Австралияның саяси жүйесі

Кіріспе

Австралияның саяси құрылымы

Австралия саясаты Австралия Конституциясының негізінде жұмыс істейді, ол Австралияны конституциялық монархия ретінде белгілейді және Вестминстер дәстүріндегі парламенттік демократия арқылы басқарылады. Австралия сондай-ақ федерация болып табылады, онда билік федералды үкімет пен штаттар мен аумақтар арасында бөлінеді. Мемлекет басшысы – қазіргі монарх, король Карл III, ол Австралияның генерал-губернаторы арқылы жергілікті деңгейде өкілдік етеді, ал үкімет басшысы – Австралияның премьер-министрі, қазіргі уақытта Энтони Албанез. 1901 жылғы Федерациядан бері ел Конституциясы бойынша тұрақты либералды демократиялық саяси жүйені сақтап келеді, ол әлемдегі ең көне он Конституцияның бірі. Австралия әлемдегі үздіксіз демократияның алтыншы ескісі және негізінен екі партиялық жүйе ретінде жұмыс істейді, онда дауыс беру міндетті. Вестминстер үкімет жүйесіне ұқсас, Австралияның федералды үкімет жүйесі үш тармақтан тұрады: атқарушы (премьер-министр, кабинет, басқа министрлер және үкімет ведомстволары), заңнамалық (Австралия Парламенті) және сот (Австралия Жоғарғы Соты және басқа федералды соттар). Австралия үкіметі төменгі палатада көпшілік қолдауға ие партиядан немесе коалициядан тұрады және атқарушы (министрлер ретінде) және заңнамалық (Палатаны бақылау арқылы) билікті жүзеге асырады. Федералды Парламент (Конституцияның 1-бабында белгіленгендей) монархтан тұрады және екі палаталы (екі палатадан тұрады): Өкілдер палатасы (төменгі палата) және Сенат (жоғарғы палата). Өкілдер палатасында 151 мүше бар, олардың әрқайсысы шамамен 165 000 адамды қамтитын жеке сайлау округін білдіреді. Сенатта 76 мүше бар: әрқайсысы алты штаттан он екі және Австралияның ішкі аумақтарынан екі-екіден, Австралия астаналық аумағы мен Солтүстік аумақтан. Билікті бөлу принципі – мемлекеттік билікті бірнеше орган арасында бөлу, осылайша биліктің бір тұлғада шоғырлануын болдырмау. Заң шығарушы орган заңдарды ұсынады және талқылайды, ал атқарушы орган оларды іске асырады, ал сот заңдар мен ортақ құқықтан туындаған дауларды шешеді. Алайда, Вестминстер жүйесіне сәйкес, атқарушы және заңнамалық тармақтар арасында қатаң бөліну жоқ, министрлердің де заң шығарушы органның мүшелері болуы қажет. Заңның Конституцияға сәйкес келіп-келмейтінін тек Жоғарғы Сот анықтай алады.

The politics of Australia operates under the written Australian Constitution, which sets out Australia as a constitutional monarchy, governed via a parliamentary democracy in the Westminster tradition. Australia is also a federation, where power is divided between the federal government and the states and territories. The monarch, currently King Charles III, is the head of state and is represented locally by the Governor General of Australia, while the head of government is the Prime Minister of Australia, currently Anthony Albanese. The country has maintained a stable liberal democratic political system under its Constitution, the world's tenth oldest, since Federation in 1901. Australia is the world's sixth oldest continuous democracy and largely operates as a two party system in which voting is compulsory. Like other Westminster style systems of government, Australia's federal system of government consists of three branches: the executive (the prime minister, the cabinet, other ministers, and government departments), the legislative (the Parliament of Australia), and the judicial (the High Court of Australia and other federal courts). The Australian government consists of the party or coalition that had majority support in the lower house and exercises both executive (as ministers) and legislative (through control of the House) power. The federal Parliament (as defined in section 1 of the Constitution) comprises the monarch and is bicameral (has two chambers): the House of Representatives (lower house) and Senate (upper house). The House of Representatives has 151 members, each representing an individual electoral district of about 165,000 people. The Senate has 76 members: twelve from each of the six states and two each from Australia's internal territories, the Australian Capital Territory and Northern Territory. Separation of powers is the principle the power of state should be shared between multiple bodies, in order to avoid the concentration of power in one entity. The legislature proposes and debates laws that the executive then administers, and the judicial arbitrates cases arising from the administration of laws and common law. However, in accordance with Westminster system, there is no strict separation between the executive and legislative branches, with ministers required to also be members of the legislature. Only the High Court can deem if a law is constitutional or not.

