Жозе Дио́кно: Филиппин азаматы, құқық қорғаушы және мемлекет қайраткері

Кіріспе

Филиппин саясаткері (1922-1987)

Хосе Райт Диокно (26 ақпан 1922 – 27 ақпан 1987), сондай-ақ "Ка Пепе" деп белгілі, филиппин ұлтшылы, заңгер және мемлекет қайраткері болған. "Адам құқықтарының әкесі" деп есептелетін ол Филиппин Сенатында қызмет етті, Әділет министрі болды, Адам құқықтары жөніндегі комиссияның алғашқы төрағасы және Филиппиннің адам құқықтары адвокаттарының жетекші ұйымы – Тегін құқықтық көмек тобының (FLAG) негізін қалаушы еді. Диокно – Филиппин адвокаттық экзамені мен сертификатталған мемлекеттік есепші (CPA) емтиханында ең жоғары нәтиже көрсеткен жалғыз адам. Оның мансабы адам құқықтарын ілгерілетуге, Филиппин егемендігін қорғауға және филиппин экономикасын дамытуға бағытталған заңдарды қабылдауға арналды. 2004 жылы Диокноға өлімінен кейін Филиппиннің ең жоғары наградасы – Супремо дәрежесіндегі Лакандула ордені табысталды. 27 ақпан, оның туған күнінен кейінгі күн, Филиппинде Хосе В. Диокно күні ретінде тойланады.

Ерте өмір және білім

Хосе В. Диокно 1922 жылдың 26 ақпанында Манила қаласында, Батангас провинциясының Таал қаласынан шыққан бұрынғы сенатор және Жоғарғы сот судьясы Рамон Диокно и Марасиган мен американдық метиска Леонор Мэй Райт и Гарсия отбасында дүниеге келді. Диокно сегіз баланың ең кішісі және алтыншысы болды, сондай-ақ Рамонның алғашқы әйелі Марта Фело Диокнодан үш туған інісі болды, ол бірнеше жыл бұрын қайтыс болды. Диокно Манила қаласының Эрмита ауданындағы 48 Альгамбра көшесінде өсті және 1922 жылдың 3 қыркүйегінде Эрмита шіркеуінде крещениеден өтті. Рамон Диокно сенатор ретінде империализмге қарсы ұлтшыл саналды және Американың теңдік құқықтарына қарсы дауыс берген төрт сенатордың бірі болды. Хосе Диокноның әкесінің әкесі Аняс Диокно болды, ол Филиппин революциясы мен Висаядағы филиппин-американ соғысында әскери генерал және губернатор болған. Анястың арғы атасы Феликс Беренгуер де Маркина и Фицджеральд болды, ол 1788 жылдан 1793 жылға дейін Жаңа Испанияның вице-королі және Филиппиннің генерал-губернаторы қызметін атқарды. Беренгуер де Маркина Кагсава, Албай қаласынан шыққан қытай метисі Димитрия Сумулон и Линдомен заңсыз қарым-қатынаста болды және бір қызын дүниеге әкелді. Ол бұл отбасын тастап Испанияға оралды, ал кейін 1799 жылы теңіз флотының генерал-лейтенанты болды. Ол тиімсіз, бірақ жанкешті губернатор болды деп есептелді. Осындай әртүрлі шыққан тегіне қарамастан, Диокно кейіннен өзін жиі "100% филиппиндік" деп айтқан. 12 жасар Диокно әкесімен бірге провинциялардағы сот отырыстарына баратын. Ол әкесінің сөмкесін көтеріп, кеңесшілер үстелінің артындағы орындыққа отыратын. Ол американдық басқару кезеңінде жеке репетитор арқылы ағылшын тілін үйренді, өйткені отбасы көбінесе испан тілінде сөйлейтін. Диокно өскен кезде үйде испан тағамдарын, әсіресе тапас немесе ангула, ақ эмбутидо, галантина және чоризо сияқты гарнирлерді жеуді ұнататын. Ол филиппин тағамдарын да жақсы көретін, сондай-ақ қатас нг калабау (буйвол сүті), шикі жұмыртқа және тапанг уса (тұнтырылған елік еті) қосылған күрішті жеуді ұнататын. Диокно сондай-ақ әкесі мен көптеген революционерлер сияқты Нилад ложасының 12-ші нөміріне қосылды. 1937 жылы Диокно De La Salle колледжінде (қазір De La Salle университеті (DLSU) деп аталады) үздік бітіріп, коммерция саласында бакалавр дәрежесін алды. Ол ROTC лейтенанты, драматург, жазушы және көшбасшы болды. Кейіннен ол сурет салу шеберлігін жетілдіріп, студия ашты. Диокно бастапқыда машина жасау мамандығын оқығысы келді, бірақ ата-анасының тілегі бойынша, құқық саласын да қамтитын мамандық таңдауын қалағандықтан, коммерцияны таңдады. Ол заң курстарын ең жақсы көретінін түсінді және бакалавриатты бітіргеннен кейін заңгер болуға шешім қабылдады. Ол колледжді summa cum laude деген жоғары жетістікпен бітірді. Диокно 1940 жылы CPA емтиханына түсті, бірақ оның жасы кішкентай болғандықтан арнайы рұқсат алуға тура келді. Ол 91,18 баллмен CPA емтиханында жеңіске жетті. Диокно 1940 жылы Санто-Томас университетіне түскеннен кейін, оқуы 1941 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда тоқтап қалды. Соғыс аяқталғаннан кейін, Филиппиннің Жоғарғы соты оған арнайы рұқсат берді және ол бітірмегеніне қарамастан Филиппин адвокаттық емтиханына түсуге рұқсат алды. Ол 1944 жылғы адвокаттық емтиханды (No. 5, Диокно адвокат ант берген және 1945 жылдың 26 шілдесінде адвокаттар тізіліміне енген алғашқы филиппин заңгері болды) 24 жасар болашақ одақтасы Джовито Салонгамен бірге 95,3 баллмен, оқыту тілі ағылшын тіліне ауысқаннан бері ең жоғары көрсеткішпен аяқтады. Осы жетістігі үшін ол АҚШ-қа жеке сапар жасады, онда ол алыс шығыс университетінде оқитын Булаканнан келген коммерция студенті Кармен "Нена" Икасианоға жиі қоңырау шалып тұрды. Олар 1946 жылы болашақ мэр Арсенио Лаксон ұйымдастырған кешкі ас кезінде танысты, Диокно Хосе Абад Сантостың қызына үйленуге қарсы болған әкесінің кеңесін ескермей, Карменге махаббат білдірді. Диокно 1949 жылы қысқа сапардан оралғаннан кейін Карменмен Эрмита шіркеуінде үйленді. Ол телефон арқылы оның туберкулезбен ауырғанын және онымен кездеспегенін білгеннен кейін оған дереу ұсыныс жасады.

