік әр түні толып тарылды. 1981 жылы ГРИПС-тің "Барлығы пластиктен" (Alles Plastik) жастар пьесасы театр төңірегіндегі пікірталасты қайта қозғады, себебі жасөспірімдердің бейжайдығы мен болашаққа сенімсіздігі туралы айтылған пьесада 1981 жылы Берлиндегі баспана іздеушілердің күресіне сілтеме жасалған еді.

Ересектерге арналған пьесалар

1980 жылы GRIPS ересектерге арналған пьеса қойды. «Сол жақтың тарихы» (Eine linke Geschichte) пьесасы, GRIPS-те бүгінге дейін қойылуда, 1966 жылы Вьетнамдағы американдық соғысқа қарсы митингте танысқан үш студенттің тағдырын баяндайды. Пьеса олардың саяси қалыптасуын неміс студенттік қозғалысы мен 1977 жылдың соңында Батыс Германиядағы террористик оқиғалар тізбегі – «неміс күзі» аясында көрсетеді. Пьеса Германияның бірігуі сияқты соңғы тарихи оқиғаларды қамту үшін үнемі жаңартылып келді. Алайда, 2007 жылдың күзінен бастап репертуар пьесаның бастапқы нұсқасына қайта оралды.

1-жол

1985 жылы Волкер Людвиг «1-ші желі» (Linie 1) мюзиклын жазды. Атауы Берлин метросының U1 желісіне сілтеме жасайды. Мюзиклдың музыкасын Людвигтің көп жылдық досы, неміс музыканты және композиторы Биргер Хейманн, сондай-ақ «No Ticket» рок-тобы (Томас Келлер, Джордж Кранц, Аксель Коттман, Майкл Брандт, Рихард Вестер, Маттиас Виттинг) жазды. Мюзикл 1986 жылдың 30 сәуірінде тұңғыш рет қойылды және GRIPS театрының ең үлкен жетістігіне айналды. Оқиға провинциалды туған жерінен қашқан жас әйелдің басынан кешетінін көрсетеді. Ол Берлиндегі танымал Зоопарк станциясына жетеді, бір түндік қатынастан жүкті болған рок-музыкантын іздейді. Ол 1-ші желіде қалып қойып, қалалық кейіпкерлермен және олардың тағдырларымен кездеседі. GRIPS театрының мәлімдемесіне сәйкес, «Бұл үлкен қалада өмір сүру, үміт пен бейімделу, батылдық пен өзіңді-өзің алдау, күлу мен жылау, армандау және өзің туралы ойлау туралы шоу, драма, мюзикл». Басқа пьесалары сияқты, «1-ші желі» де әлеуметтік-сыни элементтерді қамтиды, бірақ Берлин қабырғасы құлағанға дейінгі Берлин қоғамының әдемі суретін де көрсетеді. «1-ші желі» мюзиклының табысының кері жақтары да болды. Өндірістің жоғары құнына байланысты билет сатудан түскен қаражат театрдың шығындарын жаба алмады. Алайда, Волкер Людвиг телешоуда театр қосымша қолдаусыз жабылуға мәжбүр болады дегенін айтқаннан кейін, үкімет ақырында субсидияны арттырды. Бастапқыда Германияның жетекші сахналары «1-ші желіге» көңіл бөлмеді, бірақ Штутгарт мемлекеттік театры мюзиклді сәтті қойғаннан кейін, басқа театрлар да одан үлгі алды. «1-ші желі» сатирикалық «Scheibenwischer» (жел шыпырғышы) телешоуында орындалған бірнеше әнінен кейін бүкіл елге танымал болды. Шоудың авторы, неміс сатиригі, актер және жазушы Дитер Хильдебрандт 1988 жылы мюзиклдің «Linie 1» (фильм) фильмінде эпизодтық рөлде ойнады. Көп жылдар бойы «1-ші желі» ең көп қойылған неміс қойылымы болды және ол Бертольд Брехттің «Үш тиындық операсынан» кейін екінші ең табысты мюзикл болып қала береді. 1987 жылы мюзиклдің авторы Волкер Людвиг Германияның ең беделді театр сыйлығы саналатын Мюльхайм драматургтерінің сыйлығымен марапатталды. Бүгінгі күні мюзикл 150-ден астам неміс тіліндегі театрларда қойылды және Бразилия, Канада, Дания, Финляндия, Грекия, Италия, Үндістан, Литва, Намибия, Нидерланды, Ресей, Оңтүстік Корея, Испания, Швеция және Йемен сияқты 15 елдегі театрлармен бейімделді. Барселонада («Linea Roja»), Гонконгта («Island Line»), Калькуттада («Chord Line»), Сеулде («Seoul Linie 1»), Вильнюсте («No. 1: Вильнюс туралы армандауға тыйым салынған»), Виндхукта («Достар 4Eva») және Аденде («Mak Nazl») түпнұсқалық пьеса тиісті қалаларға бейімделді және түпнұсқалық музыка сақталды (Гонконгтан басқа). Сеулдегі «1-ші желіде» Янбианнан Сеулге келген жас қытай-корей әйелі Сеул стансасы мен 588-ші Cheongnyangni қызыл шамдар ауданы арасында саяхаттайды. Түпнұсқалық пьесадағы нацист жесірлері бұрынғы әскери шенділердің жесірлеріне айналады. Ким Мин ки бейімдеген бұл корей нұсқасы Берлиндегі түпнұсқадан да сәтті болды. GRIPS театры 2017 жылдың қазан айында «1-ші желі» мюзиклінің 1800-ші қойылымын көрсеткен кезде, Сеулдегі «1-ші желі» 13 жыл бойы Hakchon театрының репертуарында болған мюзикл 4000-нан астам рет қойылды. Намибиялық нұсқада неміс қызы Германияда ойнап жүрген кезде танысқан намибиялық музыкантты іздеп Виндхукке келеді. Ол шағын автобустар мен есек арбасы сияқты әртүрлі көлік түрлерін пайдаланып, бүкіл Намибияны аралайды. Бұл нұсқадағы Вильмерсдорф жесірлері Африкада ақтардың үстемдігін армандап жүрген бұрынғы бурлардың жесірлері.

