Кіріспе

Ұшу/айналмалы түймесі (TO/GA; /t//oʊ//g//ə/) – қазіргі заманғы ірі ұшақтардың автогазды басқару жүйесіндегі екі режимді (ұшу және айналмалы) түйме. Режим ұшу фазасына байланысты; әдетте, қонуға жақындаған кезде автопилот жақындау режиміне қойылады, сондықтан TO/GA түймесін бассаңыз, автогазды басқару жүйесінің айналмалы режимі іске қосылады (шамамен 90–92% N1, егер тағы да бассаңыз, айналмалы итермелеу толық (100+% N1) дейін артады; керісінше, ұшу автопилотына орнатылған кезде, түйме автогазды басқару жүйесінің ұшу режимін іске қосады. Boeing ұшақтарында TO/GA режимдері газ тұтқаларының жанындағы жеке батырма арқылы таңдалады, ал Airbus ұшақтарында газ тұтқаларын TO/GA белгісіне дейін алға жылжыту арқылы іске қосылады.

Ұшу кезінде пайдалану

Ұшақ ұшу-қону жолағына келгеннен кейін, ұшқыштар алдымен қозғалтқыштың қуатын Boeing ұшақтарында 40–60% N1 (төмен қысымды компрессор айналымдары), ал Airbus ұшақтарында 50% N1 дейін арттырады. Үлкен реактивті қозғалтқыштар бос жүрістен шамамен 40% жылдамдыққа дейін баяу үдеседі, ал ұшу қуатын қолдану алдында қозғалтқыштарды тұрақтандыру, егер бір қозғалтқыш тезірек үдесе, үлкен итермелеудің теңсіздігінен бағытталған мәселелер туындауына жол бермейді. Бұл сондай-ақ компрессордың тоқтауының қаупін де азайтады. Қозғалтқыштардың тұрақты екеніне көз жеткізгеннен кейін, ұшқыштар TO/GA түймесін басып, итермелеу тұтқаларын тиісті қуат деңгейіне автоматты түрде жылжытады (Boeing ұшақтарында) немесе итермелеу тұтқаларын қолмен TO/GA тоқтау орнына жылжытады (Airbus ұшақтарында). (Егер Airbus ұшағында төмендетілген ұшу қуаты қажет болса, итермелеу тұтқалары FLX/MCT тоқтау орнына жылжытылады.) Барлық жағдайларда қозғалтқыштардың айналымдары есептелген ұшу қуатын қамтамасыз ету үшін артады. Қазіргі заманғы ұшақтардың ұшуды басқару компьютерлері ұшу жылдамдығына жету үшін қозғалтқыштарға қанша қуат қажет екенін анықтайды; ұшу-қону жолағының ұзындығы, желдің жылдамдығы, температура және ең бастысы ұшақтың салмағы сияқты бірнеше факторлар ескеріледі. Ескі ұшақтарда бұл есептеулер ұшқыштар ұшу алдында жүргізілген. Мұндай жүйенің артықшылығы – ұшақтың қауіпсіз ұшу жылдамдығына жетуі үшін қажетті қуатты ғана пайдалану арқылы қозғалтқыштардың тозуын азайту мүмкіндігі.

Айналадағы пайдалану

Жақындау кезінде айналып ұшу параметрі қолданылады. Егер ұшқыш қауіпсіз қонуға мүмкіндік таппаса немесе кез келген себеппен айналып ұшу қажет деп шешсе, осы қосқышты (әдетте газ тұтқаларының арт жағында орналасқан) қосу айналып ұшу үшін қуатты арттырады. Егер қосқыш қайтадан басылса, қозғалтқыштың қуаты толық қуатқа жетеді. TO/GA қосқышы автопилот режимін өзгертетіні маңызды, сондықтан ол аспаптық қону жүйесінің (ILS) сырға түсу траекториясын жалғастырмайды және ұшақты қону конфигурациясында ұстап тұратын кез келген автоматтік газды басқару режимін күштен шығарады. Airbus ұшақтарында ол автопилотты өшірмейді, бірақ оны ILS-ті қадағалауды тоқтатып, айналып ұшу маневрін автоматты түрде орындауға мәжбүрлейді. Төтенше жағдайда, TO/GA қосқышын пайдалану қонуды тоқтату үшін қуатты арттырудың ең жылдам жолы болып табылады. Кейбір ұшақтарда TO/GA қосқышы автопилотқа, егер ол осылай бағдарламаланған болса, қателікпен ұшу схемасын орындауға бұйрық береді.