Jose W. Diokno was born in Manila on February 26, 1922, to Ramón Diokno y Marasigan, a former senator and Justice of the Supreme Court from Taal, Batangas, and Leonor May Wright y Garcia, an American mestiza. Diokno was the youngest son and the sixth of eight children, and had three half siblings from Ramón's first spouse, Martha Fello Diokno, who passed away years ago. Diokno grew up at 48 Alhambra Street, Ermita, Manila and was baptized at Ermita Church on September 3, 1922. Ramón Diokno was considered an anti imperialist nationalist as senator and was one of four senators to oppose the American Parity Rights Amendment. Jose's grandfather was Ananías Diokno, a navy general and governor in the Philippine Revolution and the Philippine–American War in the Visayas. Ananías' great great grandfather was Félix Berenguer de Marquina y Fitzgerald, who was viceroy of New Spain and governor general of the Philippines from 1788 to 1793. Berenguer de Marquina had an extramarital affair with a Chinese mestiza from Cagsawa, Albay named Demetria Sumulong y Lindo and sired one daughter. He abandoned this family to repatriate to Spain and later became the lieutenant general of the navy in 1799. He was said to be an incompetent but persevering governor. Despite this mixed ancestry, Diokno would later often say that he was "100% Filipino". As a young 12 year old boy, Diokno would go with his father to trials in the provinces. He would carry his father’s bag, and sit on a small chair reserved for him behind the counsel’s table. He learned English through a private tutor during the American Commonwealth period, as the family usually spoke in Spanish. Growing up, Diokno relished having Spanish dishes at home, namely tapas or side dishes such as angulas, white embutido, galantina, and chorizos. He liked Filipino food as well and enjoyed rice mixed with gatas ng kalabaw (carabao’s milk), raw eggs, and tapang usa (cured venison). Diokno also joined Nilad Lodge No. 12, a masonic lodge, as his father and many revolutionaries did before him. In 1937, after repeated acceleration Diokno graduated high school as the valedictorian at De La Salle College, now called De La Salle University (DLSU), and went on to take a bachelor's degree in commerce, also at DLSU. He was an ROTC lieutenant, dramatist, writer, and leader. He later developed a skill in photography and owned a studio. Diokno initially wanted to study mechanical engineering, but eventually compromised with his parents to take up commerce since his parents wanted a major that featured legal studies. He realized he enjoyed the legal courses the most and decided to take up law once he finished his undergraduate studies. He graduated from college summa cum laude. Diokno took the CPA board examinations in 1940—for which he had to secure special dispensation, since he was too young. He topped the CPA with a grade of 91.18. After Diokno enrolled at the University of Santo Tomas in 1940, his studies were interrupted by the outbreak of WWII in 1941 in his second year. When the war was over, he was granted a special dispensation by the Supreme Court of the Philippines and was allowed to take the Philippine Bar Examination despite having never completed his degree. He topped the 1944 bar exam (Roll No. 5, Diokno was the first Filipino lawyer to take his oath and appear on the post war Roll of Attorneys on July 26, 1945) together with a 24 year old future ally named Jovito Salonga with a score of 95.3, the highest since the language of instruction switched to English. As a reward he took a solo vacation in the United States, where he would frequently call Carmen "Nena" Icasiano, a commerce student from Bulacan studying at Far Eastern University. They met in 1946 at a dinner party hosted by a future mayor named Arsenio Lacson, and Diokno started courting her, refusing to listen to his father to marry José Abad Santos's daughter. Diokno married Carmen at Ermita Church in 1949 immediately after Diokno returned from his shortened trip. He quickly proposed to her after he found out on the telephone that she had tuberculosis and had missed seeing him.

Жоғары тұрған заңгер және Әділет министрі жылдары

Бар емтиханын тапсырғаннан кейін Диокно әкесінің заң кеңсемесінде (бюпете) заңгерлік тәжірибесін бастады, соның ішінде Вера Авелиноға қарсы G. R. L 543 ісін жеңіп алды. Диокно радиодағы танымал тұлға және Манила қаласының мэрі Арсенио Лаксонға қарсы қарапайымдықпен күресті. Арсенио Лаксон оның жақын досы болды және Диокно мен оның әйеліне таңертең Паранякедегі үйлеріне келіп, оларға таңғы ас дайындап беретін. Диокно өз кезегінде мэр Лаксонның «Еркін Филиппин» газеті үшін жазған мақалаларын редакциялап түзеуге көмектесетін. Тарихшылар мэр Лаксонның кенеттен қайтыс болғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, Лаксон Диокноны өзінің вице-президенттікке үміткері етіп алуды жоспарлағанын білді, себебі Манила мэрінің үлкен беделі оны 1965 жылғы сайлаудағы басты президенттік үміткерге айналдырды. Диокно президент Рамон Магсайсайдың басшылығымен әртүрлі комитеттерде жұмыс істеді, ал 1958 жылы Диокно Қаржы министрлігін тексеруге арналған арнайы комиссияға мүше болып сайланды. Кейіннен ол Жабдықтау-жөндеу бюросындағы тәртіпсіздіктерді тексеруге қайта шақырылды. 1961 жылдың желтоқсанында Диокно заңгерлік тәжірибесіндегі беделін нығайтып, мэр Лаксонның ықпалы арқылы президент Диосдадо Макапагалдың оны Әділет министрі етіп тағайындағанын жаңалықтардан білді. 1962 жылдың наурыз айында Диокно салықтан жалтарған және мемлекеттік қызметкерлерге пара берген деген күдікпен америкалық бизнесмен Гарри С. Стоунхиллге тиесілі фирмаға рейд жасауға бұйрық берді. Диокноның Стоунхиллді тексеруі үкімет қатарындағы жемқорлықты ашты, ал Әділет министрі ретінде ол кінәлілерді соттауға дайындалды. Алайда президент Макапагал араласып, Стоунхиллді депортация жасау шартымен босатып, содан кейін Диокноның отставкаға кетуін талап етті. Диокно өзінің отставкаға кетуі туралы жаңалықтардан ғана білді және президенттің жақтастарынан өлім туралы угрозалар алды, бұл оны мэр Лаксонның арнайы күзетіне жүгінуге мәжбүр етті. Диокно Макапагалдың әрекеттеріне күмән білдіріп: «Үкімет қалай жемқорларды қудалай алады, егер ол жемқорлық жасағандарды босатып жіберген болса?» деді. Макапагал танымалдылығын жоғалтып, ақырында 1965 жылғы келесі сайлауда Стоунхиллмен байланысы бар тағы бір даулы саясаткер Фердинанд Маркосқа жеңіліп қалды.

Immediately after topping the Bar exam, Diokno embarked on his law practice at his father's bupete or law office, handling and winning high profile cases including Vera v. Avelino, G. R. L 543, on behalf of his father, Sen. Ramón Diokno, who let the young Diokno quickly take over the bupete. Diokno also successfully fought libel charges against radio personality and Manila Mayor Arsenio Lacson, who was a close friend and would often visit Diokno and his wife in the wee hours at their home in Parañaque to prepare them breakfast. Diokno would in turn edit Mayor Lacson's newspaper columns for Free Philippines. Historians learned a few years after Mayor Lacson's sudden passing that Lacson even intended for Diokno to be his running mate, as the Manila Mayor's fame made him the top presidential candidate for the 1965 election. Diokno served in different committees under President Ramon Magsaysay, and by 1958, Diokno gained enough stature to be selected to join a special committee to investigate the Department of Finance. He was later invited to return to investigate anomalies happening in the Bureau of Supply Corrections. With his reputation as a legal practitioner established and secured, in December 1961, Diokno found out through the news that he was to be appointed as Secretary of Justice by President Diosdado Macapagal through Mayor Lacson's influence. In March 1962, Diokno ordered a raid on a firm owned by Harry S. Stonehill, an American businessman who was suspected of tax evasion and bribing public officials, among other crimes. Diokno's investigation of Stonehill further revealed corruption within government ranks, and as Secretary of Justice, he prepared to prosecute those involved. However, President Macapagal intervened, negotiating a deal that absolved Stonehill in exchange for his deportation, then ordered Diokno to resign. Diokno only learned of his resignation from the news and received death threats from supporters of the president, which prompted him to rely on Mayor Lacson's special security. Diokno questioned Macapagal's actions, saying, "How can the government now prosecute the corrupted when it has allowed the corrupter to go?" Macapagal would become unpopular and eventually lose the next election in 1965 to another controversial politician also connected with Stonehill named Ferdinand Marcos.