Федералды сипаты

Австралия – федерация, үш деңгейлі билік құрылымымен: федералды үкімет, штаттар мен аумақтар және жергілікті билік. Австралияның федеративтік сипаты мен Парламент құрылымы Конституция жобасы дайындалған кезде колониялар арасындағы ұзақ келіссөздердің тақырыбы болды. Өкілдер палатасы штаттардың халық санындағы айырмашылықты көрсететіндей негізде сайланады. Сондықтан, ең көп халқы бар Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында 48 депутат, ал ең азы – Тасмания штатында бар болғаны бес депутат бар. Бірақ Сенат штаттардың теңдігі негізінде сайланады: барлық штаттар халық санына қарамастан 12 сенатор сайлайды. Бұл кіші штаттарға сенаторлардың төменгі палатадан заңдарды тоқтату немесе түзету мүмкіндігі арқылы заңнамаға маңызды ықпал етуіне мүмкіндік беруді көздеді. Алайда, сенаторлары жиі дауысқа қатыспайтын, күшті партиялардың пайда болуына байланысты, «штаттар палатасы» ретіндегі оның рөлі шектеулі. Сенатқа өкілдерді жіберуге құқығы бар жалғыз аумақтар – Австралия астаналық аумағы мен Солтүстік аумақ, олардың әрқайсысы тек екі сенатор сайлайды. Федералды үкімет тек белгілі бір мәселелер бойынша заң шығаруға құқылы, ал қалған барлық салалар штаттардың жауапкершілігінде болады. Мысалы, федералды үкімет қорғаныс, мемлекетаралық сауда және банкроттық мәселелеріне жауапты, ал штаттар – денсаулық сақтау және білім беруге. Федералды үкімет сондай-ақ шартты гранттар (белгілі бір талаптармен берілетін қаржы) беру арқылы штаттардың заңнамасына маңызды ықпал ете алады. Бұл штаттардың шектеулі кіріс жинау мүмкіндігінен туындаған вертикальді қаржылық теңсіздіктің жоғары деңгейіне байланысты маңызды күшке ие. Сонымен қатар, Австралияда бірнеше аумақ бар, олардың екеуі – Австралия астаналық аумағы мен Солтүстік аумақ – өздігінен басқарылады. Осы аумақтардың заң шығарушы органдары оларға Ұлттық Достастықтан берілген өкілеттіктерді жүзеге асырғандықтан, Австралия Парламенті олардың заңнамасын жоққа шығаруға және олардың өкілеттіктерін өзгертуге құқылы. Бұл аумақтардағы Австралия азаматтары Австралия Парламентінің екі палатасының мүшелерімен ұсынылады, бірақ Сенаттағы өкілдігі кем. Норфолк аралы 1979 жылдан 2015 жылға дейін өздігінен басқарды, бірақ ол Австралия Парламентінде осылай өкілдік етілген емес. Басқа мекенделген аумақтар – Джервис шығанағы, Рождество аралы және Кокос (Килинг) аралдары – ешқашан өздігінен басқармаған. Үшінші деңгейдегі басқару – жергілікті басқару, округтер, қалалар немесе муниципалитеттер түрінде. Бұл аймақтардың кеңестері сайланған өкілдерден тұрады (штатқа байланысты кеңесші немесе әкім деп аталады). Олардың өкілеттіктері олар орналасқан штат немесе аумақтан беріледі. Австралия Конституциясының 1-тарауы демократиялық заң шығарушы орган – монарх пен парламенттің екі палатасынан тұратын Австралияның екіпалаталы Парламентін құрады. Конституцияның 51-тарауы Австралия үкіметінің заң шығару өкілеттігін белгілейді және федералды үкіметке белгілі бір өкілеттіктерді (билік салалары деп аталады) береді. Қалған барлық заң шығару өкілеттігі алты штаттың (бұрынғы жеке колониялар) қолында қалады. Бұдан әрі, әр штаттың өз конституциясы бар, сондықтан Австралияда жеті парламент бар, заң шығару өкілеттігі олардың арасында бөліседі. Австралияның Жоғарғы соты федералды үкімет пен штаттар мен аумақтар арасындағы немесе штаттар мен аумақтардың өзі арасындағы дауларды шешеді.

Australia is a federation, with different powers and responsibilities for the three levels of government: the federal government, the states and territories and local government. The federal nature and the structure of the Parliament of Australia were the subject of protracted negotiations among the colonies during the drafting of the Constitution. The House of Representatives is elected on a basis that reflects the differing populations of the states. Therefore, the most populous state, New South Wales, has 48 members, while the least populated, Tasmania, has only five. But the Senate is elected on a basis of equality among the states: all states elect 12 senators, regardless of population. This was intended to give smaller states a significant influence on legislation through their senator's ability to block or amend legislation from the lower house. However due to the emergence of strong parties with senators that very rarely cross the floor, its role as a so called state's house is limited. The Australian Capital Territory and the Northern Territory, the only territories represented in Senate, each elect only two. The federal government may only legislate on certain matters, with any remaining areas falling within the responsibility of the states. For example, the federal government has the responsibility for defence, inter state trade and bankruptcy while the states have responsibility for healthcare and education. The federal government can also significantly influence state legislation by making tied grants (money which comes with certain conditions). This is a significant power due to high levels of vertical fiscal imbalance arising because of the limited revenue raising capabilities of the states. In addition, Australia has several territories, two of which are self governing: the Australian Capital Territory and the Northern Territory. As these territories' legislatures exercise powers devolved to them by the Commonwealth, the Parliament of Australia has the authority to override their legislation and to alter their powers. Australian citizens in these territories are represented by members of both houses of the Parliament of Australia, albeit with less representation in the Senate. Norfolk Island was self governing from 1979 until 2015, although it was never represented as such in the Parliament of Australia. The other inhabited territories: Jervis Bay, Christmas Island and the Cocos (Keeling) Islands, have never been self governing. The third level of governance is local government, in the form of shires, towns or cities. The councils of these areas are composed of elected representatives (known as either councillor or alderman, depending on the state). Their powers are devolved to them by the state or territory in which they are located. Section 1 of the Australian Constitution creates a democratic legislature, the bicameral Parliament of Australia which consists of the monarch and two chambers of parliament, the Senate and the House of Representatives. Section 51 of the Constitution provides for the Australian government's legislative powers and allocates certain powers (known as heads of power) to the federal government. All remaining legislative power is retained by the six states (previously separate colonies). Further, each state has its own constitution, so that Australia has seven Parliaments, with legislative power shared between them. The High Court of Australia arbitrates on any disputes which arise between the federal government and the states and territories, or among the states and territories themselves.

Тақ

Монарх Австралияның символды басшысы болып табылады және парламенттің құрамдас бөлігі, атқару билігінің ресми иесі және оның атымен қылмыстық құқық бұзушылықтары қозғалатын тұлға ретінде үкіметтің барлық тармақтарының салтанатты іс-қимылдарына қатысады. Көп мағынада, Таж мемлекеттің өзін білдіреді. Алайда, осы функциялардың барлығында монархты генерал-губернатор ұсынады, оның тағайындалуы монархтың жалғыз міндетті функциясы болып табылады. Қазіргі уақытта Карл III патшасы болатын Австралия монархы, сонымен қатар басқа Ұлттар Достастығы елдерінің монархы және Ұлыбританияның егемендігі. Монарх – мемлекет басшысы, бірақ шамалы істерде генерал-губернатор мемлекет басшысының функцияларын орындайды, бұл кейбір сарапшыларды генерал-губернатордың мемлекет басшысы екендігіне жетеледі. Конституциялық демократия ретінде, бұл рөл конституциялық және салтанатты міндеттермен шектеледі. Генерал-губернатор Патшаның өкілі болып табылады және оның атынан түрлі конституциялық өкілеттіктерді жүзеге асырады, ал басқа өкілеттіктерді өз құқығымен дербес жүзеге асырады. Генерал-губернатор сондай-ақ мемлекеттік сапарлар жасау және қабылдау арқылы Австралияны халықаралық аренада ұсынады. Вестминстер Статуты қабылдалып, бекітілгеннен бері Австралия монархы (басқа доминиондардың монархтарымен бірге) Ұлыбритания монархынан бөлек лауазымға ие, бірақ осы лауазымды бір адам атқарады. Осылайша, Ұлттар Достастығы мәселелерінде монархқа тек Ұлттар Достастығы министрлері ғана кеңес береді. 1953 жылғы Корольдік стиль және атақтар туралы заң бойынша Австралия Парламенті патшайымға Австралия патшайымы деген атақ берді, ал 1973 жылы Ұлыбритания патшайымы және Иман қорғаушысы мәртебесіне қатысты атаулар алынып тасталды. Вестминстер жүйесінің конвенцияларына сәйкес, генерал-губернатордың өкілеттіктері көбінесе премьер-министрдің немесе басқа министрлердің кеңесі бойынша жүзеге асырылады. Алайда, генерал-губернатор кейбір резервтік өкілеттіктерді сақтайды, яғни басқа адамның немесе институттың мақұлдауына қатысты емес өкілеттіктер. Бұл өкілеттіктер сирек қолданылады, бірақ 1975 жылғы Австралия конституциялық дағдарысы кезінде генерал-губернатор сэр Джон Керр премьер-министрді қызметтен босату үшін оларды пайдаланды, өйткені ол үкіметтің жұмысын қамтамасыз ете алмады. Австралияда монархияны жоюға бағытталған қозғалыстар мерзімік сипатта болып келеді. 1999 жылғы референдумда австралиялықтар Конституцияны өзгерту туралы ұсынысқа дауыс берді. Ұсыныс бойынша Конституциядан патшайымға қатысты барлық сілтемелер алынып тасталып, генерал-губернатордың орнына премьер-министр ұсынған президент тағайындалатын еді, бірақ Парламенттің екі палатасының үштен екі көпшілігімен мақұлданғаннан кейін ғана. Ұсыныс қабылданбады. Австралиялық Республикалық қозғалыс Австралиядағы монархияны жою үшін күресін жалғастыруда, ал оған Конституциялық монархия жақтастары мен Австралиялық монархисттер лигасы қарсы тұрады.

