Кіріспе
Канаданың Жасыл партиясы 1983 жылы Оттава қаласындағы Карлтон университетінде өткен конференцияда құрылды.
The Green Party of Canada was founded at a conference held at Carleton University in Ottawa in 1983.
1970 жылдар
1970 жылдары британдық Тревор Хэнкок Канадада тұрып, "Еуропа бойынша кеңінен таралып жатқан, бірақ Канадаға әлі келмеген нәрсені іздеді: экологиялық саяси партия". 1979 жылы ол "Болашақтың саяси партиясы" деген мақала жариялады, ал "көп ұзамай Хэнкок саясат арқылы қоршаған ортаны жақсартуға қызығушылық танытқан ондаған канадалықтың телефон нөмірін алды". Шамамен 27 000 канадалық жасылдарға дауыс берді (берілген дауыстардың 0,2%). Бірақ партияның қызмет ету тәсілі туралы үздіксіз пікірталас партияны 1980 жылдардың ортасында құлдырауға жақын жеткізді. Ол аман қалды, бірақ он жылға жуық уақыт бойы Британдық Колумбияның жасыл партиясының басшылығымен аса белсенді болған жоқ.
1988 жылғы сайлау және оның салдары
1988 жылғы федералды сайлауда жасылдар Квебекке баса назар аударды, онда «Ле Парти Вер» (қазіргі «Парти Вер дю Квебек»-тен өзгеше) 29 үміткерді тіркеді, бұл алдыңғы сайлаудағы 4 үміткерден едәуір көп. «Les Verts» партиясы Канаданың басқа аймақтарындағы жасыл кандидаттарға қарағанда жоғары нәтижелер көрсетті, дауыстардың орташа есебімен 2,4% жинады. Квебек қанаты 1990 жылы Монреальде Канадалық жасылдардың конференциясын өткізді. Бірақ одан кейін көп ұзамай Канаданың конституциялық мәселелері кедергі келтірді, көптеген Квебек кандидаттары Квебек тәуелсіздігін жақтаушы «Bloc Québécois» партиясының пайдасына жасылдардан бас тартты. 1993 жылғы сайлауда Квебек аймағынан бар болғаны алты жасыл кандидат тіркелді. 1988 жылдың жазында сайлау реформасын қолдаушы белсенді Стив Кисбидің де-факто басшылығымен Британдық Колумбияның жасыл партиясы Канаданың жасыл партиясын қайта құруға тырысты – 1983 жылы құрылғаннан бергі алғашқы федералды жиын. Конференцияның басты жетістігі – бес жылдық тіркеуден кейін партия конституциясын қабылдауы болды. Партия федералды деңгейде үміткерлерді тіркеуді жалғастырды, ал провинциялық партиялар тағы бірнеше провинцияда құрылды, олардың барлығы Британдық Колумбияда тұрақты түрде күшті күш-жігер көрсетті. Дегенмен, 1988 жылы, жергілікті ұйымдастыру жұмысының нашарлығына қарамастан, Квебек Квебек ұйымдастырушысы және үміткері Рольф Браманның күш-жігерінің арқасында жасыл кандидаттар мен дауыстардың көп бөлігін қамтыды. Бір жыл өткен соң Квебек провинциясының жасыл партиясы халықтың дауысының 2% -ын алды, ал Жан Уимет басшылығымен сайлау округтерінде орташа есеппен 5% көрсетті. Монреальдің муниципалды «Экология партиясы» да осы кезеңде баспагер Димитриос Руссопулос басшылығымен сайлауларда жақсы нәтижелерге қол жеткізді. Уимет, күшті тәуелсіздік жақтаушысы, өзінің басшылығы кезінде федералды жасылдардан толығымен тәуелсіз партияны сақтап қалды; нәтижесінде Браман Квебекте Канаданың жасыл партиясы деп аталатын, тек федералды үміткерлерді тіркеген, негізінен ағылшын тілді ұйым құрды. Уимет пен Браман арасында ашық қарсылық болды. Екеуі де «Écologie Montréal» ұйымымен байланысты болған жоқ. «Парти Вер» 1992 жылы Уиметтің «PQ» партиясына өтуінен кейін құлдырауға бастағанда, Браман өзінің және кейбір кандидаттарының антисемиттік пікірлеріне байланысты федералды партиядағы лауазымынан алынды. Бұл тек төрт жыл бұрынғыдай үміт беруші бастамаға қарамастан, Квебектегі барлық жасыл партия ұйымдарының күрт төмендеуіне әкелді. 