Азаматтық құқықтарды қорғау

Маркос либералдық партия мүшелерінің Миранда алаңындағы жиналысына бомба шабуыл жасалғаннан кейін, habeas corpus құқығын тоқтатқанда, Диогно наразылық ретінде Nacionalista партиясынан кетіп, көшеге шықты. Сенатор Диокно студенттерді әкімшілікке қарсы наразылық көрсетуге шақырды, себебі соңғы мерзіміне жақындаған Маркос әскери жағдай жариялап, өзіне абсолютті билік беру үшін конституцияны өзгертеді деп күтті. Бұрын, 1968 жылы Коррехидорда белгісіз қарулы адамдар 14-ден 68-ге дейін мұсылман жастарын өлтірген Жабида қырғынынан кейін Маркос жамандыққа ұшырады. Осы оқиғадан кейін, Минданаода басталган Моро көтерілісі жылдам дамыды; ол Маркостың өмірінен кейін ондаған жылдар бойы елді қамтитын кең ауқымды қарулы қақтығысқа айналды. Маркос оқиға туралы ақпарат таралуын тоқтатуға тырысты, бірақ ол кеш болды. Диокно және көптеген сенаторлар Маркостың жасырын жоспары болуы мүмкін екенін сезді. Содан бері Диокно көпшілік сөздері мен іс-шараларында адам құқықтарына көбірек мән берді. 1981 жылы сөйлеген сөзінде ол былай деді: «Адам құқықтары үшін күреске тең келерлік ешқандай мақсат жоқ. Адам құқықтары – заңдық ұғымдар ғана емес, олар адамның мәні. Олар адамды адам етеді. Сондықтан оларды адам құқықтары деп атайды: оларды жоққа шығарсаңыз, адамның адамгершілігін жоққа шығарасыз». Ол 1971 жылдан 1972 жылға дейін наразылық акцияларын ұйымдастырған Азаматтық бостандықтарды қолдайтын алаңдаған азаматтар қозғалысының (MCCCL) жетекшісі болды. Бұл акциялардың ең ірісі 1972 жылдың 21 қыркүйегінде, Маркос диктатурасы әскери жағдай енгізбей бұрын 50 000 наразылық білдірушіні қамтыды. Осы акция кезінде наразылық білдірушілер Маркостың әскери жағдай жариялау жоспары – Oplan Sagittarius-ты айыптады. Сенатор Бениньо «Ниной» Акино 13 қыркүйекте сөйлеген сөзінде Oplan Sagittarius жанжалын ашты және 21 қыркүйекте Сенатта сөйледі, сол күні MCCCL Миранда алаңында өте үлкен акция өткізді. Маркос биліктен құлатылуы мүмкін деген қорқынышпен бірден №1081 жарлыққа қол қойды, ол сол күні кешкі сағат 8-де бүкіл елде әскери жағдай жариялады. 1972 жылдың 22 қыркүйегінде сағат 20:00-де қорғаныс министрі Хуан Понсе Энрилеге Вак-Вак ауылының жанында көлігінен түсуіне бұйрық берілді. Қарулы адамдарды тасымалдайтын тағы бір көлік келіп, Энрильдің көлігіне жақын электр тірегінің қасына тоқтады. Олар көліктерінен шығып, Энрильдің үлкен седанына атыс ашты, террористік шабуылға ұшырағандай көріну үшін. Бұл Маркостың теледидардағы әскери жағдай туралы театрлық жариялануына дайындық болды.

When Marcos suspended the fundamental legal right of the writ of habeas corpus following the bombing of the Plaza Miranda gathering of Liberal Party members, Diokno resigned from the Nacionalista Party in protest and took to the streets. Sen. Diokno called on students to start protesting against the administration, anticipating that Marcos, who was nearing the end of his last term, would declare martial law and change the constitution to give himself absolute power. Previously, Marcos began building notoriety following the Jabidah massacre, where an estimated 14 to as much as 68 alleged Muslim youths were gunned down in Corregidor by unknown armed men in 1968. Following this event, a Moro insurgency would quickly develop, starting in Mindanao; it would evolve into a widespread armed conflict that would engulf the nation decades after Marcos's lifetime. Marcos tried to suppress the media and block coverage of the event, but it was too late. Diokno and many other senators sensed Marcos might have developed a hidden agenda. From then on, Diokno began to put greater emphasis on human rights in public speeches and events. In an oft quoted 1981 speech, he would declare, "No cause is more worthy than the cause of human rights. Human rights are more than legal concepts: they are the essence of man. They are what makes a man human. That is why they are called human rights: deny them and you deny man's humanity." He was the leader of the Movement of Concerned Citizens for Civil Liberties (MCCCL), which organized a series of rallies from 1971 to 1972. The most massive of these rallies involved 50,000 protestors and was held on September 21, 1972, shortly before the imposition of martial law by the Marcos dictatorship. During this rally, protestors denounced the infamous Oplan Sagittarius, the devious operation plan by Marcos to declare martial law. Sen. Benigno "Ninoy" Aquino Jr. exposed the Oplan Sagittarius scandal earlier in a September 13 speech, and spoke to the Senate on September 21, the same day that the MCCCL held their exceptionally large rally at Plaza Miranda. Marcos reacted with fear of deposition and immediately finalized Proclamation No. 1081, which declared nationwide martial law at 8:00 p. m. later that evening. Exactly the next day on September 22, 1972, at 8:00 p. m., Defense Minister Juan Ponce Enrile was told to exit his car near Wack Wack village. Another vehicle carrying gunmen arrived and stopped near an electrical post, right beside Enrile's vehicle. They then alighted from their vehicle and began to fire at the large sedan of Enrile to give an impression of a terrorist ambush, setting the stage for Marcos's theatrical television announcement.