The monarch is the symbolic head of Australia and is ceremonially involved in all branches of the government, as a constitutive part of Parliament, formal holder of executive power and the person in whose name most criminal offences are brought. In a broader sense, the Crown represents the authority of the polity itself. However, in all these functions they are represented by the governor general, whose appointment is the only mandatory function of the monarch. The monarch of Australia, currently Charles III, is also the monarch of the other Commonwealth realms, and the sovereign of the United Kingdom. The monarch is the head of state, however in almost all matters the governor general performs the functions of the head of state, leading some commentators to contend that the governor general is the head of state. As a constitutional democracy, the role is limited to constitutional and ceremonial duties. Although the governor general is the King's representative, and exercises various constitutional powers in his name, other powers they independently exercise in their own right. The governor general also represents Australia internationally, through making and receiving state visits. Since at least the passage and adoption of the Statute of Westminster, the Monarch of Australia (along with the monarchies of the other dominions) is a separate office from the Monarch of the United Kingdom, despite being held by the same person. As such, in Commonwealth matters, the monarch is only advised by Commonwealth ministers. By the Royal Style and Titles Act 1953, the Australian Parliament gave the Queen the title Queen of Australia, and in 1973 titles with any reference to her status as Queen of the United Kingdom and Defender of the Faith as well were removed. Under the conventions of the Westminster system the governor general's powers are almost always exercised on the advice of the Prime Minister or other ministers. However, the governor general retains some reserve powers, being powers not subject to the approval of another person or institution. These are rarely exercised, but during the Australian constitutional crisis of 1975 Governor General Sir John Kerr used them to dismiss the prime minister when he failed to secure supply. Australia has periodically experienced movements seeking to end the monarchy. In a 1999 referendum, the Australian people voted on a proposal to change the Constitution. The proposal would have removed references to the Queen from the Constitution and replaced the governor general with a president nominated by the prime minister, but subject to the approval of a two thirds majority of both houses of Parliament. The proposal was defeated. The Australian Republican Movement continues to campaign for an end to the monarchy in Australia, opposed by Australians for Constitutional Monarchy and Australian Monarchist League.

Парламент

Парламент заң шығару арқылы заң шығарушы өкілеттігін жүзеге асырады. Сонымен қатар, ол сұрақтар уақыты мен Сенат бағалауы сияқты шаралар арқылы үкіметтің атқарушы әрекеттерін бақылайды. Австралия Парламенті екі палаталы және Австралия Королі, 76 мүшелік Сенат (жоғарғы палата) және 151 мүшелік Өкілдер Палатасы (төменгі палата) құрайды. Австралия үкіметі Парламент алдында жауапты болып табылады және оның мүшесі болуы керек (немесе жақын арада болуы тиіс). Сенатқа әр штаттан 12 сенатор, ал АКТ және СТ-ден 2 сенатор сайланады, бұл ерікті бір ауыстырылатын дауыс беру жүйесі арқылы жүзеге асырылады. Штат сенаторлары алты жылдық мерзімге сайланады, олардың жартысы әр үш жылда жаңаруға жатады. Аймақтық сенаторлар Өкілдер Палатасының мерзіміне тең мерзімге қызмет етеді, әдетте үш жылдай. Соңғы жалпы сайлау 2022 жылдың 21 мамырында өтті. Өкілдер Палатасында 151 мүше бір округтік сайлау жүйесімен (орындықтар деп те аталады) толық преференциялық дауыс беру арқылы сайланады. Сайлаулар кемінде үш жылда бір рет өткізіледі, бірақ премьер-министр (немесе тарихи түрде Кабинет) генерал-губернатордан кез келген уақытта жаңа сайлау тағайындауды сұрай алады (бірақ сайлаудың себептері жеткіліксіз деп табылса, ол бас тартуға құқылы). Дегенмен, Сенат сайлауы белгілі бір кезеңдерде ғана өткізілуі керек және Палата сайлауын бір уақытта өткізу саяси тұрғыдан тиімді (заңды талап болмаса да), сондықтан сайлаулар әдетте әр үш жылда тамыз бен мамыр аралығындағы он айлық кезеңде шектеледі. Соңғы екіге бөлінген сайлау 1970 және 1972 жылдары өтті. Сенатта әр штат тең өкілдік алғаннан айырмашылығы, әр штаттың орын саны халқына пропорционал болады; осы себепті Палата "халық палатасы" деп те аталады. Премьер-министр Палатадан таңдалады және үкімет құруға шақырылуы үшін мүшелердің көпшілігінің қолдауына ие болуы керек. Парламент палаталарының әрқайсысы тең өкілеттіктерге ие, бірақ Сенат "ақша заңдарын" (жаңа салықтар немесе шығындарды бекітетін заңдарды) бастауға құқылы емес. Алайда, Сенат жылдық шығыстарды бекітетін заң жобасын (үкімет шығыстарын санкциялайтын заң) тоқтатуға болады, бірақ мұндай жағдай 1975 жылғы Австралия конституциялық дағдарысы кезінде бір рет ғана орын алды. Парламентарийлер үкіметке, оппозицияға жатады немесе тәуелсіздер мен шағын партиялардың мүшелерін қамтитын крестпен отырады. Оппозиция Өкілдер Палатасындағы екінші ірі партияның немесе коалицияның мүшелерінен тұрады. Оппозиция басшысы көлеңкелі кабинетті басқарады, ол үкіметтік министрлерді бақылайтын, сынап, қарсы тұратын және күтіп тұрған үкімет ретінде әрекет ететін көлеңкелі министрлерден құралады. Парламент палатасының көпшілігін құраған үкімет әдетте өз заңдарын қабылдап, Палатаның жұмысын бақылай алады, бірақ оппозиция заң қабылдауды кешіктіре алады және қаласа, үкіметтік істі тежеуге болады. Өкілдер Палатасының күнделікті жұмысы премьер-министр тағайындаған Палата басшысы мен оппозиция басшысы тағайындаған Палатадағы оппозициялық істер жөніндегі менеджер арасында келісіледі.