ГРИПС бүгінгі күні

1992 жылдан бері GRIPS, "Altonaer Straße" театрынан өзге, "студия және репетиция сахнасына" ие. 2009 жылға дейін кішкентай қойылымдар Шиллер Театр Воркшопында (шеберханада) қойылды, бірақ содан бері – Klosterstraße-дегі GRIPS Podewilде. Әдетте, GRIPS жылына кем дегенде төрт жаңа пьеса шығарып, 300 спектакль қояды. 2011/2012 маусымының соңында Волкер Людвиг GRIPS-тің көркемдік директоры лауазымынан кеткен кезде, ол бұрын Дюссельдорф Schauspielhaus-та жұмыс істеген Стефан Фишер-Фельсті ізбасары етіп тағайындады. Пікір келіспеушіліктерге байланысты Людвиг пен Фишер-Фельс 2015 жылы келісімшартты мерзімінен бұрын тоқтатуға келісті, нәтижесінде Фишер-Фельс Дюссельдорф Schauspielhaus-қа қайта оралды. Оның орнын үй театрының педагогы Филипп Харпейн басты. Людвиг 2016/2017 маусымының соңына дейін GRIPS-тің басқарушы директоры болып қалды, содан кейін 80 жасқа толған күні бұл лауазымды Харпейнге тапсырды. Оның кеткеніне орай, жазушы және театр сыншысы Рудигер Шапер Людвигке құрмет көрсетті: "Берлин әлемдік театрға көп үлес қосты. Волкер Людвиг пен Grips осылардың қатарында. [ ] Тамаша. Мұны көруге мүмкіндік алғаныма қандай бақыт!"

Актерлер

ГРИПС театрының бірнеше актерлері теледидар мен кинода сәтті мансапқа қол жеткізді, олардың ішінде Дитер Ландурис, Петра Зизер, Хайнц Хоениг, Аксель Праль, Джулия Бланкенбург, Надин Вармут және Матиас Шлунг. Ансамбльдің қарт мүшелері Дитрих Леманн мен Томас Аренс 1969 және 1975 жылдан бері GRIPS театрында еңбек етеді. Леманн 1986 жылы премьерасынан бастап Line 1 қойылымының барлық көрсетілімдеріне қатысқан керемет жетістікке қол жеткізді. 1981 жылдан бері Леманн Берлиндегі ең көне мемлекеттік аккредиттелген жеке драма мектебі – Фриц Кирхгофф мектебінің директоры болып жұмыс істейді.

Музыкант

Аксель Котман, Джордж Кранц және Матиас Витинг 1978-1986 жылдар аралығында топқа қосылды, ал 1980-1983 жылдары Zeitgeist тобы құрылды. Сонымен қатар, Кранц сәтті солист, ең белгілі әні – "Din Daa Daa" (Trommeltanz). 1986 жылы, "1-ші желі" тұңғыш рет көрсетілген жылы, Томас Келлер, Майкл Брандт және Ричард Вестер қосылды. Алты музыкант мюзиклдің музыкасын жазуға және аранжировкалауға бірлесіп қатысты, оны No Ticket рок-тобы ретінде орындады. Вестерден басқасының бәрі бүгінгі күнге дейін GRIPS сахнасында өнер көрсетеді.