1988 жылдан бастап федералды партия Британдық Колумбия және Онтарио провинциялық партияларының қосымшасы ретінде жұмыс істейтін үрдіс қалыптасты. Жеткілікті қаржыландыру мен өз әкімшілік базасы болмағандықтан, федералды жасылдардың бақылауы кейде провинциялық филиал мен оның басшысы өзінің жетістіктерін көрсетуге тырысқанда сыйлық ретінде қарастырылса, ал кейде (провинциялық филиал оны сақтау үшін көптеген ерікті күшін немесе ақшасын жұмсауға мәжбүр болғанда) жүк болды. Лидер және бас қаржы директоры лауазымдарына сәтті үміткерлер әдетте Британдық Колумбия немесе Онтарио партиясының де-факто немесе де-юре басшысының жеке байланыстас адамдары болды, олар үшін басшы көпшілікке дауыс жинады.
1990 жылдардың ортасы
1996 жылдың көктемінде, Британдық Колумбия заң шығарушы органына өкіл сайлау үміті ертерек болып шықса да, провинцияның ішкі аймағындағы Энди Шадрак 11%-дан астам дауыс алды. Жалпы алғанда, партияның халық дауысының үлесі жаңа рекордты деңгейге жетті. Шадрак 1997 жылғы федералды сайлауда Батыс Кутенэй-Оканаган округінде халық дауысының 6%-дан астамын алып, ең танымал «жасыл» кандидат атанды. 1996 жылдың тамызында Британдық Колумбияның Кастлегар қаласында, Шадрактың сайлау округі ұйымдастырған партияның алтыншы жылдық жиынында, партия конституциясы толыққанды жаңартылды. Бұл процеске провинциялық «жасылдардың» жетекшісі Стюарт Паркер жетекшілік етті. Партияның жаңа конституциялық негізі бұрынғы, тым орталықтандырылмаған құрылымның салдарынан дамуына кедеріс келген партияны демократияландырып, сонымен қатар орталықтандырды. Бұл өзгерістер партияның тіркелген басшысына ресми өкілдік етуге және партия атынан сөйлеуге қатысты конституциялық тыйымды да жойды (де-юре, бұл шамамен үш жыл бұрын де-факто тоқтатылған еді). Сонымен қатар, партия түрлі салалардағы саясатқа келісімге келді. Маңызды қадам – 1997 жылғы сайлауға бағытталған бағдарламаны әзірлеу міндеті жүктелген «Көлеңке Кабинеттің» құрылуы болды. Кастлегар жиыны Канаданың «жасыл» тарихында жаңа дәуірдің басталуын қадағалады, бірақ бұл дәуір біршама күмәнді болды. Децентрализацияланған партиядағы басшылықтың мәніне қатысты алаңдаушылықтарға қарамастан, «жасылдардың» алғашқы көшбасшылық науқаны алдыңғы алты ай ішінде басталған еді. Көшбасшылыққа төрт үміткер таласты. Пошта арқылы дауыс беру нәтижесінде Венди Присниц (Онтариодан) Дон Фрэнсисті (Квебек), Джейсон Краммиді (Ньюфаундленд және Лабрадор) және Гарри Гарфинклді (Альберта) жеңіп, Канаданың «Жасыл» партиясының тіркелген көшбасшысы болды. 1997 жылдың қаңтарында, бастапқыда Онтарио «жасылдарының» жетекшісі Фрэнк де Йонг шақырғанмен, Венди Присниц партияны «ескі таныстар желісі» басып алғандықтан отставкаға кетті. Бұл желіге Британдық Колумбия және Онтарио провинцияларының жетекшілері мен олардың ұйымдастырушылары мен кеңесшілерінен құралған ерлер тобы кірді. Гарри Гарфинкл Канаданың «Жасыл» партиясының уақытша тіркелген көшбасшысы болды, және пошта арқылы дауыс беру арқылы кезекті көшбасшылық конференциясы өткізілді.