Түрмеге қамау және ұйымдасқан коалициялар

1972 жылдың 23 қыркүйегінде Диокноның сенаторлық екінші мерзімі ресми түрде тоқтатылды, себебі Маркос теледидардан кешкі сағат 7:17-де әскери жағдайды жариялады. Бірнеше аудандардағы байланыс желілерін, соның ішінде Диокноның үйін үзгеннен кейін, алты көлікте қырық қарулы сарбаз Макатидің Магальнес ауылындағы Маргарита көшесі, 12-дегі үйіне Диокноны «келуге» келді. Ол пижамасын ауыстырып, Крем лагеріне жіберілді. Оларда ордер болған жоқ. Диктаторлық режим өздерінің ең басты қарсыластары деп санайтын Диокно мен Акино кейіннен қолдарына шынжырлар тағылып, көздерін байлап, вертолетпен Ньюэва Эсиядағы Лаур муниципалитетіне орналасқан Форт-Магсайсайға жеке бас изоляторына жеткізілді. Олар дәл отыз күн бойы Форт-Магсейсейде қамауда болды. Олар бір-бірінің бар екенін ән арқылы білді. Олардың бірі жиі ұлттық әнұранды «Lupang Hinirang» немесе «Chosen Land» әнін шырқады, ал екіншісі әлі де тірі екенін дәлелдеу үшін «Bayan Ko» немесе «My Country» әнін шырқады. Балықты пісіруші Алин Сели ұсынған, кейіннен «Аквин Диокно мемориалы» деп аталатын ұлттық мемориалдың музей кураторы болған Диокно Ньюэва Эчиада, әсіресе Форт-Магсейседе ұсталғанын дұрыс тұжырымдай алды. Күндерді санау үшін Диокно семіздік торларынан арқан түйіндерін, сондай-ақ сабын қораптарының артына күндерді календарь сияқты сызып тастады. Оның отбасының мүшелерін жиі әскерилер киімсіз қарап шығатын. Олар оған француз және испан тілдеріндегі кітаптарды жасырын әкеліп беріп, ол әйелімен тек екеуінің ғана түсіне алатын испан тілінде сөйлесетін. Диокно отбасына сарбаздардың алдында жыламауды айтады. Тек оның тақуа анасы Паз Уилсон, жасы тоғызға толған және анасының өлімінен бері аналық тұлға, әр сапар кезінде жиі жылайтын. Ол да киімін шешіп, тексерістен өткеніне қарамастан, кездесуді жалғастырды. Олар Акиноның отбасымен кездескенде, түрмеден шыққанда, отбасы жылап-сықтап шығатын. Бұл Аквинскийлерге эмоционалды тұрғыдан дайындалуға көмектесті, өйткені олар Диокно отбасының бұрын-соңды қатты ауыртпалық көргенін көрген жоқ. Нэна Диокно Маркосқа күдікпен қарап, күйеуінің кітапханасындағы кітаптарының көпшілігін М. Х. дель Пилардағы кітапханадан алып, әскер ғимаратты өртеп жібермес бұрын үйіне әкелді. Жозе кітапхананы жақсы білгендіктен және оқыған әр кітап сөресі мен кітабының орналасуын жаттап алғандықтан, оған ризашылық білдіретін. Түрмеден тыс жерде Маркос өзінің атқарушы сарайында 21 қыркүйек «Ұлттық алғыс айту күні» деп аталатындығын жариялады, сол күні Диокно өзінің ең үлкен Миранда алаңындағы митингісін өткізді. Бұл мәлімдеме әскери жағдайдың жариялануының нақты күні туралы жалпы түсініспеушілікке әкелді, ол шын мәнінде 23 қыркүйекте, №1081 Жарлықтан екі күн өткен соң болды. Диокно 718 күн немесе екі жылға жуық қамауда болды, негізінен Форт-Бонифасиодағы барынша қауіпсіздікті қамтамасыз ететін кешенде. Акиноны бүлікшілдікпен айыптаған кезде, Диокноға қарсы ешқандай айып тағылмаған. Диокно 1974 жылы 11 қыркүйекте, Маркостың 57 жасқа толған күні, ерікті түрде босатылды. Бостандыққа шыққаннан кейін сенатор Диокно видео түсіруші Эндрю Пирсонмен сұхбаттасып, Форт-Бонифасиодан босатылғаннан кейін Филиппин университетінде заң курстарын оқытушы ретінде қызмет еткенін айтты. Бұл Маркос оны біліп, тыйым салғанға дейін жалғасты, бірақ Диокно баяндамалар мен конференцияларға қайта оралды, кейіннен оны және басқа да әскери заңның батырларын мектептің негізгі колледжінде Пальма Холлдың қабырға суретімен құрметтеді. Бір жылдан кейін, 1975 жылы Диокно Азаматтық бостандықтар одағының төрағасы болып сайланды, ол 1982 жылға дейін осы лауазымда болды. Кейін 1983 жылдың наурыз айында Диокно Халықтың егемендігі мен демократиясы үшін қозғалыс (KAAKBAY) ұйымын құрды, ол марксизм сияқты наным-сенімдерден идеологиялық тұрғыдан тәуелсіз болды, бірақ оған марксистер мен капиталистер қосылды. KAAKBAY қоғамға ықпал етіп, Маркос әкімшілігіне қарсы зорлық-зомбылықсыз белсенділік немесе «басым саясатын» қолдана отырып, қатты күресті. Кейіннен Қаакбай «Пларидель қағаздары» атты басылымы арқылы қысым саясатын демократиядан кейінгі маңызды принцип ретінде жоғарылатқан. 1984 жылдың тамыз айындағы «The Plaridel Papers» басылымы қысым саясаты деген ұғымды кеңінен таныстырды және «көшелер парламенті» «халықтық демократияны» құруға қатысатын саяси жүйені енгізді. KAAKBAY сонымен қатар Диокно 1983 жылы 25 тамызда Ниной Акиноның өлтірілуінен кейін елге оралуына байланысты құрылған «Акиноға әділет, баршаға әділет» (JAJA) коалициясының негізгі мүше ұйымдарының бірі болды. JAJA Маркосқа қарсы бірінші біріккен майдан болды, бірақ ол ұзаққа соқпады. KAAKBAY JAJA-дан басқа ұлттық топтардың кетіп қалмауына көмектесетін негізгі коалиция болды. Өкінішке орай, JAJA кейіннен 1984 жылдың ортасында жақсырақ солшыл «Демократияны қайта орнату үшін ұйымдар коалициясы» (CORD)мен ауыстырылды, оның құрамында шамамен бірдей мүшелер болды. CORD құрылмас бұрын, JAJA-ның бұрынғы көптеген мүшелері, коммунистермен келіспейтін адамдар «Филиппин халқының конгресі» (KOMPIL) деп аталатын әлдеқайда кеңірек альянс құрды, оның төрағасы Диокно болды. 1984 жылдың 7-8 қаңтарында KOMPIL конгресіне барлық секторларды білдіретін 2300 делегат жиналды және көптеген мәселелер бойынша дауыс берді. Қатысушылардың 60%-ы дауыс берген шешімдердің бірі – жаңа Сайлау комиссиясын (COMELEC) құру болды. Сайланған көшбасшыларға Диокно, Лоренцо Танада, Акилино Пиментел, Сесилия Муньос Пальма, Амбросио Падилья, Сальвадор Лаурел және Ховито Салонга сияқты мемлекет қайраткерлері кірді. Басқалары саяси емес секторлардан келді, соның ішінде Энди Сорианомен туыс болған Макатидің Энрике Зобель, ол сонымен қатар Аяла корпорациясының бір бөлігі болды. Басқа бір көшбасшы – екі жылдан кейін оппозиция үшін маңызды рөл атқарған кардинал Хайме Син болды. Барлық мәселелердің арасында ең үлкені олар жасаған «Мағыналы сайлауға шақыру» (CAMEL) атты хатқа қатысты. Диокно мен Акиноның інісі Буц сияқты кейбіреулері Маркостың билігін заңдастырмау үшін кез келген сайлауды бойкоттауды жөн көрді. Екінші жағынан, Ниной Акиноның жесірті Корасон Кохуанко Акино сияқты басқа қол қойғандар сайлауға қатысуды жөн көрді. Диокно әкімшілікке және шетелдік араласуға қарсы күресетін көптеген ұйымдар мен альянстардың құрамында болды. Ол Маркос әкімшілігінің әртүрлі саясатына, мысалы, олардың даулы ядролық бағдарламаларына, нәтижесінде қымбат Батан ядролық электр станциясының құрылысы саботажға ұшырады, осы арқылы Маркосты ашуландырды. Диокно Маркостың көптеген аяқталмаған жобаларын тоқтату бойынша жетекшілік етті.

On September 23, 1972, Diokno's second term as senator was officially cut short when Marcos announced martial law on television at 7:17 p. m.

