Кіріспе

Футбол Каталониядағы ең маңызды спорт түрі болып табылады және 19 ғасырдың соңында негізінен британдық иммигрант жұмысшылар, келіп-кетіп жүрген теңізшілер мен Ұлыбританиядан оралған студенттердің бірлесімен енгізілді. Каталония Испаниядағы футболдың дамуына бастама берді, алғашқы федерацияны және алғашқы чемпионатты ұйымдастырды. Бүгінде Каталониядағы футболды Каталония футбол федерациясы және RFEF басқарады, ал Каталония командалары Ла Лига, Король кубогы, Каталония кубогы және бірнеше еуропалық турнирлерде бақ сынасады.

Ізашарлық жас

XIX ғасырдың соңында Каталония ең дамыған өнеркәсіпке ие болды, бұл негізінен мақта өнеркәсібінің арқасында болды. Осы себепті Барселона шетелдіктер үшін бизнес жүргізуге қолайлы жайлардың біріне айналды. Британдықтар сол кездегі ең белсенді ұлт болғандықтан, Барселонада британдық колония құрылды. Олар, әлемнің басқа бөліктеріндегідей, өздерімен футболды әкелді. Футбол Каталонияға алғаш рет британдық колонияның арқасында келді, олар сол жерде жұмыс істеп, тұрды (кейін шетелде оқып келген каталондықтар арқылы). Олардың арасында Джеймс Ривз ерекше көзге түсті. Ол 1892 жылы Барселонаға келді, сол кезде футбол қалада көп танылмаған спорт түрі еді. Бір жыл бұрын британдықтар құрған Барселонаның Ронда де Сант-Пере крикет клубы (1891 жылдың 28 тамызында дебют жасады) Каталониядағы футболдың жалғыз белгісі болды, себебі олар жазда крикет, қыста футбол ойнады (сол кезде бұл кең таралған). Бұл клуб Британдық клуб немесе Барселона Британдық клубы деп аталды. Бірнеше ай бойы ойыншыларды жинағаннан кейін, олар қалада (нақтырақ айтқанда, көршілес Сантс муниципалитетінде) алғашқы футбол матчын ұйымдастырып, өткізді. Бұл матч 1892 жылдың 25 желтоқсанында Кан-Тюнис ипподромының жанындағы алаңда өтті. Сол Рождество күні туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол Роял Регата клубы мен Британдық клуб мүшелерінің еңбегі болғаны белгілі. Футбол қоғамының алғашқы жылдарындағы көрнекті тұлғалар – Моррис ағайындылары (Самуэль, Энрике және Мигель), капитан Ривз және каталондық Альберто Серра. 1893-94 жылдардың қысында Барселонадағы ағылшын колониясы Сант-Мартидегі шотланд колониясымен бірнеше матч өткізді. Жергілікті тарихшылар бұл испан футболындағы алғашқы «бейресми» бәсекелестік деп санайды. Шотланд колониясының тарихы 1893 жылы Джон Шилдс пен Эдвард Б. Стигман Сант-Мартидегі фабриканың орталық қоймаларын жалға алып, содан кейін компанияның жаңа ашылған фабрикасында жұмыс істеу үшін 40-қа жуық жас шотланд жұмысшысын жіберді. Бұл екі колония каталондық футбол тарихында маңызды рөл атқарды, өйткені олар сәйкесінше Team Anglès және Escocès FC командаларын құрды. Бұл екі команда Каталониядағы футболдың әуесқойлық бастамаларында, әсіресе ФК Барселонаның бастамаларында маңызды рөл атқарды. 1894 жылдың соңында британдық Барселона клубы өзінің атын Sociedad de Foot Ball de Barcelona (Барселона футбол қоғамы) деп өзгертті, ал 1895 жылы олар алаңын да өзгертіп, Кан-Тюнис ипподромынан Велодромо де ла Бонановаға көшті, себебі бұл футболдың алғашқы қадамдары қала орталығына оңай қол жеткізуге ыңғайлы жер іздеді. Сол кезден бастап жексенбілік футбол ойындары Бонановада тұрақты оқиғаға айналды, бірақ олардың көп бөлігі жаттығу матчтары болды (көктерге қарсы қызылдар). 