Джоан Руссоу
1997 жылдың 13 сәуірінде Британдық Колумбиялық Джоан Руссо Канаданың Жасыл партиясының төрағасы болды. Руссо 1997 жылғы төрағалық сайысында дауыс берушілердің 52% дауысын алып, Онтариолық Джим Харрис (39%) және Рашель Смолл (8%) басып өтті. Руссо төрағалыққа ие болғаннан кейін бірден федералдық жалпы сайлауға қатысты. Руссоның 1997 жылғы науқаны бірқатар маңызды үрдістерді қалыптастырды. 1997 жылғы сайлау – Жасылдардың ұлттық көшбасшылық сапары, ұлттық бағдарламасы және екі тілді науқаны (Руссо үш тілді, испан, француз және ағылшын тілдерінде сөйлейді) жүргізген алғашқы науқаны болды. Бұрынғы науқандар, бір жағынан партияның шектеулі ресурстарына және, екінші жағынан партияның конституциялық шектеулеріне байланысты, ең жақсы жағдайда провинциялар бойынша, ең нашар жағдайда округтер бойынша жұмыс істейтін саясат пен өкілдермен сипатталды. Өзінің Виктория округінде Руссо 3000-ға жуық дауыс және жалпы дауыс берудің 6% алды. 1998 жылы партия кез келген басқа федералды саяси партияға мүшелікке тыйым салатын ережені қабылдады. Бұл партияның басып алынуын болдырмау мақсатында жасалды. 1998 жылға дейін Жасыл партияның кейбір мүшелері басқа саяси партиялардың мүшелерімен ашық түрде жұмыс істеуге дайын болды. Мысалы, GPC мүшелері Питер Беван Бейкер және Майк Никкерсон либералды депутат Джо Джорданмен бірге Канаданың әл-ауқатын өлшеу туралы заңды әзірлеуде жұмыс істеді, ол үкіметті Нағыз прогресс көрсеткіштерін (GPI) енгізуге шақырды. Заң палатаға жеке мүшелер ұсынған заң жобасы ретінде енгізілгенімен, ол заңға айналмады. Заңнамаға көбірек ынтымақтастық көзқарасын жақтаған жасылдардың аз бөлігі кейде қолданған мүшелік байланыстарын жасамау ережесіне қарсы болды. 2000 жылғы сайлауда партия тоғыз провинцияның сегізінде – Ньюфаундленд пен Лабрадордан басқа – және үш территорияның бірінде (Нунавут) 111 үміткерді ұсынды. Бұл үміткерлер жалпы халық дауысының 0,81%-ын жинады. Ньюфаундленд пен Лабрадорда үміткерлер ұсынылмады, себебі Джоан Руссоның бұрынғы Сент-Джонс-Уэст сайлауында Жасыл партия үміткерін қолдаудан бас тартуына байланысты даулар жалғасып жатты. (Аталған үміткер жергілікті тұрғындардың көпшілігі сияқты, теңіз есітін аң аулауды және кен өндіруді қолдады.) Бұл Ньюфаундлендтің Терра-Нова Жасыл партиясы қауымдастығы мен Жасыл партия төрағасы арасында көптеген белгісіздіктер мен шиеленістерге әкелді, өйткені партия жергілікті белсенділердің ұйымдаспаған федерациясы емес, нағыз ұлттық партия ретінде жұмыс істеудің шындығына біртіндеп бейімделді. 2001 жылы Квебек қаласында Американың еркін сауда аймағына қарсы өткен наразылықта Руссо наразылық білдірушілер үшін арнайы салынған түрмеде тұтқындалған алғашқы адам болды, себебі ол оның суретін сыртынан түсірген. Руссо Жасыл партияны жаһандануға қарсы қозғалыстың, әсіресе корпоративке қарсы және бейбітшілік қозғалысының жетекшісі ретінде көрсетті, бірақ неміс Жасылдары Белградты бомбалауды қолдағанда, өзін әлсіреген сезінді. Партияның басқа мүшелері әскери араласуды қолдағандықтан, Руссоның төрағалығы күмәнді болды. 