Кіріспе
Халықаралық стандарттар ұйымы. Global Reporting Initiative (GRI) – бизнеске, үкіметтерге және басқа да ұйымдарға климаттың өзгеруі, адам құқықтары және сыбайлас жемқорлық сияқты мәселелерге қатысты өз әсерлерін түсінуге және хабарлауға көмектесетін халықаралық тәуелсіз стандарттар ұйымы. 1999 жылдың наурыз айында алғашқы нұсқаулар жобасы жарияланғаннан бері GRI-дың ерікті тұрақтылық есеп беру жүйесі көпұлттық ұйымдар, үкіметтер, шағын және орта кәсіпорындар (ШОК), үкіметтік емес ұйымдар және салалық топтар тарапынан қабылданып, қолданылып келеді. 100-ден астам елдегі 10 000-нан астам компания GRI-ды пайдаланады. Осылайша, GRI әлемдегі ең көп қолданылатын тұрақтылық есеп беру стандарттарын ұсынады. GRI стандарттары модулдік құрылымға ие, осының арқасында оларды жаңарту және бейімдеу оңай. Есеп беру процесін үш стандарттар сериясы қолдайды. GRI Универсалды стандарттары барлық ұйымдарға қатысты және компанияның экономикаға, қоғамға және қоршаған ортаға тигізетін әсерімен байланысты негізгі тұрақтылық мәселелерін қамтиды. GRI Салалық стандарттары нақты салаларға, әсіресе қоршаған ортаға ең көп зиян келтіретін салаларға, мысалы, табиғи отындарға қолданылады. GRI Тақырыптық стандарттарында белгілі бір тақырыпқа қатысты ақпараттар келтіріледі. GRI стандарттары мен есеп беру критерийлерін GRI құрған тәуелсіз орган – Global Sustainability Standards Board (GSSB) әр үш жыл сайын қайта қарап отырады. Алғашқы толық нұсқасы 2000 жылдың маусым айында жарық көрді. Содан кейін, 2002 жылдың тамызында Йоханнесбургте өткен Тұрақты даму жөніндегі әлемдік саммитте ұйым мен нұсқаулар барлық қатысушы мемлекеттер қол қойған Іске асыру жоспарында айтылды. Кейіннен, ұйым коммерциялық емес ұйым ретінде тіркелді және Біріккен Ұлттар Ұйымының Қоршаған орта бағдарламасының Ынтымақтастық орталығы болып құрылды. GRI көптеген жеке тұлғалар мен ұйымдардың уақытын, білімін және қаржылық қолдауын жұмылдыруға қол жеткізді. БҰҰ Бас хатшысы Кофи Аннан оны «қаржылық мәселелерден асып, корпоративтік қызметтердің ашықтығы мен есептілігін арттыруға ерекше үлес қосады» деп сипаттады. GRI-дың табысының кілті – оның жаһандық көп тарапты желісі, ол 2000 жылдың басында 200-ге жуық ұйым мен жеке тұлғадан 2002 жылдың басына дейін 2000-нан астам мүшеге дейін өсті. Бұл желі нұсқауларға талдау жасау және пікір білдіру үшін платформа болды, соның арқасында әртүрлі мүдделі тараптар оларды құру мен дамыту процесіне белсенді қатыса алды. GRI және Тұрақтылық есеп стандарты кеңесі (SASB) материалдыққа қатысты екі маңызды тәсілді көрсетеді, олардың айырмашылықтары «маңызды тұрақтылық мәселелері» туралы ақпаратты түсіндіруде жаңсақтық тудыруы мүмкін. Тұрақты институттың басқару құрылымы 2002 жылдың 21 маусымында бекітілді. GRI-дың институционалдық жағы, желіге қолдау көрсету үшін директорлар кеңесі, мүдделі тараптар кеңесі, техникалық консультациялық комитет, ұйымдастырушы мүдделі тараптар және хатшылықтан тұрады. Бұл басқару органдарында әртүрлі географиялық және салалық топтар өкілдік етеді.