1895 жылы Барселона командасы Торрелодан келген командамен екі матч өткізді, бұл каталондық футболдағы тағы бір маңызды кезең болды, өйткені бұл Каталонияда екі түрлі қаладан келген командалардың алғашқы кездесуі болды. Джеймс Ривз 1895 жылдың күзінде Ұлыбританияға оралғаннан кейін, ешқашан ресми түрде құрылмаған ұйым құлдырай бастады, ал 1896 жылы ол жоғалып кеткен сияқты. Сондықтан 1897 және 1898 жылдары Каталонияда футбол ойнаған британдықтар туралы бізге мәлімет жоқ. Олар тек 1899 жылы Team Anglès командасының пайда болуымен қайтадан ойнай бастады. Олардың алғашқы матчы Fàbrica Armstrong de Palafrugell командасына қарсы өтті, олар Паламосты 2:1 есебімен жеңді. Бірақ футбол ең үлкен және ең күшті өсімді көрген қала, әрине, Барселона болды. Бірнеше жылғы «тыныштықтан» (1896-1898) кейін футбол 1899 жылдың соңында Барселонаға қайта оралды және енді мұнда қалуға ниеттенді. Бұл жаңа спорт 1890 жылдары қалада тамыр жая бастады және жастардың арасында көп ұзамай ізбасарларын тапты, ең бастысы, Барселона гимнасттарының сол буыны арасында, оның ашық ауада ойналатындығына байланысты. Сондықтан Барселонадағы алғашқы футбол клубтары спорт залдарында, сондай-ақ Нарсисо Масферрер мен Хайме Вила сияқты Испания гимнастика федерациясымен байланысты тұлғалардың қолдауымен құрылды. Бұл екеуі Соле және Толоса спорт залдарының директорлары болды, және Жоан Гампер мен Уолтер Уайльдпен бірге олар Барселонадағы алғашқы футбол клубтарының – Футбол клубы Барселона және Каталония футбол клубының негізін қалауда маңызды рөл атқарды. Бұл екі клуб та 1899 жылдың соңында құрылды. Бес күннен кейін, 13 желтоқсанда, Барселона клубы британдықтармен бірікті, бұл клуб үшін сапалық серпіліс болды, нәтижесінде «Барса» ғасырдың басында Каталонияның ең күшті командаларының біріне айналды. «Барсаға» қосылған британдық ойыншылардың арасында Парсонстар (Джон және Уильям) және Уитти ағайындылары (Артур және Эрнест) клубтың алғашқы табысына үлкен үлес қосты. Барселонадағы футбол контексі ғасырдың басында өте өнімді болды, өйткені сол кезеңде бірнеше футбол клубтары құрылды. Жоан Гампердің классикалық «Барселонасымен» және Анхель Родригестің 1899 және 1900 жылдары құрылған Sociedad Española de Football (қазіргі RCD Espanyol) және Хайме Виланың ресми емес «деканы» Català FC-ден басқа, Macaya кубогы сияқты алғашқы және архаикалық жарыстарда жеңіске жеткен командалардың тізімін құраған Hispania AC (бұрынғы Team Rojo), University SC, FC Internacional, Irish Football Club және басқа да көптеген ұйымдар болды. Бірнеше клубтар өз атауларында Испанияға сілтеме жасады. Олардың арасында жоғарыда аталған Hispania AC және Sociedad Española, екеуі де 1900 жылы құрылды, сондай-ақ 1901 жылдың қаңтары мен сәуір аралығында өткен алғашқы турнирде жеңіске жеткен FC Espanya de Barcelona болды. «Барселона» екінші басылымда 1902 жылы жеңіске жетті. Бұл екі турнир каталондық футболдың алғашқы жұлдыздарының пайда болуына жағдай жасады, мысалы, Густаво Грин, Удо Штайнберг және 1899 жылы «Барселонаны» құрудың негізгі басшысы, швейцариялық Жоан Гампер, ол екі турнирде де тиісінше 31 және 19 голмен ең көп гол соққан ойыншы болды. Каталониядағы футболды басқаруға жауапты Каталония футбол федерациясы (Catalan: Federació Catalana de Futbol) Испанияда құрылған алғашқы футбол ассоциациясы болды. Ол 1900 жылдың 11 қарашасында Каталония футбол қауымдастығы (Catalan: Football Associació de Catalunya) ретінде құрылды. Каталония футбол федерациясы Испаниядағы алғашқы футбол жарысы болған Каталония футбол чемпионатын (Catalan: Campionat de Catalunya) ұйымдастырды. Тағы да Hispania AC президенті Эдуардо Алессон мен Жоан Гампер қазіргі Каталония футбол федерациясын құруға ықпал етті, ол Испанияда құрылған алғашқы футбол федерациясы болды. Құрылтай жиналысы 1902 жылдың желтоқсанында өтті және Алессон қауымдастықтың алғашқы президенті болып сайланды. Бастапқы мүшелерге «Барселона», Sociedad Española de Football, Català SC және Hispania AC кірді. 1903 жылдан кейін чемпионат Football Associació de Catalunya ұйымдастырды және ол Campionat de Catalunya деп аталды, сондай-ақ олар Macaya кубогын Campionat de Catalunya-ның алғашқы басылымы деп мойындады. Жеңімпаздар сондай-ақ Король кубогында Каталонияны өкілдік етті. 1917 жылға қарай лига кәсіби деңгейге жетті және екінші дивизионды қамтыды.