2001 жылы партия төрағалығынан кетіп, Жаңа демократиялық партияға (ЖДП) қосылды. ЖДП-ның федералды және провинциялық қанаттары біріктірілгендіктен, бұл Британдық Колумбияның Жаңа демократиялық партиясына қосылуды да білдірді. Оның отставкаға кетуіне себеп болуы мүмкін тағы бір фактор – оның туған қаласы Викториядағы партияның провинциялық және муниципалдық деңгейдегі қақтығыстары, онда ол Паркер фракциясынан Адриан Карр фракциясына адалдығын ауыстырған. Оның кеш жасаған бұл шешімі оны жаңа провинциялық көшбасшымен және қалалық кеңесші Арт Ванден Бергпен және 1997 және 1998 жылдарғы төрағалық сайыстарында оның төрағалығын қолдаған Паркерге жақын мүшелермен ашық қақтығысқа түсірді. Бұл қақтығыстар Руссоны партияның көпшілігінен оқшаулап, шеттетуге әкелді. 2001 және 2003 жылдар аралығында еріктілердің күш-жігері провинциялық науқандарға жұмсалды, ал федералды партия сайлаулар арасында, бұрынғыдай, белсенсіздікке түсті. Крис Брэдшоу 2001 жылдан 2003 жылдың ақпанына дейін партияның уақытша төрағасы болды.
Джим Харрис
2003 жылдың ақпан айында Жим Харрис екінші рет басшылыққа үміткер ретінде Британдық Колумбияның Валемонт қаласынан Джон Гроганды және Джейсон Краммиді жеңіп шықты. Крамми Ньюфаундлендтен шыққан және Ньюфаундленд және Лабрадор Terra Nova Greens ұйымында жұмыс істеген. Харрис, автор және көпшілік алдында сөйлейтін шебер, 1987 жылдан бері GPC мүшесі (бірақ бұрынғы бірнеше сайлауда белсенді болмаған), барлық провинциялық Жасыл партия басшыларының қолдауын алды. Бұл 15 жылдық дәстүрді бұзды, онда BC басшысы әдетте өз саяси айналымынан BC үміткерін қолдаған. Джим Харрис 80% дауыспен және барлық провинциялық деңгейдегі Жасыл партиялардың басшыларының қолдауымен басшылыққа сайланды. 2004 жылдың тамызында өткен дауыс беруде ол 56% дауыспен қайта сайланды. Том Мэнли 30% дауыспен екінші орынды иеленді. 2004 жылғы съезден кейін бірнеше ай өткен соң Том Мэнли партия төрағасының орынбасары болып тағайындалды. 2005 жылдың 23 қыркүйегінде Мэнли партиядан шығып, Канаданың Либералдық партиясына қосылды. Көптеген мүшелер оның сайлануын сайлауда табысқа жетуге деген ниеттің күшеюі және кез келген ашық саяси идеялардан аулақ болу қажеттілігінің көрінісі деп қабылдады. Алайда, оның сайлау кампаниясында NDP мүшелері мен ұйымдасқан еңбек ұйымдарымен одақтасуға қарсы қатаң ұстаным да болды, бұл позицияны Рассов Викториядағы жергілікті деңгейде қолдаған болатын. Прагматизм риторикасын қабылдағанымен, Харрис алғашқы өткеннен кейін дауыс беру жүйесінде Жасылдарды сайлауға мүмкіндік берген жалғыз стратегиядан бас тартты деген пікір бар.