The Global Reporting Initiative (known as GRI) is an international independent standards organization that helps businesses, governments, and other organizations understand and communicate their impacts on issues such as climate change, human rights, and corruption. Since its first draft guidelines were published in March 1999, GRI's voluntary sustainability reporting framework has been adopted by multinational organizations, governments, small and medium sized enterprises (SMEs), NGOs, and industry groups. Over 10,000 companies from more than 100 countries use GRI. GRI thus provides the world's most widely used sustainability reporting standards. The GRI Standards have a modular structure, making them easier to update and adapt. Three series of Standards support the reporting process. The GRI Universal Standards apply to all organizations and cover core sustainability issues related to a company’s impact on the economy, society, and the environment. The GRI Sector Standards apply to specific sectors, particularly those with the highest environmental impact, such as fossil fuels. The GRI Topic Standards list disclosures relevant to a particular topic area. GRI Standards and reporting criteria are reviewed every three years by the Global Sustainability Standards Board (GSSB), an independent body created by GRI. and the first full version in June 2000. Work immediately began on a second version which was released at the World Summit for Sustainable Development in Johannesburg in August 2002—where the organization and the guidelines were also referred to in the Plan of Implementation signed by all attending member states. where it subsequently incorporated as a non profit organization and a Collaborating Centre of the United Nations Environment Programme. GRI has managed to mobilize extensive contributions of time, knowledge and funding from a wide variety of individuals and organizations. UN Secretary General Kofi Annan described it as having a "unique contribution to make in fostering transparency and accountability of corporate activities beyond financial matters". A key factor in GRI’s success has been its global multi stakeholder network, which grew from about 200 organizations and individuals in early 2000 to over 2000 members by early 2002. The network provided a platform for analysis and feedback on the Guidelines, enabling diverse stakeholders to actively engage in their creation and evolution. The GRI and the Sustainability Accounting Standards Board (SASB) illustrate two major approaches to materiality, with differences that may cause confusion in interpreting information about “material sustainability issues”. The governance structure for the permanent institution was approved on June 21, 2002. The institutional side of the GRI, supporting the network, is made up of the following governance bodies: board of directors, stakeholder council, technical advisory committee, organizational stakeholders, and a secretariat. Diverse geographic and sector constituencies are represented in these governance bodies.
Бағыттамалар үшін стандарттар
GRI аясы үшінші тараптарға компанияның және оның жеткізу тізбегінің қоршаған ортаға тигізетін әсерін бағалауға мүмкіндік беруді мақсат етеді. GRI есеп беру аясының ең соңғы нұсқалары – 2021 жылдың қазан айында жарияланған және 2023 жылдың қаңтарынан бастап есеп беру үшін күшіне енген қайта қарастырылған әмбебап стандарттар болып табылады. GRI стандарттарының әзірленуіне халықаралық еңбек тәжірибесі және қоршаған ортаға тигізетін әсер саласындағы саясаттар ықпал етті, ал ол өз кезегінде оларға әсер етті. OHSAS 18001 денсаулық пен қауіпсіздік тәуекелдерін басқару жүйесін енгізді. Халықаралық еңбек ұйымының (ХЕҰ) сегіз негізгі конвенциясы ерекше назар қажет ететін нақты топтарды немесе халықтарды көрсетеді: әйелдер, балалар, көшпенді жұмысшылар және олардың отбасылары, ұлттық немесе этникалық, тілдік және діни азшылықтарға жататын адамдар, жергілікті халықтар және мүмкіндігі шектеулі адамдар. GRI ESG бағалауы мен есеп беруі бойынша белгіленген есеп беру стандарттары Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (ЭЫДҰ) көпұлтты корпорацияларға арналған нұсқаулары мен БҰҰ-ның жетекші қағидаларында белгіленген принциптерге негізделіп әзірленді.
Есепке алу, қабылдау және тіркеу