The Parliament exercises the legislative power of the Commonwealth by enacting legislation. It also supervises the executive actions of the government, through activities such as question time and Senate estimates. The Australian Parliament is bicameral and consists of the King of Australia, the 76 member Senate (the upper house) and the 151 member House of Representatives (the lower house). The Australian government is responsible to the Parliament, of which they must be (or shortly become) members. In the Senate, 12 senators are from each State and 2 senators from the ACT and the NT respectively are elected by an optional preferential single transferable vote system. State senators serve staggered fixed six year terms, with half up for election each three years. Territory senators serve a non fixed term equal to that of the House of Representatives, usually around three years. The most recent general election was on 21 May 2022. In the House of Representatives, 151 members are elected using full preferential voting in single member electorates (also known as seats). Elections are held once at least every three years, however the prime minister (historically the Cabinet) may request the governor general call a new election at any time (however, they retain the discretion to refuse if inadequate reasons for the election are given). However, as Senate elections must occur only during certain periods and as it generally politically advantageous (while not legally required) to hold House elections at the same time, elections are generally restricted to a ten month window between August and May every three years, with the last split election in 1970 and 1972. Unlike in the Senate, in which each state is represented equally, each state has a number of seats roughly proportional to its population; as such the house is also known as the people's house. The prime minister is selected from the House, needing the support of the majority of members in order to be invited to form a government. Each chamber of Parliament has equal powers, with the exception that the Senate may not introduce "money bills" (new taxes or laws authorising expenditure). However, the Senate can still block supply (the annual bill authorising government expenditure), but this has only happened once, during the 1975 Australian constitutional crisis. Parliamentarians belong to either the government, the opposition or sit on the cross bench (which includes independents and members of minor parties). The opposition consists of members of the second largest party or coalition in the House of Representatives. The Leader of the Opposition heads shadow cabinet, composed of shadow ministers who mirror, scrutinise and oppose government ministers and act as the government in waiting. Although the government, by virtue of commanding a majority of members in the lower house of the Parliament, can usually pass its legislation and control the workings of the House, the opposition can considerably delay the passage of legislation and obstruct government business if it chooses. The day to day business of the House of Representatives is usually negotiated between the Leader of the House, appointed by the prime minister, and the Manager of Opposition Business in the House, appointed by the Leader of the Opposition.

Атқарушы үкімет

Атқарушы биліктің басты міндеті – Парламент қабылдаған заңдарды іске асыру. Дегенмен, үкіметтің басқа екі тармағынан өзгеше, атқарушы биліктің құрамы нақты белгіленбеген. Бір анықтама бойынша, атқарушы билік үш деңгейден тұратын пирамида ретінде сипатталады. Пирамиданың жоғарғы жағында Патша тұрады, ол – атқарушы биліктің символдық шыңы және ресми сақтаушысы. Оның төменгі жағында премьер-министр, кабинет және басқа да министрлерден құралған екінші деңгей орналасқан, олар іс жүзінде атқарушы билікті жүзеге асырады. Соңында, төменгі деңгейге мемлекеттік қызметкерлер, полиция, мемлекеттік органдар және саясатты және заңдарды тікелей іске асыратын тәуелсіз мемлекеттік органдар кіреді. Атқарушы билікті де нақты анықтау қиын. Британдық контексте Джон Локк оны заң шығарушы немесе сот билігі емес, барлық үкіметтік билік деп анықтады. Басты айырмашылық – заң шығарушы билік жалпы қолданылатын ережелерді белгілесе, атқарушы билік осы ережелерді нақты жағдайларға қатысты қолданады. Бірақ іс жүзінде бұл анықтаманы қолдану қиын, себебі атқарушы органдардың көптеген әрекеттері кең ауқымды, міндетті және Парламентке тәуелсіз жүзеге асырылады. Ақырында, биліктің атқарушы немесе заңнамалық екені әрбір жағдай бойынша анықталады және қатаң сынаққа сүйенудің орнына түрлі факторларды салмақтауды қажет етеді. Көбінесе атқарушы билік заңмен берілгендіктен, федералды үкіметтің атқарушы билігі де Конституция бойынша заң шығаруға уәкілеттік алған салалармен шектеледі. Олар сонымен қатар, дәстүрлі түрде патшалық құқықтарының бір бөлігі болып табылатын соғыс жариялау және келісімдер жасау сияқты биліктерді де сақтайды. Соңында, Конституцияның 61-бабынан туындайтын белгілі бір «ұлттық биліктер» бар. Бұларды Мейсон судьясы «ұлттық үкіметке ерекше бейімделген және ұлттың игілігі үшін басқаша іске асырылмауы мүмкін» биліктер деп анықтады. Оларға қаржылық дағдарыс кезінде (әлемдік қаржылық дағдарыс кезінде) үй шаруашылықтарына қаржылық көмек төлемдерін беру және «заңсыз шетелдік азаматтардың» елге кіруіне кедергі келтіру (Тампа ісі кезінде) кіреді.