At 1:00 a. m. before the announcement, Diokno was arrested by the Marcos dictatorial regime. After cutting communication lines in multiple neighborhoods, including Diokno's home, six carloads carrying forty armed soldiers visited Diokno at his home at 12 Margarita Street, Magallanes Village, Makati to "invite" him for questioning. He changed from his pajamas and was sent to Camp Crame. They had no warrant. Diokno and Aquino, whom the dictatorship considered their foremost opponents, were later handcuffed, blindfolded, and transferred via a chopper to solitary confinement at Fort Magsaysay, located in the municipality of Laur, Nueva Ecija. They remained confined to Fort Magsaysay for exactly thirty days. They both learned of each other's presence through singing. One of them would frequently sing the national anthem Lupang Hinirang or "Chosen Land," to which the other would reply by singing Bayan Ko or "My Country" to prove he was still alive. From the fish being served by the cook Aling Cely, who later became the museum curator of the converted national memorial called the "Aquino Diokno Memorial," Diokno was able to correctly deduce that he was detained in Nueva Ecija, particularly in Fort Magsaysay. To tally the number of days, Diokno used rope knots from his mosquito net as well as the back of a soap packaging box and crossed out each day in the manner of a calendar. His visiting family members were often strip searched by soldiers. They would sneak in books in French and Spanish for him to read, and he would converse to his wife in Spanish for only them to comprehend. Diokno would tell his family not to weep in front of the sadistic soldiers. Only his godmother Paz Wilson, a nonagenarian and a mother figure since his mother's passing, would frequently cry during every visit. She continued to visit despite also undergoing strip searches. The family would be in tears once they left the prison, where the Aquino family would see them. This helped the Aquinos prepare themselves emotionally since they never saw the Diokno family manifest much pain before. Nena Diokno, suspicious of Marcos, took most of her husband's books at the library of his bupete on M. H. del Pilar and brought them home before the military burned down the building. Jose would thank her as he was very familiar with the library and memorized the location of each shelf and book he read. Outside the prison, Marcos announced at his executive mansion, Malacañang Palace that September 21 would be known as "National Thanksgiving Day," the same day Diokno led his biggest Plaza Miranda rally. This declaration has led to a general confusion about the true date of the public announcement of martial law, which was actually on September 23, two days after Proclamation No. 1081 was signed. Diokno spent 718 days, or nearly two years in detention, mainly at the maximum security compound of Fort Bonifacio. While Aquino was charged with subversion, no charge was ever filed against Diokno. Diokno was released arbitrarily on September 11, 1974—Marcos's 57th birthday. After his release, Sen. Diokno mentioned in an interview with videographer Andrew Pearson that he served as an instructor teaching law courses at the University of the Philippines (UP) at their request after he was released from Fort Bonifacio. This continued until Marcos found out and had him banned, though Diokno continued returning for speeches and conferences, and was later honored with a mural of him and other martial law heroes at the school's main college of Palma Hall. A year later, in 1975, Diokno was chosen as chairman of the Civil Liberties Union, a position he held until 1982. Later in March 1983, Diokno founded the Kilusan sa Kapangyarihan at Karapatan ng Bayan (Movement for People's Sovereignty and Democracy) Organization or KAAKBAY, which was ideologically independent of beliefs like Marxism but was joined by fellow Marxists and Capitalists. KAAKBAY influenced the public and fought hard against the Marcos administration using non violent activism or "pressure politics." KAAKBAY later elevated pressure politics as an important principle for post democracy through its publication called "The Plaridel Papers." The August 1984 edition of The Plaridel Papers popularized the concept of pressure politics and introduced a political system that would involve the "parliament of the streets" in building a "popular democracy." KAAKBAY was also one of the main member organizations of the Justice for Aquino, Justice for All (JAJA) coalition, which was founded by Diokno on August 25, 1983, following Ninoy Aquino's assassination for returning to the country to face Marcos. JAJA was the first united front against Marcos, but it did not last long. KAAKBAY served as the main coalition that kept the other extreme groups from leaving JAJA. Unfortunately, JAJA was later replaced by the relatively leftist Coalition of Organizations for the Restoration of Democracy (CORD) in mid 1984, which had almost the same members. Before the creation of CORD, many former JAJA members who disagreed with the communists also organized a much wider alliance called the Kongreso ng Mamamayang Pilipino (KOMPIL) or the Congress of the Filipino People, and was mainly headed by Diokno. From January 7 to 8, 1984, 2,300 delegates representing all sectors gathered at the KOMPIL congress to vote on multiple issues. One of the decisions voted by 60% of the attendees was to establish a new Commission on Elections (COMELEC). Elected leaders included statesmen such as Diokno, Lorenzo Tañada, Aquilino Pimentel, Cecilia Muñoz Palma, Ambrosio Padilla, Salvador Laurel, and Jovito Salonga. Others came from non political sectors, including Makati's Enrique Zobel, who was related to Andy Soriano and due to consanguinity was part of the Ayala Corporation. Another leader was Cardinal Jaime Sin, who would play an important role two years later for the opposition. Of all the issues, the largest was concerning a letter they made called the Call for Meaningful Elections (CAMEL). Some including Diokno and Aquino's brother Butz preferred to boycott any election to avoid legitimizing the Marcos rule. On the other hand, some of the other signatories preferred to participate in the elections, including Ninoy Aquino's widow, Corazon Cojuangco Aquino. Diokno was a part of multiple organizations and alliances that fought the administration and foreign intervention. He continued to attack the different policies of the Marcos administration, such as their controversial nuclear programs that led to the sabotaged construction of the costly Bataan Nuclear Power Plant, thereby infuriating Marcos. Diokno continued to serve as the leader behind ceasing Marcos's numerous incomplete projects.

Адам құқықтары жөніндегі жұмыс

Бостандыққа шыққаннан кейін Диокно 1974 жылы Тегін құқықтық көмек тобын немесе FLAG құрды, ол әскери тәртіп режимінің құрбандарына тегін заңгерлік қызмет көрсетті. Бұл – елде құрылған адам құқықтары жөніндегі адвокаттардың тұңғыш және ең ірі қауымдастығы. Сотта Диокно жеке өзі рулар, шаруалар, әлеуметтік жұмыскерлерді, қанаушылықтан қорқытылғандарды және әскери қатыгездіктерге ұшырағандарды қорғады, оларға тегін қызмет көрсетті. FLAG дамуға бағытталған құқықтық көмекті кеңінен таныстырды және тіпті клиенттеріне жәрдемақы төледі. Бұл, жаңа заңдар қабылдануына әкелді, оған сәйкес, жаңадан тағайындалған адвокаттар белгілі бір мерзімге тегін құқықтық көмек көрсетуге міндетті. FLAG елдегі адам құқықтары жөніндегі істердің 90 пайызын қарады, сондай-ақ азаматтарды адам құқықтары туралы білім беру бағдарламаларын жасады. Бұл кеңес Біріккен Ұлттар Ұйымы сияқты басқа ұйымдардың адам құқықтары туралы декларациялар қабылдауына жол ашса да, Маркос режимі аяқталғаннан кейін олардың күші біртіндеп төмендеді. Диокно сонымен қатар, Францияның Страсбург қаласында өткен алғашқы Халықаралық (HURIDOCS) Адам құқықтары жөніндегі ақпараттық және құжаттамалық жүйелер ассамблеясының төрағасы болды, бұл екі жүзден астам өкіл қатысқан тарихи оқиға еді. HURIDOCS-тың негізін қалаушы Ханс Туолен кейінірек Диокноға арналған құрметті сөзінде, 1983 жылы Швейцарияның Женева қаласында өткен SOS Torture құрылтай жиналысында Диокноның адам құқықтарын қорғаудың жаңа, практикалық тәсілдері туралы идеяларын ұсынғанын және Диокноның көпшілік оқырмандар үшін ортақ тілде жарияланған адам құқықтары жөніндегі нұсқаулықтарды жиі таратқанын айтты.