Глобалды есеп беру бастамасы – жауапкершілік жүйелерінің өзгеріске ұшырауының бір мысалы, бұл өзгеріс белсенді тараптар желісіне, әлемдік қоғамдық алаңдаушылықты бақылауға, жаңа мәселелерді қалыптастыруға және идеологиялық серпіліске негізделген. Бастапқыда GRI бірқатар деректер серіктестерімен GRI есептілігі және жалпы тұрақтылық есептілігі, сондай-ақ нақты елдер мен аймақтардағы үрдістер туралы ақпаратты жинау және өңдеу үшін жұмыс істеді. Бұл ақпарат GRI-дің Тұрақтылық ашу дерекқорына (Sustainability Disclosure Database) қосылды. АҚШ, Ұлыбритания және Ирландия Республикасында GRI деректерінің ресми серіктесі – Governance & Accountability Institute болды. 2020 жылы GRI 2021 жылдың сәуірінен бастап деректерді сақтаудың күрделілігіне байланысты, өзінің Тұрақтылық ашу дерекқорын тоқтатуға шешім қабылдады. Бұл деректер базасында жүздеген компаниялардан жиналған 63 мыңнан астам есеп, соның ішінде 20 жылдық мәліметтер сақталған. GRI стандарттарына негізделген есептерді және басқа да жарияланған материалдарды GRI стандарттары бойынша есептерді тіркеу жүйесі арқылы тіркеу мүмкіндігі сақталды. GRI 1: 2021 негіздерінің 9-талабына сәйкес, GRI стандарттарын қолдану туралы GRI-ге хабарлау, қатысушы ұйымдар үшін міндетті қадам болып табылады. Мұндай есептердің сапасы мен тексеруі үшін есеп беруші ұйым мен оның мүдделі тараптары жауапты. GRI енді есептердің үлгілерін ұсынбаса да, көптеген ұйымдардың есептері компаниялардың веб-сайттарынан қолжетімді. 2021 жылғы нұсқауларға сәйкес, 2023 жылдың қаңтарынан бастап есеп беру қажет, ұйымдар GRI-ге «сәйкес» (қатаң талаптармен) немесе «GRI-ге сілтеме жасап» есеп беруі мүмкін. Екі нұсқа да хабарлама жасауды талап етеді. GRI стандарттарын қабылдаудағы маңызды мәселе – олардың сақталуының ерікті болуы. Нәтижелер есепте көрсетілген ақпараттың сапасы мен түріне байланысты. Сонымен қатар, компаниялар тұрақтылық туралы ақпаратты таңдап жариялауы мүмкін. Зерттеулер көрсеткендей, көптеген компанияларда тұрақтылық есептілігіне жеткілікті ресурстар болмауы және қызметкерлердің жеткіліксіз дайындығы мүмкін. GRI оқыту арқылы бұл мәселені шешуге тырысады. Мүдделі тараптар тұрақтылық есептерін тәуелсіз растауды талап етуі мүмкін, ал үшінші тараптың растауы көптеген ірі және орташа компаниялар үшін стандартты тәжірибе, бірақ көбінесе қымбат. Растамау тұрақтылық есептілігінің төмен сапасымен және сенімділігімен байланысты. Мұндай есептілікті ұсынатын компаниялар қоршаған ортаны қорғау, әлеуметтік және қызметкерлерге қатысты мәселелер, адам құқықтары, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес және пара алу туралы есеп беруі керек. Бұған қоса, осы ірі корпорациялар өздерінің бизнес-моделін, жоғарыда аталған тақырыптар бойынша саясаттың нәтижелерін және тәуекелдерін, сондай-ақ басқару және қадағалау органдарына қолданылатын әртүрлілік саясатын сипаттауы керек. Есеп беру әдістері GRI-дің Тұрақтылық есептілігі жөніндегі нұсқаулары, Біріккен Ұлттар Ұйымының жаһандық келісімшарты (UNGC), БҰҰ-ның Бизнес және адам құқықтары жөніндегі басшылық қағидалары, ЭЫДҰ нұсқаулары, Халықаралық стандарттау ұйымының (ISO) 26000 стандарты және Халықаралық еңбек ұйымының (ILO) үш жақты декларациялары сияқты танылған құжаттарға сүйенуге бағытталған. Компанияларға арналған тұрақтылық есептілігінің талаптары 2023 жылдың 5 қаңтарында күшіне енген Еуропалық Одақтың Корпоративтік тұрақтылық есептілігі туралы директивасымен (CSRD) одан әрі кеңейтілді. GRI Корпоративтік тұрақтылық есептілігі туралы директиваны (CSRD) іске асыруға қадам ретінде Еуропалық қаржылық есептілік жөніндегі кеңесші органның (EFRAG) Тұрақтылық есептілігі жөніндегі кеңесі (SRB) Еуропалық комиссияға ұсынған Еуропалық тұрақтылық есептілігі стандарттарын (ESRS) әзірлеуге белсенді қатысты. GRI әсердің маңыздылығына назар аударатын GRI-дің жаһандық стандарттары мен ESRS-тің екі жақты маңыздылыққа назар аударатын стандарттарының үйлесімділігіне жұмыс істеді. Екі жақты маңыздылық компанияның қаржылық көрсеткіштеріне әсер ететін тұрақтылық факторлары және компанияның қоғам мен қоршаған ортаға тигізетін әсері туралы ақпаратты жария етуді талап етеді.
Халықаралық тұрақтылық стандарттары
2022 жылғы 24 наурыздан бастап GRI және Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары қоры (IFRS) капитал нарықтары үшін инвесторларға бағытталған Халықаралық тұрақтылық стандарттары кеңесінің (“ISSB”) тұрақтылыққа қатысты ақпарат беру стандарттарын GRI-дің көп мүдделі тараптарға бағытталған тұрақтылық есеп беру стандарттарымен үйлестіру мақсатында ынтымақтаса жұмыс істейтіндерін жариялады. 2023 жылғы 6 маусымда ISSB капитал нарықтарындағы тұрақтылыққа қатысты ақпаратты жариялау бойынша өзінің алғашқы стандарттарын (IFRS S1 және IFRS S2) жариялады.