Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Владас Петронаитис (2 қараша 1888 жыл – 25 маусым 1941 жыл) – литвалық әскери шенеунік. Ол НКВД қызметкерлерімен азапталып, Раинай трагедиясында қаза талды.
Vladas Petronaitis (November 2, 1888 – June 25, 1941) was a Lithuanian military officer. He was tortured and executed in the infamous Rainiai massacre by members of the NKVD.
Ерте өмір және білім
Петронаитис 1888 жылдың 2 қарашасында Плаучишкия селосында, Розалимас болысында, Поневежск уезінде, Ковно губернаторлығында Петрас Петронаитис отбасында дүниеге келді. Ауыл сол кезде 1795 жылы Польша-Литва достастығының бөлінуі нәтижесінде Ресей империясының құрамына кірген. Отбасының жағдайы жақсы болды, Митава гимназиясын бітіргеннен кейін Санкт-Петербург мемлекеттік университетінде математика және ғылымдарды оқыды. Санкт-Петербургте ол достасымен бір үйde тұрды. Сол кезде Ресей империясының сол кездегі астанасы Санкт-Петербургте болашақ Литва президенті Антанас Сметона және премьер-министр Августинас Волдемарас сияқты көптеген көрнекті литвалықтар оқыды. 1913 жылы бітіргеннен кейін Санкт-Петербургте қалды, ал Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде математика пәнінен сабақ берді. Көптеген жас литвалықтар сияқты ол да Ресей армиясына шақырылды. 1915 жылы ол Мәскеу маңындағы Ярославль қаласына орналасты. Соғыста Ресейдің ауыр қатысуы Ресей армиясын католик литвалық сарбаздарға қатысты ұзақ жылдар бойы сақталған кемсітушілікті еске алуға мәжбүр етті. 1916 жылы Петронаитис офицерлік шенге көтеріліп, Мәскеудегі әскери офицерлер мектебінде оқытушы болды. Сонымен қатар, ол Мәскеу университетінде заң білімін оқыды.
Petronaitis was born on November 2, 1888, to a family of Petras Petronaitis, a well to do farmer, in Plauciškiai village, Rozalimas Volost, Ponevezhsky Uyezd, Kovno Governorate. The village was at that time part of the Russian Empire as a result of the partition of the Polish–Lithuanian Commonwealth in 1795. The family's circumstances were good and, after the graduation from the Gymnasium of Mitava, he studied mathematics and science at the Saint Petersburg State University. In Saint Petersburg, he shared a house with his friend In those days, many prominent Lithuanians studied in St. Petersburg, then the capital of the Russian Empire, including the future Lithuanian President Antanas Smetona and Prime Minister Augustinas Voldemaras. After graduating in 1913, he remained in Saint Petersburg and, at the outbreak of World War I, was teaching mathematics. Like many young Lithuanians, he was drafted into the Russian Army. In 1915, he was stationed in Jaroslavl near Moscow. Heavy Russian casualties in the war forced the Russian Army to set aside long standing discrimination against Catholic Lithuanian soldiers. In 1916, Petronaitis was promoted to officer rank and became a teaching fellow at a Moscow military officers' school. At the same time he studied law at Moscow University.
Әскери қызмет және заңгерлік мансап
1917 жылғы Ресей революциясынан кейін ол 1918 жылы тәуелсіздігін қайта алған Литваға қайтып келді. Ол Литва армиясында офицер болып, жаяу әскер батальонында, кейін Вильнюсте электр техникалық батальонында қызмет етті. 1920 жылы Вильнюс қаласының коменданты болып тағайындалды және Вильнюсті поляктар мен Кеңес Одағынан қорғауда маңызды рөл атқарды. Қаланың қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі әскери және ұйымдастырушылық еңбегі үшін Литва президенті Антанас Сметона оған "Вильнюс қаласы және округінің коменданттық мекемесін құру" үшін Витис кресі орденінің медалін табыс етті. Польша Вильнюс аймағын басып алғаннан кейін, ол Кретингада комендант болып тағайындалды. 1922 жылы Палангада өткен салтанатта Бронислава Кентрайтеге үйленді. Брониславаның әкесі Йонас Кентра Палангадағы мемлекеттік нотариус болған. 1923 жылы Петронаитис армия резервіне жіберілді және Кретингада заңгер, адвокат болып жұмыс істеп, түрлі литвалық патриоттық қозғалыстарды қолдады. Басқа көптеген литвалықтар сияқты ол да Тәуелсіздік медалімен марапатталды.
Following the Russian Revolution of 1917, he made his way back to Lithuania, which had regained its independence in 1918. He became an officer in the Lithuanian Army with an infantry battalion and later with an electricity technical battalion in Vilnius. In 1920, he was promoted to Commandant of Vilnius and played a significant role in securing Vilnius against the Poles and the Soviet Union. For his military and organisational service in securing the city, the President of Lithuania, Antanas Smetona, conferred on him the medal of the Order of the Cross of Vytis for the "establishment of Vilnius City and County Commandant Institution". Following the Polish seizure of the Vilnius region, he was appointed Commandant in Kretinga. He married Bronislava Kentraite in a ceremony at Palanga in 1922. Bronislava's father, Jonas Kentra, was a public notary in Palanga. In 1923, Petronaitis was discharged to the army reserve and settled down in Kretinga working as a lawyer and advocate and supporting various Lithuanian patriotic activities. Like many other Lithuanians, he received the Independence Medal.
Тұтқындау және өлтіру
1940 жылы маусым айында Литва Кеңес Одағы тарапынан басылып алынды және жаңа құрылған Литва КСР-інде марионеттік коммунистік үкімет орнатылды. Бірнеше күн ішінде Петронайтис НКВД-мен тұтқындалып, Тельшия түрмесіне қамалды. Түрмеде болуына және көп айға созылған қатаң сұрақ-жауаптарға қарамастан, ол өзінің кінәсіз екенін айтты және ешқандай құқық бұзушылық жасағанын жоққа шығарды. 1941 жылдың 22 маусымында нацистік Германия Кеңес Одағына қарсы жорық бастады. Кеңес әскерлері жеңіліске ұшырағанда, НКВД шегінетін кезінде саяси тұтқындарын атып тастауды бастады. 1941 жылдың 24-25 маусым түнінде Петронайтис Райнаи маңындағы орманда 77 басқа саяси тұтқынмен бірге азапталып, өлтіріліп, жаппай қабірге көмілді. Үш күннен кейін денесі табылып, оны тану қиын болды, себебі ол көрсетілген азаптардан қатты зардап шеккен еді. Осы орында Петронайтистің денесінің эксгумациясы мен эксгумацияланған денесінің суреттері бар ескерткіш орнатылды.
Lithuania was occupied by the Soviet Union in June 1940, and a puppet Communist government was installed in the newly created Lithuanian SSR. Within days, Petronaitis was arrested by the NKVD and imprisoned in the Telšiai prison. In spite of his imprisonment, and long interrogation over many months, he protested his innocence and denied any wrongdoing. On June 22, 1941, Nazi Germany began its invasion of the Soviet Union. With the Soviet troops in a rout, the NKVD began executing its political prisoners as they retreated. On the night of 24/25 June 1941, Petronaitis was taken to a forest near Rainiai and, together with 77 other political prisoners, was tortured, murdered, and buried in a mass grave. On exhumation three days later, his body was difficult to identify as it had been disfigured by the tortures applied to it. A memorial is built on the place with graphic photographs of the exhumation and the exhumed body of Petronaitis.