Халық билігі және соңғы жылдары

ДЖАЖ-ны дос және бұрынғы сенатор Лоренцо М. Танадамен бірге құрғаннан кейін Диокно оның атқару комитетінің төрағасы болып тағайындалды. Екі лидер алдағы жалпыұлттық Батасан сайлауына бойкот жариялауға шақырған жалғыз мүше болды, олар сайлаудың бұрмаланғанын болжады. Ақырында, сайлау қорытындысы Маркостың жеңіске жеткенін көрсеткеннен кейін туындаған халықтың наразылығы 1986 жылғы Халық билігі төңкерісіне әкелді, ол Маркос отбасын елден бейбіт түрде қуғынға шығарды. Диокноны жаңа президент Корасон Коджанку Акино немесе Кори, өлтірілген Ниной Акиноның әйелі және болашақ 15-ші президент Бениньо "Нойной" Акиноның анасы, Адам құқықтары жөніндегі Президенттік комитеттің төрағасы, қазіргі Адам құқықтары жөніндегі комиссия (АҚЖ) етіп тағайындады. Оған үкіметтік комиссияны басқару және көтерілісші күштердің үкіметке оралуы үшін келіссөздер жүргізу міндеті жүктелді. Диокно 1987 жылғы Конституцияны жазуға көмектесті, әсіресе әлеуметтік әділдік және адам құқықтарын анықтайтын XIII бапты. Диокно сондай-ақ әскери тәртіп кезінде құрылған негізгі солшыл коалициясы – Филиппин Ұлттық Демократиялық майданымен бейбіт келіссөздердегі басты келіссөзші болды. Конституциялық комиссарлардың бірі және KAAKBAY мүшесі Эд Гарсия Конституцияны ратификациялауға дейін Диокноның Жаңа Манила үйіне жиі баратын. Комиссар Жозе Нолледо Диокноны кедейлерді қолдайтын және ұлттық мүдделерді қорғайтын адам құқықтары мен денсаулық сақтау ережелерінің бастамашысы деп атады. 1984 жылдың мамырында, тіпті Халық билігінен және оның алдындағы бұрмаланған Батасан сайлауынан бұрын, Диокноға емдеуге келмейтін өкпе рагы диагнозы қойылды. Ол жоғары температураға шалдығып, Стэнфорд университетінің медициналық орталығына жеткізілді, онда ол ауруы туралы білді. Ол өмірінің барлық кезеңінде темекі шекті. Диокно Сан-Франциско университетінің ауруханасына барып, миын тексеріп, ми ісігін тапты. Ол үйіне оралды. 1986 жылдың 4 шілдесінде, АҚШ тәуелсіздік күнінде, Диокно министр Энрилемен пікір алмасып, оны АҚШ базаларын елден шығару қажеттігіне көндірді. Маркосты сатқан және жаңа әкімшілікке қосылған Энриле осы пікір алмасыптан шабыт алып, кейін сенатор болып, американдық әскерді елден шығаруға дауыс беруге көмектесті. Диокно емделу үшін 1986 жылдың 3 қыркүйегінде АҚШ-қа оралды. Бір айдан кейін Манила дәрігерлер ауруханасында қан құюдан кейін Диокно барлық емделуді тоқтатуға шешім қабылдады және күндерін оқу мен істерді жазумен өткізу үшін Нью-Манила, Кесон қаласындағы 55-ші 3-ші көшедегі соңғы мекенжайына оралды. Бұл оның шашын қырқып, көру қабілеті нашарлағаннан кейін болды. Ол ауруына қарамастан, төрт ай бойы тынымсыз жұмыс істеді, 1987 жылдың 27 ақпанында, сағат 2:40-та, 65 жасқа толғаннан кейін бір күн өткенде, Нью-Манила қаласында қайтыс болды. Диокно өмірінің соңғы он жылын деректі фильмдер түсіруге, сөз сөйлеуге, түрлі коалициялар мен митингтерді ұйымдастыруға арнады. Оның жаназасы Mt. Кармель қаласындағы Нью-Манила ғибадатханасында өтті, ол Маниланың Мемориалдық паркінде Сукатқа жерленді, бірақ кейіннен 1996 жылдың 6 қазанында Метро Манила паркіне қайта жерленді.

After founding JAJA together with friend and former Sen. Lorenzo M. Tañada, Diokno was chosen to serve as chairman of its executive committee. The two leaders were the only members to call for a boycott in the upcoming, nationwide Batasan Elections, predicting that it would be fixed. Eventually public outcries after the election results came out with Marcos winning led to the 1986 People Power Revolution that peacefully ousted the Marcos family out of the country. Diokno was appointed by the new President Corazon Cojuangco Aquino or Cory, wife of the slain Ninoy Aquino and mother of the future 15th president, Benigno "Noynoy" Aquino, to serve as founding chairman of the Presidential Committee on Human Rights, now the Commission on Human Rights (CHR), and tasked to lead a government panel to negotiate for the return of rebel forces to the government folds. Diokno helped write the 1987 Constitution, particularly Article XIII defining social justice and human rights. Diokno was also the principal negotiator in peace talks with the National Democratic Front of the Philippines, the main leftist coalition founded during martial law. One of the Constitutional Commissioners and KAAKBAY member Ed Garcia frequented Diokno's New Manila home before the ratification of the Constitution. Commissioner Jose Nolledo cited Diokno as an inspiration behind the human rights and public health provisions that were pro poor and nationalistic. In May 1984, even before People Power and its preceding, rigged Batasan Elections, Diokno had been diagnosed with terminal lung cancer. He obtained a high fever and was brought to the Stanford University Medical Center where he learned of his disease. He had smoked all his adult life. Diokno visited the San Francisco University Hospital to have a brain scan and found a brain tumor. He would return home. On July 4, 1986, which was the U. S. independence day, Diokno had a series of debates with Minister Enrile, convincing him that U. S. bases should be removed from the country. Enrile, who betrayed Marcos and joined the new administration, was inspired by this debate and would later become senator and help vote to oust the American military from the country. Diokno returned to the United States on September 3, 1986 for treatment. Eventually after having a transfusion a month later at Manila Doctors Hospital, Diokno decided to stop all treatments and returned to his final residence at 55 3rd St., New Manila, Quezon City, to spend his days reading and writing cases. This was after he had to shave his hair off and already experienced a declining vision. He continued to work all out for four more months, despite his illness, until his passing on February 27, 1987, at 2:40 a. m.—one day after his 65th birthday at home in New Manila. Diokno had spent the last decade of his life making documentaries and speeches, and leading different coalitions and rallies on the streets. His funeral was held at the National Shrine of Our Lady of Mt. Carmel in New Manila, and he was buried at Manila Memorial Park Sucat but later reinterred at a Metro Manila park on October 6, 1996.

