Кіріспе

Мормондық тарихшы Джо Энн Барнетт Шиппс (әрі қарай Ян Шиппс, 1929 жылы туған) – американдық тарихшы, мормон тарихы саласында маманданған, әсіресе 20 ғасырдың екінші жартысынан қазіргі уақытқа дейінгі кезеңді зерттейді. Шиппс – Соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысын зерттеген мормон емес ең белгілі ғалым ретінде танылады, ол Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуіне (LDS Church) ерекше назар аударды. Оның осы тақырыптағы тұңғыш кітабы – Иллинойс университетінің баспасынан шыққан «Мормонизм: жаңа діни дәстүрдің тарихы». 2000 жылы ол «Уәде етілген жердегі саяхатшы: мормондар арасындағы қырық жыл» атты кітабын Иллинойс университетінің баспасында жариялады, онда ол мормондарды бақылау тарихын мормон тарихы мен мәдениетіне арналған 16 эссемен байланыстырады.

Ғылымдағы мансабы

Шиппс тарих ғылымдарының докторы. Ол көп жылдар бойы Индиана университеті – Пердью университеті Индианаполисте сабақ берді және қазір тарих және дінтану профессоры. Мормондыққа деген қызығушылығы 1960-61 жылдары жас отбасымен Логан, Юта қаласында қысқа уақыт тұрғанда оянды, ол 1961 жылы Юта штаты университетін бітірді. 1965 жылы Колорадо Боулдер университетінде «Мормондар саясатта: алғашқы жүз жыл» тақырыбында диссертация қорғап, PhD дәрежесін алды. Өмірі бойы методист дінін ұстанатын Шиппс мормон тарихы саласындағы мамандардың, сондай-ақ ғылыми ортаның құрметіне ие, себебі ол мормондықты оның өзіндік ерекшеліктерімен түсінуге қабілетті, сонымен бірге сырттан қараушы ретінде қажетті қашықтықты сақтайды. Шиппс 1831-1836 жылдардағы Уильям МакЛеллиннің күнделіктерінің бас редакторы болды, бұл мормон тәжірибесі туралы ең толық жазылған еңбек. Ол Мормон тарихы қауымдастығының (МТҚ) президенті болып сайланған алғашқы мормон емес әйел болды. Оның соңғы күнгі изгіленушілер туралы мақалалары көптеген ғылыми және көпшілік журналдарда жарияланды, және ол мормондар мен мормон емес көрермендерге мормонизм туралы жиі дәріс оқиды.

Теориялар мен аргументтер

Шиппс мормондар туралы көзқарастардың уақыт өте қалай өзгергенін және Соңғы күндердің қасиеттілерінің өзіндік ерекшелік сезімін қалай дамытқанын зерттеді. Ол Жозеф Смиттен бастау алатын әртүрлі шіркеулер мен қозғалыстар үшін «Соңғы күндердің қасиеттілері», «соңғы күндердің қасиеттісі» және «мормон» терминдерін қолданудың академиялық стандарттарын белгіледі. Оның зерттеулері «пончик синдромына» назар аударды; АҚШ-тың батыс аймағының тарихында Юта аумағының, мормондық және мормондық отарлаудың тарихына немқұрайлы қарау немесе оны беткейінен қарастыру жағдайлары. Шиппс бұл синдромның себебі Юта мен мормон тарихының Батыс аймағының қалған бөлігінен күрт ерекшеленуі болуы мүмкін деп санайды. Батыс тарихы көбінесе ертедегі Батыс АҚШ қоғамының жекешілдік және жалпыға ортақ сипатына баса назар бөлсе, Юта аумағының қоныстануы реттелген және қауымдық қоғамдармен ерекшеленді.

Соңғы салымдар

2000 жылы жарық көрген "Уәде етілген жердегі саяхатшы: мормондар арасындағы қырық жыл" атты кітабында Шиппс "шашырағандардың жиналуы және жиналғандардың таралуы" деп атаған құбылысты сипаттайды. Шиппс LDS шіркеуінің рухани, мәдени және физикалық жиналу орталықтары ретінде Ютадан әлемнің кез келген жеріндегі жергілікті қауымдарға қалай өзгергенін егжей-тегжейлі түсіндіреді. Профессорлық қызметтен кеткеннен кейін де Шиппс соңғы күнгі қасиеттілер тарихы туралы жазуын жалғастырып, қозғалыс жаңалықтары бойынша журналистерге кеңес береді. 2005 жылы ол Конгресс кітапханасында өткен, соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысын негіздеуші Смит құрметіне арналған халықаралық дін конференциясында LDS шіркеуі туралы баяндама жасады. Сондай-ақ, 2007 жылғы сәуір айында Арканзас штатында өткен ерте елші Парли П. Праттты құрметтеу конференциясында негізгі сөз сөйледі. Конференция Пратттың 1857 жылы қаза тауып, дүниеге келгеніне екі жүз жыл толуына арналды.

Ғылыми бірлестіктер

Шиппс ғылыми бірлестіктерді белсенді түрде насихаттаушы болып ұзақ жылдардан бері келеді. Ол МХА (1979–80), Джон Уитмер тарихи қауымдастығы (2004–05) және Американдық шіркеу тарихы қоғамының (2006) президенті қызметін атқарды.