The executive's primary role is to implement the laws passed by the Parliament. Unlike the other two branches of government however, membership of the executive is not clearly defined. One definition describes the executive as a pyramid, consisting of three layers. At the top stands The King, as the symbolic apex and formal repository of executive power. Below him lies a second layer made up of the prime minister, cabinet and other ministers who in practice lead the executive. Finally, the bottom layer includes public servants, police, government departments and independent statutory bodies who directly implement policy and laws. Executive power is also difficult to clearly define. In the British context, it was defined by John Locke as all government power not legislative or judicial in nature. The key distinction is that while legislative power involves setting down rules of general application, executive power involves applying those rules to specific situations. In practice however, this definition is difficult to apply as many actions by executive agencies are wide ranging, binding and conducted independently of Parliament. Ultimately whether a power is executive or legislative is determined on a case by case basis, and involves the weighing up of various factors, rather than the application of a strict test. As most executive power is granted by statute, the executive power of the federal government is similarly limit to those areas in which the commonwealth is granted the power to legislate under the Constitution. They also retain certain powers traditionally part of the royal prerogative, such as the power to declare war and enter into treaties. Finally, there exists certain "nationhood powers", said to be inferred by implication from section 61 of the Constitution. These were defined by Mason J, as powers "peculiarly adapted to the government of a nation and which cannot otherwise be carried on for the benefit of the nation". They have been found to include the power to provide financial stimulus payments to households during a financial crisis (during the global financial crisis) and the power to prevent "unlawful non citizens" from entering the country (during the Tampa affair).

Атқарушы кеңес

Федералды атқарушы кеңес – Министрлер кабинеті қабылдаған шешімдерге заңдық күш беру және басқа да түрлі функцияларды орындау үшін құрылған және жиналатын ресми орган. Барлық министрлер кеңес мүшелері болып табылады және өмір бойы "Құрметті" атағын алуға құқылы. Әдетте, генерал-губернатор кеңес отырыстарын жүргізеді, бірақ оның қатысуы мүмкін болмаған жағдайда, атқарушы кеңестің вице-президенті ретінде тағайындалған басқа министр кеңес отырысын жүргізеді. 2022 жылдың 1 маусымынан бастап Федералды атқарушы кеңестің вице-президенті – сенатор Кэти Галлахер.

Кабинет

Австралияның Министрлер кабинеті – Парламент алдында жауапты болатын жоғары дәрежелі министрлер кеңесі. Министрлерді премьер-министрдің кеңесі бойынша генерал-губернатор тағайындайды, олардың қызметі генерал-губернатордың қалауына байланысты. Кабинет отырыстары қатаң түрде құпия болып табылады және аптасына бір рет өткізіледі, онда маңызды мәселелер талқыланып, саясат қалыптастырылады. Кабинеттен тыс, сыртқы министрлік және «Парламенттік хатшылар» деп аталатын бірнеше кіші министрлер бар, олар белгілі бір саясат саласына жауапты және тікелей Кабинеттің жоғары тұрған министріне есеп береді. Австралия Конституциясы Кабинетті заңды тұлға ретінде танымайды; ол тек дәстүр бойынша ғана бар. Оның шешімдері өздігінен заңды күшке ие емес. Дегенмен, ол Австралияның жоғары ресми атқарушы үкіметтік органы – Федералдық Атқарушы Кеңестің іс жүзіндегі көрінісі болып табылады. Іс жүзінде, Федералдық Атқарушы Кеңес тек Кабинет қабылдаған шешімдерді бекіту және заңды күш беру үшін ғана жиналады. Кабинеттің барлық мүшелері Атқарушы Кеңестің де мүшелері болып табылады. Генерал-губернатор номиналды төраға болғанымен, ол Атқарушы Кеңестің отырыстарына дерлік қатыспайды. Кабинеттің жоғары тұрған мүшесі Атқарушы Кеңестің вице-президенті лауазымын атқарады және генерал-губернатор болмаған жағдайда Атқарушы Кеңестің төрағасы ретінде әрекет етеді. 1956 жылға дейін министрліктің барлық мүшелері Кабинеттің де мүшелері болды. 1940-1950 жылдардағы министрліктің өсуі бұл жағдайды күрделендірді, ал 1956 жылы Роберт Мензис екі деңгейлі министрлік құрды, онда тек жоғары тұрған министрлер ғана Кабинет дәрежесіне ие болды, бұл парламентте «алдыңғы қатар» деп те белгілі. Бұл тәжірибе Уитлэм үкіметінен басқа барлық үкіметтер тарапынан сақталды. 2007 жылғы жалпы сайлау алдында оппозицияның сол кездегі басшысы Кевин Радд, егер ол премьер-министр болса, министрлікті өзі таңдайтынын мәлімдеді. Оның партиясы сайлауда жеңіске жетті және ол уәдесін орындап, министрлікті өзі таңдады. Кабинет Канберрада ғана емес, штат астаналарында да, көбінесе Сидней мен Мельбурнда жиналады. Кевин Радд Кабинеттің басқа да ірі аймақтық қалаларда отырыс өткізуін қолдады. Әр штаттың астанасында, Сиднейдегі Блай көшесіндегі 1-ші үйde орналасқан, Ұлттық Парламент кеңселері бар.

The Cabinet of Australia is the council of senior ministers, responsible to the Parliament. The ministers are appointed by the governor general, on the advice of the prime minister, who serve at the former's pleasure. Cabinet meetings are strictly private and occur once a week where vital issues are discussed and policy formulated. Outside the cabinet there is an outer ministry and also a number of junior ministers, called Parliamentary Secretaries, responsible for a specific policy area and reporting directly to a senior Cabinet minister. The Constitution of Australia does not recognise the Cabinet as a legal entity; it exists solely by convention. Its decisions do not in and of themselves have legal force. However, it serves as the practical expression of the Federal Executive Council, which is Australia's highest formal executive governmental body. In practice, the Federal Executive Council meets solely to endorse and give legal force to decisions already made by the Cabinet. All members of the Cabinet are members of the Executive Council. While the governor general is nominal presiding officer, they almost never attends Executive Council meetings. A senior member of the Cabinet holds the office of vice president of the Executive Council and acts as presiding officer of the Executive Council in the absence of the governor general. Until 1956 all members of the ministry were members of the Cabinet. The growth of the ministry in the 1940s and 1950s made this increasingly impractical, and in 1956 Robert Menzies created a two tier ministry, with only senior ministers holding Cabinet rank, also known within parliament as the front bench. This practice has been continued by all governments except the Whitlam Government. Prior to the 2007 general election, the then Leader of the Opposition, Kevin Rudd, said that he and he alone would choose the ministry should he become prime minister. His party won the election and he chose the ministry, as he said he would. The cabinet meets not only in Canberra but also in state capitals, most frequently Sydney and Melbourne. Kevin Rudd was in favour of the Cabinet meeting in other places, such as major regional cities. There are Commonwealth Parliament Offices in each state capital, with those in Sydney located in 1 Bligh Street.