Құрметтер, марапаттар және тарихи бедел

Диокноның қазасына байланысты президент Кори Акино 1987 жылдың 2–12 наурызын ұлттық аза тұту күндері деп жариялады, ал тулар жартылай түсірілді. Өкінішін білдіре отырып, Акино: «Пепе Маркостың диктатурасына елдің ұзақ уақыт есте сақтайтын лайықты және батыл ерлікпен қарсы тұрды» деді. Ол күйеуі Нинойдың достарына жиі айтатын сөздерін еске алды: Диокно – «жер бетінің түкпір-түкпіріне дейін із басатын жалғыз адам» және ол «Филиппиннің ең данышман азаматы» болған. KAAKBAY тобының зиялыларының бірі, UP профессоры Рэнди Дэвид Диокноны құрметпен еске алып, оны «бізде болмаған ең жақсы президент» деп атады, ал Лондонның Amnesty International ұйымы оны «Азиядағы әділет пен адам құқықтарының чемпионы» деп мойындады. Диокно 1982 жылы Британдық радио хабар тарату корпорациясымен бірлесіп «Өзіміздің әнімізді айту» атты әскери төңкеріс туралы деректі фильм жасағаннан кейін Ұлыбританияда танымал болды. Ашуға буырқанған Маркос Диокноны және куәгер кардинал Синді Жоғарғы Сотқа шақырып, олардың деректі фильмдегі рөлі және Хорасио Моралес атты тағы бір құқық қорғаушымен байланысы туралы жауап беруге мәжбүрледі. Моралес деректі фильмін әскерилерге қарсы сот процесінде дәлел ретінде пайдаланған еді. Маркос тіпті британ елшілігіне қысым көрсетіп, фильмді тоқтатуға бұйрық берді, бірақ британдықтар бұған құлақ аспады. Диокноның ұлттық мұрасы 1983 жылдың 12 ақпанында тағы бір жаңалыққа айналды, сол күні бұрынғы Жоғарғы Сот судьясы Дж. Б. Л. Рейес, UP президенті Сальвадор П. Лопес және бұрынғы сенаторлар Танада мен Диокно Антибазалық коалицияны (АБК) құрды, ал Диокно коалицияның бас хатшысы немесе төрағасы болып сайланды. АБК-ның ықпалы Филиппиндегі американдық әскери күштердің болуына соңғы нүкте қойды, әсіресе Субик шығанағы мен Кларкта, Пампангада. Тарихи рәсім 1992 жылдың 24 қарашасында Филиппин президенті Фидель Рамос басшылығымен өтті. Диокно сонымен қатар қайырымдылықпен аты шықты, өйткені ол Филиппин туберкулезі қоғамының директорлар кеңесінің мүшесі болды. 2004 жылы Диокноға өлімінен кейін Филиппиннің ең жоғары наградасы – Лакандұла ордені табысталды, оған бұрынғы президент Диосдадо Макапагалдың қызы, 14-ші президент Глория Макапагал Арройо қол қойды. Диокно бұл награданы алғашқы болып иеленді. Глория Арройо қол қойған президенттік жарлық бойынша 27 ақпан күні елде Хосе В. Диокно күні ретінде атап өтіледі. 2005 жылы De La Salle Professional Schools, Inc. Graduate School of Business (DLS PSI GSB) адам құқықтарының чемпионы ретінде «Ка Пепе Диокно адам құқықтары сыйлығын» табыстады. Бұл оқиғамен бірге бизнес құқығы және адам құқықтары саласындағы Жозе В. Диокно атындағы профессорлық кафедра құрылды. Адам құқықтарының чемпионы ретінде алғашқы «Ка Пепе Диокно» сыйлығы Батангас штатының Танауан округінің судьясы Вольтер Розалеске, оның қанаушылыққа ұшырағандарды қорғауға және осы іске өмірін арнауына байланысты табысталды. Кейіннен Мария Ресса және епископ Пабло Вирджилио «Амбо» Дэвид сияқты лайықты үміткерлерге жыл сайын сыйлықтар берілді, олар сенатор Диокно сияқты адам құқықтарын қорғау қағидаларын өмір бойы сақтады. «Рапплер» оны «елдің ең ұлы заңгері» деп атағандай, басқа да салаларда оған жоғары баға берілді. Диокно Ю.П. заң колледжінен құрметті заң докторы атағын алды. 2007 жылы RA 9468 заңына сәйкес, Бей-Сити жағалауындағы 4,38 км ұзындықтағы жол, яғни Пасай және Паранаке қалаларындағы жол оның құрметіне Д. В. Диокно бульвары деп аталды. 2017 жылы КХР Дилиман, Кесон қаласындағы КХР кешенінің кіреберісіне Диокноның тоғыз футтық мүсіні орнатылды, ал айналасындағы саябаққа Ливасанг Диокно немесе Диокно бостандық паркі деп аталды. Кешен ішіндегі зал Булаванг Ка Пепе немесе Булаванг Диокно (Ка Пепе немесе Диокно залы) деп аталады және марқұм төрағаның бюсті мен оның суреті ілулі тұр.

Following Diokno's passing, President Cory Aquino declared March 2–12, 1987 as a period of national mourning, with flags flown at half staff. Expressing her grief, Aquino said, "Pepe braved the Marcos dictatorship with a dignified and eloquent courage our country will long remember." She quoted what her husband Ninoy would often tell his friends that Diokno was "the one man he would unquestioningly follow to the ends of the earth," and that he was "the most brilliant Filipino." As part of KAAKBAY's group of intellectuals, UP Professor Randy David admired Diokno and called him the "best president we did not have," while London's Amnesty International called him the "champion of justice and human rights in Asia." Diokno became famous in the United Kingdom after creating a martial law documentary called "To Sing Our Own Song" with the British Broadcasting Corporation in 1982. Out of frustration, Marcos subpoenaed Diokno and interviewee Cardinal Sin to testify before the Supreme Court regarding their roles in the documentary and connection with another involved human rights hero named Horacio Morales, who used the documentary as trial evidence against the military. Marcos even threatened the British embassy and gave them an order to cancel the documentary, which the British decidedly ignored. Diokno's nationalist legacy made further headlines when on February 12, 1983, former Supreme Court Justice J. B. L. Reyes, UP President Salvador P. Lopez, and former senators Tañada and Diokno formed the Anti Bases Coalition (ABC), with Diokno voted as the secretary general or the chairman of the coalition. The influence of the ABC eventually led to the end of American military presence in the Philippines, notably in Subic Bay and Clark, Pampanga. The historic turnover ceremony transpired on November 24, 1992, under then Philippine President Fidel Ramos. Diokno also had a reputation for philanthropy as one of the Board of Directors at the Philippine Tuberculosis Society, Inc. (PTSI). In 2004, Diokno was posthumously conferred the Order of Lakandula with the rank of Supremo—the Philippines' highest honor, which was signed by former Pres. Diosdado Macapagal's daughter, the 14th president Gloria Macapagal Arroyo. Diokno was the first recipient of this honor. By virtue of a presidential proclamation signed by Gloria Arroyo, February 27 is perennially celebrated in the country as Jose W. Diokno Day. In 2005, the De La Salle Professional Schools, Inc. Graduate School of Business (DLS PSI GSB) handed out the inaugural "Ka Pepe Diokno Human Rights Award" as a champion of human rights. This was established along with another milestone, the establishment of the Jose W. Diokno Distinguished Professorial Chair in Business Law and Human Rights. The first ever Ka Pepe Diokno award as a Champion of Human Rights was given to Voltaire Y. Rosales, Executive Judge of Tanauan, Batangas for his effort in protecting the downtrodden, even giving up his life for the cause. Subsequent annual awards have been given to worthy candidates such as Maria Ressa and Bishop Pablo Virgilio "Ambo" David, who in life or death, fulfilled the values of protecting human rights just as Senator Diokno did. He has received praise in other sectors, as Rappler has called him the "country's greatest lawyer." Diokno also received a Doctor of Laws Honoris Causa from the UP College of Law. In 2007, by virtue of RA 9468, Bay Boulevard, a 4.38 km road along the Bay City coastline, or Pasay and Parañaque City was renamed J. W. Diokno Boulevard in his honor. In 2017, the CHR erected a nine foot statue of Diokno at the center of the CHR compound entrance in Diliman, Quezon City, and the surrounding park was named Liwasang Diokno or the Diokno Freedom Park. The hall inside the compound is called Bulwagang Ka Pepe or Bulwagang Diokno (the Ka Pepe or Diokno Hall) and features a bust and an accompanying mural of the late chairman.