2004 жылғы сайлауға дайындық
2003 жылы Жасылдар партиясы Харристің алдағы сайлауда толық құралыммен қатысу мақсатын іске асыру үшін қайырымдылық науқанын жүргізді. Бұл партия сайлаудан кейін партияға түсетін 1,75 доллар/дауысқа қарсы жүздеген мың доллар қарыз алуға мәжбүр болды. Партия барлық провинцияларда жалақылы қызметкерлермен ұйымдастыру жұмыстарын бастады. Ұйымдастыру және сайлау жоспарлау орталықтандырылған болса, саясатты әзірлеу орталықтандырылмау тиіс еді. 2004 жылдың ақпан айында Канаданың Жасыл партиясының «Тірі платформасы» партияның бұрынғы Платформа және зерттеу бөлімінің басшысы Майкл Пиллинг тарапынан іске қосылды. Уики технологиясын пайдалану арқылы «Тірі платформаның» мақсаты – партияның қатысу демократиясын кеңейту, саясатын көпшілік пікірімен салыстырып тексеруге мүмкіндік беру болды. Сондай-ақ, кандидаттарға қоғамдық ұйымдардың сауалнамаларына жауап беруді, саяси мәселелерге ең тиімді жауаптарды табуды, тіпті ауылдық және шалқар аймақтардағы, сондай-ақ шетелдегі канадалықтарға партия саясаты туралы ақпарат беруді жеңілдетуге көмектесті. Осы мақсатта Жасылдар партиясы 2004 және 2005 жылдарғы сайлау бағдарламаларын жасау үшін «Тірі платформаны» пайдаланды, осылайша Канаданың Жасылдар партиясы мұндай мақсаттар үшін вики-технологияны қолданған алғашқы саяси партия атанды. 2004 жылғы бағдарламада жасыл салық реформасына баса назар аударылды, ол табыс пен корпоративтік салықтарды ішінара төмендетуді (ал сауықтырушылар мен энергияны тұтынушыларға салықты арттыруды) қолдады, бұл Жасылдар партиясының саяси спектрдің сол жағында қалғаны ма, әлде прогрессивті салық салудан бас тартып, регрессивті салық салуға көшкен эко-капиталистік бағытты ұстанғаны ма деген сұрақтарды тудырды. Жасылдар партиясының саясатты жазушылары осы интерпретацияға қарсы шығып, жасыл салық реформасынан туындаған кез келген «регрессивті» салық салдары жеке салық ставкалары мен санаттарын өзгерту арқылы, сондай-ақ салық төлемейтіндерге «экосалық» қайтару арқылы қасақана толықтырылатынын мәлімдеді.