Сот жүйесі

Федерация ретінде Австралияда сот билігін федералды және штаттық соттар жүзеге асырады. Алайда, Ұлыбританияның көптеген құқықтық жүйелерінен айырмашылығы, тек бір құқықтық жүйе бар. Канада сияқты және АҚШ-тан өзгеше, әр штат үшін жеке ортақ құқық емес, жалпы ұлттық ортақ құқық бар. Сонымен қатар, Канада мен АҚШ сияқты, ерекше федералды ортақ құқық жоқ. Федералды сот билігі Австралияның Жоғарғы Сотына және Парламент құрған басқа да федералды соттарға, оның ішінде Австралияның Федералды Сотына, Отбасы Сотына және Федералды Райондық Сотына тиесілі. Парламентке штаттық соттарға федералдық билікті беруге қабілетті заңдар қабылдау өкілеттігі берілген. Конституция федералдық деңгейде биліктің бөлінуін талап ететіндіктен, федералды сот билігін тек соттар ғана жүзеге асыра алады, ал соттық емес функциялар соттарға жүктелмейді. Штаттық сот билігін әр штаттың жоғарғы соты және штаттық парламенттер құрған басқа да соттар мен трибуналдар жүзеге асырады. Австралияның Жоғарғы Соты – Австралия сот жүйесіндегі ең жоғарғы сот және соңғы апелляциялық инстанция. Ол бастапқы және апелляциялық юрисдикцияға ие, Австралия Парламенті мен штаттар парламенттері қабылдаған заңдарды сот арқылы қарауға және Австралия Конституциясын түсіндіруге құқылы. Конституцияның 71-бабы Жоғарғы Сотқа Австралия Ұлттық Достастығының сот билігін жүктеуді бекітеді. Жоғарғы Сот 1903 жылғы Сот жүйесі туралы заңмен (Cth) құрылды. Жоғарғы Сот жеті судьядан тұрады: Австралияның Бас судьясы, қазіргі Стивен Гагелер және тағы алты судья. Штаттық жоғарғы соттар да жоғары соттар болып есептеледі, олар дауларды қарауға шексіз юрисдикцияға ие және өздерінің юрисдикцияларындағы сот жүйесінің ең жоғарғы сатысы болып табылады. Олар тиісті штаттардың конституциялары немесе АКТ және Солтүстік Территорияның өзін-өзі басқару актілері арқылы құрылды. Штаттық жоғарғы соттардың шешімдеріне Австралияның Жоғарғы Сотына апелляция жасауға болады. Төменгі соттар жоғары соттарға бағынышты. Олардың құрылуы заңнамамен реттеледі және Парламент оларға берген мәселелер бойынша ғана шешім қабылдауға құқылы. Төменгі соттардың шешімдері сол аймақтағы жоғары сотқа, содан кейін Австралияның Жоғарғы Сотына шағымдануға болады. 1986 жылғы Австралия актісі мен Ұлыбритания Парламентіндегі байланысты заңнама қабылданғанға дейін кейбір австралиялық істер соңғы апелляция үшін Ұлыбританияның Сот комитетіне жүгінуге болатын. Осы актімен Австралия заңының толыққанды егемендігі расталды және Австралияның Жоғарғы Соты ең жоғары апелляциялық сот ретінде бекітілді. Сондай-ақ, британдық Парламенттің Австралия Конституциясын жоққа шығаратын заңдар қабылдауының теориялық мүмкіндігі де жойылды.

As a federation, in Australia judicial power is exercised by both federal and state courts. However, unlike the UK's multiple legal systems there is only one legal system and like Canada and unlike the US there is only one common law of the nation, rather than a common law for each state. Additionally, unlike Canada and the US, there is no distinct federal common law. Federal judicial power is vested in the High Court of Australia and such other federal courts created by the Parliament, including the Federal Court of Australia, the Family Court of Australia, and the Federal Circuit Court of Australia. Additionally, the Parliament has the power to enact laws which vest federal authority in state courts. Since the Constitution requires a separation of powers at the federal level, only courts may exercise federal judicial power; and conversely, non judicial functions cannot be vested in courts. State judicial power is exercised by each state's supreme court, and such other courts and tribunals created by the state parliaments. The High Court of Australia is the supreme court in the Australian court hierarchy and the final court of appeal in Australia. It has both original and appellate jurisdiction, has the power of judicial review over laws passed by the Parliament of Australia and the parliaments of the states, and interprets the Constitution of Australia. The High Court is mandated by section 71 of the Constitution, which vests in it the judicial power of the Commonwealth of Australia. The High Court was constituted by the Judiciary Act 1903 (Cth). The High Court is composed of seven Justices: the Chief Justice of Australia, presently Stephen Gageler, and six other Justices. The state supreme courts are also considered to be superior courts, those with unlimited jurisdiction to hear disputes and which are the pinnacle of the court hierarchy within their jurisdictions. They were created by means of the constitutions of their respective states or the self government Acts for the ACT and the Northern Territory. Appeals may be made from state supreme courts to the High Court of Australia. Inferior courts are secondary to superior courts. Their existence stems from legislation and they only have the power to decide on matters which Parliament has granted them. Decisions in inferior courts can be appealed to the superior court in that area, and then to the High Court of Australia. Until the passage of the Australia Act 1986, and associated legislation in the Parliament of the United Kingdom, some Australian cases could be referred to the British Judicial Committee of the Privy Council for final appeal. With this act, Australian law was made unequivocally sovereign, and the High Court of Australia was confirmed as the highest court of appeal. The theoretical possibility of the British Parliament enacting laws to override the Australian Constitution was also removed.