Жеке өмірі және ұрпақтары

Сенатор Диокно 1949 жылғы 28 наурызда Эрмита шіркеуінде Кармен "Нена" Рейес Икасианоға үйленді, олардың он (10) баласы болды, көпшілігі жоғалған істердің қасиетті Иуда Таддеус атымен аталыпты: Кармен Леонор немесе Менч, ол некеден кейін бір жыл өткен соң дүниеге келді және колледждің үздігі болды, содан кейін күйеуі Эмиль Эскаймен киім өнеркәсібінде жұмыс істеп, кейін НҰҚ басқармаларында жұмыс істеді; Хосе Рамон немесе Попой, ABS CBN корпорациясын құрған Лопес компаниялар тобына қосылды; Мария Пас Тадеа немесе Пэт, Еуропадағы және ComBank сияқты жергілікті банктерде жұмыс істеді; Мария Серена Энкарнасион немесе Марис, ол ұлттық деңгейде танымал тарихшы; Мария Тереза Тадеа немесе Маитет, ол UP-ті cum laude бітіріп, IBON деп аталатын коммерциялық емес ұйымның атқарушы директоры болды; Ма. Сокорро Тадеа немесе Куки, Азиядағы Адам құқықтары жөніндегі аймақтық кеңестің бас хатшысы және 1976 жылдан бері FLAG бас хатшысы; Хосе Мигель Тадео немесе Майк, АҚШ-та тұратын заңгер; Хосе Мануэль Тадео немесе Чел, декан және заңгер; Мария Виктория Тадеа немесе Майя, сондай-ақ заңгер және оның әкесінің ХРК хатшысы; және Мартин Хосе Тадео, Сингапурдағы UST-тің архитекторы, ол екі апталық шала сәби кезінде асырап алынған. Диокноның кем дегенде 18 немересі және 11 шөбересі бар. Олар өте діндар болған, өйткені олар жиі кешкі розaрий дұғаларын оқыған және Сент-Жозеф пен Сент-Таддейге табынушылар болған, Диокно әрқашан қалтасында розaрий алып жүрген, ол Де Ла Салль колледжінде оқып жүрген кезінен бастап дағдыланған. Дутерте де адам құқықтарын бұзды және Маркос сияқты ABS CBN медиа корпорациясын жапты. FLAG Rappler негізін қалаушы Мария Рессаны Дутерте әкімшілігінің оған қарсы қозғалған сот ісінде қорғады, ол Rappler-дің Дутертетің Есірткіге қарсы соғысы және Есірткіге тәуелділердің өлтірілуі туралы хабарларына байланысты болды. Сенатор Диокноның немересі және Челдің тұңғыш баласы Хосе Лоренцо "Пепе" Диокно – альтернативті білім беру тобы Rock Ed Philippines-тің атқарушы директоры. Ол ең алдымен кинорежиссер, продюсер және сценарист ретінде танымал, оның дебюттік фильмі "Engkwentro" 2009 жылы Венеция кинофестивалінің "Болашақ арыстаны" сыйлығын, сондай-ақ Венецияның "Orizzonti" сыйлығын, NETPAC үздік азиялық фильмі үшін сыйлығын және Gawad Urian үздік монтаж үшін сыйлығын жеңіп алды. Пепе өзінің әкесі Челді сайлау науқанында жарнамалық роликтер мен қысқа фильмдер арқылы насихаттады. Пепе Диокно "Квентонг Джоллиби" және интернет қолданушылары арасында танымал болған басқа да жарнамалардың режиссері.

Sen. Diokno was married to Carmen "Nena" Reyes Icasiano on March 28, 1949, at Ermita Church, with whom he had ten (10) children mostly named after St. Jude Thaddeus, the saint of lost causes: Carmen Leonor or Mench, who was born a year after the marriage and became college valedictorian, then first joined the garment industry with husband Emil Escay before working for NGOs; Jose Ramon or Popoy, who joined the Lopez Group of Companies that established the ABS CBN Corporation; Maria Paz Tadea or Pat, who joined banking companies in Europe and domestically such as ComBank; Maria Serena Encarnacion or Maris, who is a nationally recognized historian; Maria Teresa Tadea or Maitet, who is a UP cum laude graduate of Economics and was executive director of a non profit institution called IBON Foundation; Ma. Socorro Tadea or Cookie, who was secretary general of the Regional Council on Human Rights in Asia and secretary general at FLAG since 1976; Jose Miguel Tadeo or Mike, who is a US based lawyer; Jose Manuel Tadeo or Chel, who is a dean and lawyer; Maria Victoria Tadea or Maia, also a lawyer and her father's CHR secretary; and Martin Jose Tadeo, who is a Singapore based architect from UST and was adopted when he was two weeks old. Diokno also has at least 18 grandchildren and 11 great grandchildren. They were quite devout, as they frequently had nightly rosary prayers and were devotees of St. Joseph and St. Thaddeus, with Diokno often carrying a rosary in his pocket, which he practiced since his elementary days at De La Salle College. Duterte has also committed human rights violations and like Marcos shut down the media corporation of ABS CBN. FLAG has represented Rappler founder Maria Ressa, during court hearings filed against her by the Duterte administration for Rappler's reports on Duterte's War on Drugs and Murder of Drug Addicts. Sen. Diokno's grandson and Chel's firstborn child, Jose Lorenzo "Pepe" Diokno is the executive director of alternative education group Rock Ed Philippines. He is best known as a motion picture director, producer, and screenwriter whose debut film, "Engkwentro" won the Venice Film Festival’s Lion of the Future Award in 2009, as well as Venice’s Orizzonti Prize, the NETPAC Award for Best Asian Film, and the Gawad Urian for Best Editing. Pepe used commercials and short films to market his father Chel during his election campaigns. Pepe Diokno is also the director of Kwentong Jollibee and other commercials that have gained popularity among netizens.

Қоғамдық имидж

Диокно Маркос әкімшілігінің бұрмалануына қарсы тұрған Ниной Акиноның қаһарлылығына қарама-қарсы, көбінесе интеллектуалдық көшбасшы ретінде қарастырылады. Ол бәсекелес саяси топтарды біріктіре білді. Сенатор ретінде Диокноның әскери жағдай кезінде Маркос әкімшілігіне қосылған Сесар Э. А. Вирата, Пласидо Мапа-күллі және Висенте Патерно сияқты технократтармен берік қарым-қатынасы болды. Бұл экономистер мен технократтардың айтуынша, Диокно ұлттық мақсаттарға қол жеткізуге болатын жағдайда, басқалар туралы алдын ала пікірлерге бой алмайтын. Оның әртүрлі идеологиясы бар адамдармен жұмыс істеуге дайындығы 1967 жылғы Инвестициялық ынталандыру туралы заңды қабылдауына мүмкіндік берді. Диокноның барлық әлеуметтік топтарда беделі жоғары болды және ол президент Акиноның жаңа үкіметі мен бұрын түрлі коалицияларда басқарған коммунистер арасында байланысшы рөлін атқарды. Сырттай қарағанда тыныш мінезді және қарапайым өмір салтын ұстанған Диокно, сөзді шешен және пікірлерін ашық білдіретін, әдетте жасандылықтан аулақ болатын адам еді. Бірде Нью-Йорктегі Вестчестер кантри клубындағы бай американдық көрермендерге арналған сөйлесінде ол былай деді: "Біз бұны өз орнымызда емес, біздің сенімге сай істеуіміз керек. Қателіктерді біз жасайық, сіздердің қателіктеріңізден сақталайық. Сіздердің көмектеріңізбен немесе кедергілеріңізге қарамастан, филиппин ұлтшылдығы өз жұмысын атқарады. Басқа ешкім бұны істей алмайды". Оның сөйлегенінен кейін зал толығымен үндемеді. Диокно әріптестері тарапынан да құрмет көрді және Хосе Ризал мен Аполинарио Мабини сияқты тарихтың басқа да талантты және данышман ғалым-белсенділерімен бірдей мәртебеге ие болды.

Жарияланымдар

Оның еңбектерінің ішінде «Диокно сотта: филиппин заңгерінің тәсілдері мен идеалдары» және 2007 жылы Диокно заң орталығы жинақтап, өлімінен кейін жариялаған «Сот ісін жүргізу жөніндегі толық нұсқаулық» кітабы бар. Хосе В. Диокноның адам құқықтары, ұлтшылдық және Филиппин егемендігі туралы эсселер мен сөздерінен құралған «Біздің балаларымыз үшін ел» жинағы 1987 жылы Диокно қорымен жарық көрді. Жинақ Диокноның танымал сөзімен аталған, онда ол былай дейді:
«Барлық филиппиндіктердің ортақ арманы – бізден жақсы өмір сүретін балалар. Сондықтан филиппиндіктерге тән бір көзқарас бар: осы елді, біздің елімізді балаларымыз үшін ел ету».