2004 жылғы сайлау және оның салдары
2004 жылғы сайлауда партия 308 үміткерінің күшімен, сайлау платформасының арқасында және ұлттық лидерлердің турнесі нәтижесінде БАҚ-та кеңінен жарияланды. Партия дерлік барлық ұлттық саяси сауалнамаларға енгізіле бастады. Науқан барысында партияның халық қолдауы 7%-ға жетті, ал сайлау қорытындысы бойынша 4,3% дауыс жинады. Партияның ең күшті үміткері Эндрю Льюис Саанич – Галф аралдары округінде 10 000-нан астам дауыс алып, Жасыл партияның алғашқы мұндай нәтиже көрсеткен үміткері болды. Алайда, Льюис бұл округте төртінші орынды иеленді. 2004 жылдың тамызында Калгари, Альберта қаласының жанында өткен ұлттық конвенцияда Джим Харрис 56% дауыспен қайта сайланды. Оның қарсыласы Том Мэнлиге жуық 37% дауыс түсті. Конференция барысында конституциялық реформаларға қатысты маңызды ұсыныстар мен саясат және конституция мәселелерін шешуде партия мүшелерінің рөлі талқыланды. Конференция сайлау науқаны кезінде жасалған гибридтік модельді қайта бекітумен аяқталды: орталықтандырылған басшылық және децентрализацияланған саясат пен конституциялық даму. Әртүрлі саяси бағыттан шыққан саясаткерлер партияға қызығушылық танытты. 2005 жылдың 2 наурызында бұрынғы вице-премьер Шила Коппс Торонтодағы Жасыл партия өкілдерімен кездесіп, партияға сайлау стратегиясы бойынша кеңес берді. Бұрынғы прогрессивті консерваторлар партиясының лидерлігіне үміткер болған Дэвид Орчард ғана емес, GPC кеңесінің мүшелерімен де кездесті. Алайда, Орчардтың Жасыл партиямен байланысы 1990 жылдардың ортасына дейін, ол Руссовпен сауда және халықаралық мәселелер бойынша жұмыс істеген кезге дейін жетеді. (Онтарио облысының лидері Фрэнк де Йонг және Британдық Колумбия облысының лидері Стюарт Паркер 1998 жылы Тори партиясының лидерлігіне алғашқы үміткерлігі кезінде Орчардты қолдаған митингтерде сөз сөйледі.) 2004 жылы БАҚ-та Критиен үкіметіндегі бұрынғы Қоршаған орта министрі Дэвид Андерсонның партияға қосылуды қарастырып жатқаны туралы ақпарат тарады. Алайда, Андерсон Либералдық партиядан қайта сайланды.
2006 жылғы сайлау және оның салдары
Партияның ешбір үміткері сайланбады, бірақ партия ұлттық деңгейде 4,5% дауыс алды (2004 жылғы 4,3% -дан жоғары) және 665 940 дауыс жинады (2004 жылдан шамамен 80 000 дауысқа артық). Ең жақсы көрсеткіш Альберта облысында тіркелді, онда партия 6,6% дауыс алды. Шон Мау «Жабайы Гүл» сайлау округінде 10,84% дауыс жинап, консерватор Майрон Томпсоннан айқын қалып қойды. Шейн Джоли Брюс—Грей—Оуэн-Саунд сайлау округінде 12,9% дауыс алып, партияның барлық үміткерлері арасында ең көп дауыс жинады. Оттава орталық сайлау округінде «Жасылдар» партиясының үміткері Дэвид Чернушенко 6766 дауыс жинады, бұл партияның кез келген үміткерінің ең көп көрсеткіші. «Жасылдар» партиясының төрағасының орынбасары Эндрю Льюис Саанич—Галф-Аралдары округінде үлкен жетістікке жетеді деп үміттенген еді, себебі ол 2004 жылғы сайлауда 16,7% дауыс жинап, 238 сайлау учаскесінің 17-сінде жеңіске жеткен болатын, осылайша Льюис алғашқы «жасыл» үміткер болып тіпті бір сайлау учаскесінде жеңіске жетті. Алайда, 2006 жылы Саанич—Галф-Аралдары округінде қайта сайлауға түскенде ол 2004 жылғы дауыс үлесінің үштен бірін жоғалтып, дауыс бюллетендерінің барлығының 9,6% ғана жинады. Партияның 2006 жылғы сайлау кампаниясы партияның бұрынғы ұлттық ұйымдастырушысының көмекшісі Мэтью Полселлдің 2004 жылғы көшбасшылық кампаниясы кезінде жұмсалған қаражаттың заң талаптарына сәйкес есептемесін ұсынбағаны туралы айыптауларымен күрделенді. Полселл Канада сайлау комиссиясына тергеу жүргізуді сұрады. Кейін Полселл мен тағы бір бұрынғы партия мүшесі Гречен Шварцқа партияның заң кеңесшілері жасаған айыптауларын қайтарып алуларын немесе заңдық шараларға ұшырау мүмкіндігі туралы ескертті. Адам құқықтары мәселелеріне жауапты партияның көлеңке кабинетінде қызмет еткен Дана Миллер партияның сайлау заңын және өзінің конституциясын бұзғаны туралы бұрынғы шағымдарын жариялады және сондай-ақ Канада сайлау комиссиясының тергеуін сұрады. Миллер сәуір айында партия ішінде шағымданғаннан кейін партиядан шығарылды. Харрис 2006 жылғы 24 сәуірде тамыздағы партияның съезінде көшбасшылық лауазымынан кететінін мәлімдеді.