Сайлаулар

Ұлттық деңгейде сайлау кем дегенде үш жылда бір рет өткізіледі. Премьер-министр генерал-губернаторға кез келген уақытта Өкілдер палатасына сайлау тағайындау туралы кеңес бере алады, бірақ Сенат сайлауы Австралия Конституциясында белгіленген мерзімдер шегінде ғана өткізілуі мүмкін. Палата мен Сенатқа жеке-жеке сайлау өткізуге мүмкіндік болғанымен, дәстүр бойынша екі палатаға бірдей сайлау өткізіледі; 1974 жылдан бері өткен барлық ұлттық сайлаулар Палата мен Сенатқа бірдей ұйымдастырылды. Өкілдер палатасының сайлауында барлық мандаттар сарапқа салынады. Өкілдер Австралияның тікелей дауыс беру жүйесі арқылы сайланады, онда жеңімпаз кандидат дауыстарды қайта бөліскеңнен кейін 50%-дан астам дауыс жинауы керек; демек, дауыс беру нәтижелерінде төмен көрсеткішті кандидаттардың дауыстарының бөлінуі маңызды рөл атқарады. Сенат сайлауында әр штаттан жартылай сенаторлар сайланады, бірақ егер екі мәрте таратылса, барлық сенаторлар сайлауға қатысады; территорияларды өкілдік ететін сенаторлар Сенаттың қалған бөлігімен емес, Өкілдер палатасымен бірдей уақытта сайланады және қызметке кіріседі. Барлық сенаторлар пропорционалды өкілдіктің бірыңғай ауыстырылатын дауыс беру жүйесі арқылы сайланады, бұл Сенаттағы шағын партиялардың өкілдігінің артуына ықпал етті. 2005 жылдан 2008 жылға дейінгі үш жылдық кезеңді есептемегенде, 1981 жылдан бері Сенатта ешбір партия немесе коалиция көпшілік орындарға ие болған жоқ; осының салдарынан үкіметтер заңнамалық жоспарларын іске асыру үшін шағын партиялардың немесе тәуелсіз сенаторлардың қолдауын жиі іздеуге мәжбүр болады, олар заң шығару үдерісінде шешуші роль атқарады. Сенаттағы бірыңғай ауыстырылатын дауыс беру жүйесі Палатаға қарағанда орын алу үшін төменгі квота талап ететіндіктен, шағын партиялар сайлау күшін жоғары палатаға шоғырландырады. Бұл мәселе штат деңгейінде де орын алады (тек екі территория және Квинсленд штаты бір палаталы). Тарихи тұрғыдан алғанда, шағын партиялар мен тәуелсіздер Өкілдер палатасында орын алуы сирек кездеседі, бірақ 1990 жылғы федералды сайлаудан бері оппозициялық депутаттардың саны артып келеді. 2022 жылғы 21 мамырда өткен соңғы Австралия федералды сайлауында Өкілдер палатасында бес шағын партия мүшесі мен он тәуелсізден тұратын тарихи үлкен оппозициялық топ сайланды.

At a national level, elections are held at least once every three years. The prime minister can advise the governor general to call an election for the House of Representatives at any time, but Senate elections can only be held within certain periods prescribed in the Australian Constitution. Although it is possible to hold elections for the House and Senate separately, it is the convention to hold simultaneous elections for both houses; every national election since 1974 has been for both the House and the Senate. House of Representatives elections are contested by all seats. Representatives are elected using the Australian instant runoff voting system, in which the winning candidate obtains over 50% of votes after distribution of preferences; therefore, preference flows from lower polling candidates are frequently significant in electoral outcomes. Senate elections are contested by half the senators from each state, except in the case of a double dissolution where all senators contest the election; senators representing the territories are elected and sworn into office simultaneously with the House of Representatives rather than the rest of the Senate. All senators are elected using the single transferable voting system of proportional representation, which has resulted in a greater presence of minor parties in the Senate. With the exception of a three year period from 2005 to 2008, no party or coalition has held a majority in the Senate since 1981; this has required governments to frequently seek the support of minor parties or independent senators holding the balance of power in order to secure their legislative agenda. Because the Senate's system of single transferable voting requires a lower quota than the House in order to obtain a seat, minor parties have often focused their election efforts on the upper house. This is true also at state level (only the two territories and Queensland are unicameral). Historically it has been comparatively rarer for minor parties and independents to win seats in the House of Representatives, although the size of the crossbench has been on an increasing trend since the 1990 federal election The most recent Australian federal election, which took place on 21 May 2022, saw the election of a historically large crossbench in the House of Representatives consisting of six minor party members and ten independents.

Мемлекеттік және жергілікті басқару

Австралияның алты штаты мен ең үлкен екі аумағы Ұлттық одаққа ұқсас саяси құрылымда құрылған. Квинсленд пен екі аумақтан басқа, әр штаттың екі палаталы парламенті бар, олардың парламенттері бір палаталы. Әр штатта генерал-губернатордың федералды деңгейдегі рөлін атқаратын губернатор және үкімет басшысы, премьер-министрмен тең премьер-министр болады. Әр штатта өз жоғарғы соты бар, одан Австралияның Жоғарғы сотына шағымдануға болады. Штат және аумақтық сайлаулар әр төрт жылда бір рет белгіленген мерзімде өтеді (Тасманиядан басқа, онда премьер-министр сайлау күнін анықтайды). Квинсленд салыстырмалы түрде консервативті штат саналады. Виктория, Тасмания және Австралия астаналық аумағы салыстырмалы түрде солшыл деп есептеледі. Халық саны бойынша ең ірі штат – Жаңа Оңтүстік Уэльс, сондай-ақ Оңтүстік Австралия көбінесе саяси орталық белгіше мемлекеттер ретінде қарастырылады. Соңғы кезде ол елдегі ең солшыл штаттардың қатарына қосылды. Бұл аймақ тарихи сепаратистік көзқарастарымен де белгілі. Австралиядағы жергілікті басқару – мемлекеттік биліктің ең төменгі деңгейі. Жергілікті басқару тиісті штаттар мен аумақтарға бағынады. Австралияда жергілікті басқарудың бір деңгейі ғана бар; басқа ағылшын тілді елдердегідей ерекше жергілікті басқару түрлері жоқ. Штаттар ішіндегі көптеген жергілікті басқару органдарының өкілеттіктері шамалас; графтықтар немесе қалалар сияқты атаулардың тек тарихи маңызы бар.

Австралия саясатындағы идеология

Австралиялық партиялар жүйесі саясаттанушылар тарапынан АҚШ және Канада сияқты басқа да ұқсас ағылшын тілді елдерге қарағанда идеологиялық тұрғыдан неғұрлым ықпалды деп сипатталды. Австралияның саяси тарихының алғашқы кезеңдерінде таптық мүдделер, сол кездегі демократиялық социалистік Австралияның Еңбек партиясы мен либералдық және консервативтік дәстүрлерге негізделген, Еңбек партиясына қарсы партиялар (қазіргі Либералдық және Ұлттық коалициясының ізашарлары) арасындағы айырмашылықта маңызды рөл атқарды. Қазіргі австралиялық саяси мәдениетте Коалиция (Либералдық және Ұлттық партиялар) оң орталық, ал Австралияның Еңбек партиясы сол орталық деп есептеледі. Австралиялық консерватизмді көбінесе Коалиция, сондай-ақ австралиялық либерализм көрсетеді. Еңбек партиясы өзін әлеуметтік демократтық деп жариялайды, бірақ Боб Хоук премьер-министр болғаннан бері либералдық экономикалық және әлеуметтік саясатты ұстанды. Парламенттік Еңбек партиясының мүшелері, мысалы Эндрю Ли, ALP-ның әлеуметтік либералдық деп қайта жіктелуі керек екенін айтты. Еңбек партиясы конституциясында әлі де тарихи социалистік мақсатын сақтап тұр; алайда, оны кейбіреулер партия ішіндегі идеологиялық көнеліктің белгісі деп қарастырады. Соңғы онжылдықтарда Австралиялық сайлаушылар арасында екі ірі партияның біріне де жатпайтын кандидаттарға бірінші дауыс беруге қатысты айқын өзгеріс байқалды. 2022 жылғы федералды сайлауда 31% дауыс берушілер ірі емес партияның кандидатына дауыс берді.