1910-шы жылдар

ХХ ғасырдың екінші онжылдығы еліміздегі футбол тарихында «Барселона» мен «Эспаньол» командалары арасындағы қарсыластықтың басталуымен ерекшеленді. Осы жылдары екі клуб Каталониядағы ең ірі клубтарға айналып, олардың арасында көптеген қақтығыстар мен дау-дамайлар туды. Олардың аралағы матчтар өте қатал өтті, жиі болатын инциденттер қарым-қатынастарын уыстады. Сол кездегі екі көрнекті тұлға – Паулино Алькантара және Джордж Паттулло есімдері тарихқа енді.

1920-шы жылдар

1920 жылдан Испания Азамат соғысына дейін футбол Каталонияда зор танымалдылыққа және қабылдауға ие болды. 1920-30 жылдар аралығында елдің барлық аймақтарында футбол кеңінен таралды. «Эспаньол» және «Барселона» арасындағы бәсекелестік күшейе түсті, бұл жылдарда құштарлықты қоздырды. Екі көрнекті тұлға көзге түсті: Рикардо Замора және Жозеп Самитиер. Басқа жағынан, 1920 жылы Испания құрамасы алғаш рет халықаралық жарысқа, Антверпен Олимпиадасына қатысып, күміс жүлде жеңіп алды. Алғашқы жаттықтырушы каталондық Пако Бру болды, ал таңдаулы ойыншылардың (толығымен каталондық, баск және галисиялық клубтардан іріктелген) арасында «Барселона» клубының Рикардо Замора, Жозеп Самитиер, Агустин Санчо және Феликс Сесумага ойыншылары болды.

Ла Лига

1928 жылы Ла Лига құрылғаннан бері жеті каталондық клуб Primera Division-да ойнаған. Олардың ішінде ешқашан төмендемеген «Барселона» клубы және жоғары дивизионда тек төрт маусымды өткізіп алған «Эспаньол» клубы бар. CE Sabadell FC 14 маусым бойы Primera Division-да ойнады. Ла Лиганың негізін қалаушыларының бірі CE Europa үш маусымда ойнаса, ал «Гимнастик де Таррагона», UE Lleida және CD Condal клубтары қысқа ғана уақытқа қатысты. «Жирона» футбол клубы Ла Лигада алғаш рет 2017–18 маусымында өнер көрсетті. «Барселона Б», CF Reus Deportiu, Terrassa FC, CF Badalona, UE Llagostera, UE Figueres, UE Sant Andreu, Palamós CF, CE L´Hospitalet, CE Júpiter, EC Granollers және CFJ Mollerussa сияқты он екі клуб Segunda Division-да ойнаған.

Каталония кубогы

1984 жылы Испанияда демократия қайта орнасып, каталондық клубтар арасында жаңа жарыс ұйымдастырылды. Копа Генералитат бастапқыда RFEF тарапынан мойындалмады және тек Испанияның үшінші дивизионындағы командалар ғана қатысты. Бірақ 1990 жылдан бастап, Каталония футбол федерациясы ұйымдастырған Копа Генералитат ресми жарысқа айналды және Ла Лигадағы каталондық клубтар да қатыса бастады. 1993 жылы жарыс Копа Каталания деп аталды. Содан бері жарыстың мәртебесі бірте-бірте төмендеді және «Барселона» мен «РСД Эспаньол» сирек күшті құрамда ойнайды.