2006 жылдан 2008 жылға дейін
Көптен бері экологиялық белсенді және заңгер Элизабет Мэй 2006 жылғы 26 тамызда Оттавада өткен съезде федералды Жасыл партияның төрағасы болып сайланды. Мэй 2145 дауыспен, яғни жарамды дауыс бюллетеньдерінің 65,3 пайызын алып, екі қарсыласын жеңіп шықты. Екінші орынды иеленген экологиялық кеңесші, Green & Gold Inc. компаниясының иесі және екі рет үміткер болған Дэвид Чернушенко 1096 дауыс немесе жалпы дауыс санының 33,3 пайызын жинады. Ал төрт рет үміткер болған және Nature's Hemp компаниясын құрған Джим Фэннон, Re/Max Garden City Realty жылжымайтын мүлік агенті, бар болғаны 29 дауыс немесе 0,88 пайыз дауыс алып, үшінші орынға қанағат тұтты. ("Жоғарыда аталғандардың ешқайсысы" 13 дауыспен немесе соңғы дауыс берудің 0,44 пайызымен соңғы орында болды.) 2006 жылғы 21 қарашада Мэй Британдық Колумбияның Жасыл партиясының бұрынғы төрағасы Адриан Карр мен Квебек телеарнасының жүргізушісі Клод Женесті Партия төрағасының орынбасарлары етіп тағайындады. Элизабет Мэйге қарсы партия төрағалығына түскен Дэвид Чернушенко, Мэй төраға болып сайланғаннан кейін бірінші жыл бойы төрағаның аға орынбасары болды. 2006 жылғы 22 қазанда Элизабет Мэй 27 қарашада Онтарио штатының Лондон Солтүстік Орталық округінде өтетін федералды сайлауға қатысатынын мәлімдеді. Ол либералдық үміткерден кейін екінші орынды иеленді, бірақ сайлаушылардың 26 пайызының қолдауын алды. Олар ешқашан парламентте орын алмаса да, Элизабет Мэйдің Жасыл партиясы қоршаған ортамен тікелей байланысы жоқ басқа партиялық саясатқа, мысалы, еңбек құқықтарын қолдау және Ауғанстанда опий өсімдігін заңдастыру мәселелеріне көбірек назар аудара бастады. 2008 жылғы 30 тамызда Ванкувер аймағының депутаты Блэр Уилсон 39-шы Канада Парламентіне дерлік бір жыл тәуелсіз депутат ретінде отырғаннан кейін, Канада тарихындағы тұңғыш Жасыл партиясының депутаты атанды. Ол бұрын либералдық партияның депутаты болған, бірақ сайлау кампаниясын қаржыландырудағы бұзушылықтар туралы анонимді шағымдардан кейін парламенттік фракциядан өз еркімен шығып кеткен. Кейін Сайлау Канадасының 9 айлық тергеуінен кейін оның көп бөлігінен ақталды. Уилсон Парламент жазғы демалысында Жасыл партияға қосылды және ешқашан парламентте Жасыл партиясының депутаты ретінде отырмады.