Саяси партиялар

Ұйымдастырылған ұлттық саяси партиялар федерация құрылғалы Австралияның саяси ландшафтына үстемдік етеді. 19 ғасырдың соңында Австралияның Еңбек партиясының пайда болуымен, ол ұйымдасқан жұмысшыларды өкілдік етті. Қарсы мүдделер екі негізгі партияға бірікті: бизнесте және орта тапта негізінен консервативті және орталық саясатты ұстанатын оңшыл партия, қазіргі Австралияның Либерал партиясы; және ауылдық немесе аграрлық консервативті партия, қазіргі Австралияның Ұлттық партиясы. Парламенттік өкілдігі бар басқа да саяси партиялар болғанымен, осы үш негізгі партия Австралиядағы ұйымдасқан саясатқа үстемдік етеді және тек сирек жағдайларда ғана басқа партиялар немесе парламент мүшелері үкімет құруға немесе оны сақтауға қандай да бір рөл атқарды. Либерал партиясы мен Ұлттық партиясы арасындағы тұрақты коалицияның нәтижесінде Австралия саясаты екі партиялық жүйе ретінде жұмыс істейді. Партиялық тәртіп, басқа елдердегі жағдайдан айырмашылығы, тарихи тұрғыдан қатаң болды. Австралияның саяси жүйесі әрдайым екі партиялық болған жоқ (мысалы, 1901 жылдан 1910 жылға дейін), бірақ соңғы онжылдықтардағыдай ішкі тұрақтылықты де көрсеткен жоқ. Австралияның Еңбек партиясы (АЕП) – социал-демократиялық партия. Бұл солшыл партия, әлеуметтік әл-ауқат пен мемлекеттік қолдау бағдарламаларына бейім. Ол Австралияның еңбек қозғалысымен құрылған және қалалық жұмысшы және орта тапты кеңінен өкілдік етеді. Австралияның Либерал партиясы – орталық-оңшыл партия, ол бизнесті, орта тапты және көптеген ауыл тұрғындарын өкілдік етеді. Оның ұлттық деңгейдегі тұрақты коалициялық серігі – Австралияның Ұлттық партиясы, бұрынғы Ауылдық партия, ауылдық мүдделерді білдіретін консервативті партия. Бұл екі партия бірлесіп Коалиция деп аталады. Тек Квинсленд штатында екі партия ресми түрде бірігіп, Либералды-ұлттық партияны құрды, ал Солтүстік территорияда Ұлттық партия Отандық-либералды партия деп аталады. Австралия саясатындағы шағын партияларға Австралиялық жасылдар партиясы (ең ірісі), Орталық Альянс (орталық саясатты ұстанатын), Паулин Хансонның «Бір Ұлт» партиясы (ұлттық партия), Каттердің «Австралия партиясы» (оңшыл аграрлық партия) жатады. Соңғы жылдары Клайв Палмер басқарған Біріккен Австралия партиясы (тарихи Либерал партияның алдыңғысымен шатастырылмауы керек) және әлеуметтік консервативті «Отбасы бірінші» партиясы да маңызды рөл атқарды. Тарихи маңызды партияларға Біріккен Австралия партиясы, Австралияның Еңбек партиясы (антикоммунистік), Австралияның Коммунистік партиясы, әлеуметтік либералды Австралиялық демократтар және т.б. жатады. 2022 жылғы сайлауда климаттық мәселелерге ден қойып, әлеуметтік прогреске ұмтылатын және экономикалық либерализмді қолдайтын тәуелсіз кандидаттардың тобы сайланды, олар бұрын Либерал партиясының орталық саясатты ұстанатын мүшелері иеленген көптеген орындарды иеленді.

Organised, national political parties have dominated Australia's political landscape since federation. The late 19th century saw the rise of the Australian Labor Party, which represented organised workers. Opposing interests coalesced into two main parties: a centre right party with a base in business and the middle classes that has been predominantly conservative and moderate, now the Liberal Party of Australia; and a rural or agrarian conservative party, now the National Party of Australia. While there are a small number of other political parties that have achieved parliamentary representation, these main three dominate organised politics everywhere in Australia and only on rare occasions have any other parties or independent members of parliament played any role at all in the formation or maintenance of governments. Australian politics operates as a two party system, as a result of the permanent coalition between the Liberal Party and National Party. Internal party discipline has historically been tight, unlike the situation in other countries such as the United States. Australia's political system has not always been a two party system (e. g. 1901 to 1910) but nor has it always been as internally stable as in recent decades. The Australian Labor Party (ALP) is a social democratic party. It is a left leaning party with tendency towards social welfare and government assistance programs. It was founded by the Australian labour movement and broadly represents the urban working and middle classes. The Liberal Party of Australia is a party of the centre right which broadly represents businesses, the middle classes and many rural people. Its permanent coalition partner at national level is the National Party of Australia, formerly known as the Country Party, a conservative party which represents rural interests. These two parties are collectively known as the Coalition. In only Queensland, the two parties have officially merged to form the Liberal National Party, and in the Northern Territory, the National Party is known as the Country Liberal Party. Minor parties in Australian politics include a green party, the Australian Greens, the largest of the minor parties; a centrist party, Centre Alliance; a nationalist party, Pauline Hanson's One Nation; and a right wing agrarian party, Katter's Australian Party. Other significant parties in recent years have included, the Clive Palmer led United Australia Party (not to be confused with the historical incarnation that was the predecessor to the Liberal party) and the socially conservative Family First Party, among others. Historically significant parties have included the United Australia Party, the Australian Labor Party (Anti Communist), the Communist Party of Australia, the socially liberal Australian Democrats among others. A collection of climate conscious, socially progressive and economically liberal independents known as the teals were elected in the 2022 election, taking many seats previously held by moderate Liberal Party members.