2008 жылғы сайлау
Төрт ірі саяси партияның үшеуі бастапқыда қарсылық білдіргеннен кейін, Мейді көшбасшылардың пікірталасына шақырды. 2008 жылғы федералды сайлауда партия халық дауысының үлесін 2,33%-ға (6,80%-ға) арттырды, 2006 жылғы сайлаумен салыстырғанда жалпы дауыс санын ұлғайтқан жалғыз федералды қаржыландырылатын партия осылай болды, нәтижесінде шамамен 280 000 жаңа дауыс жиналды. Дегенмен, партия кандидат сайлаған жоқ. Кейбір белгілі Жасыл партия мүшелері стратегиялық дауыс беру туралы қоғамдық пікірталас пен сайлау науқаны барысында Мейдің сөздерін бұрмалап көрсетуді, осының салдарынан бірқатар перспективті кандидаттардың Сайлау Канадасының 10% қайта төлеу шегіне жетпегеніне, сондай-ақ партияның халық дауысы бойынша федералды қаржыландыруының азаюына себеп деп атады.
2008 жылғы Май-Дион сайлауындағы ынтымақтастық
Стефан Дион либералдық көшбасшылықты көбінесе экологиялық платформада жеңген кезде, либералдар мен «жасылдар» консерваторларды жеңуде ортақ мүддеге ие болды, олардың экологиялық саясаты екі партияның мүшелерінен сыни пікірлерге ұшырады. Сондықтан кейбір саяси байқаушылар екі партия арасында белгілі бір одақ құрылуы мүмкін деген күдікке келді. «Жасыл» партияның жетекшісі Элизабет Мэй сол кездегі консерватор министрі Питер Маккейдің кабинетінде отырған Орталық Нова округінен үміткер болады деп мәлімдегенде, жергілікті либералдар Мэймен Маккейді жеңу жолдары туралы талқылаулар болғанын нақтыламады да, жоққа шығармады да. 21 наурызда Дион: «Мэй ханым мен мен осы үкіметтің қоршаған ортаға келтіретін зиянын тоқтату үшін қалай бірлесіп жұмыс істеуге болатыны туралы әңгімелестік» деді. Дион мен Мэй бір-бірінің округтерінде кандидаттарды тіркемеуге келіскенде бұл болжам расталды. Бұрын Мэй НДП-мен келісім жасауға тырысып, Стивен Льюиске хабарласып, партия жетекшісі Джек Лейтонмен кездесуді ұйымдастыруға ұсыныс жасаған, бірақ екеуі де бұл идеяны бірден қабылдамады. Мэй мен Дионның келісімі жарияланғанда, консерваторлар мен НДП оны сынады. Ақырында Мэй Орталық Нова округінде сайлануға тырысып, 2008 жылғы федералды сайлауда Маккейге 18 240 дауысқа (46,6%) қарсы 12 620 дауыспен (32,24%) жеңілді. Жаңа демократиялық партияның үміткері Луиза Лорифис 7 659 дауыс (19,56%) жинап, үшінші орын алды.
2008-2009 жылдардағы парламенттік даудағы рөлі
2008 жылдың желтоқсан айында 2008–09 жылдардағы канадалық парламенттік дау кезінде Мей Жасыл партияның парламенттен тыс либералдар мен Жаңа демократиялық партия арасындағы ұсынылған коалицияны қолдайтынын жариялады (Квебек блогының парламенттік қолдауымен), ол сол кезде үкіметтегі консерваторлардың орнын басуға тырысып жатқан еді. Либералдық партияның басшысы Стефан Дион Жасыл партияға коалициялық саясат бойынша ұсыныстар енгізілетінін, бірақ вето құқығы берілмейтінін айтты, сондай-ақ Дион премьер-министр болған жағдайда Мейдің Сенатқа тағайындалу мүмкіндігі де ашық қалды. Бірақ, ақырында коалиция премьер-министр Стивен Харпердің жақын арада өтетін сенімсіздік дауысын кейінге шегеру үшін генерал-губернаторға парламентті жабылуға кеңес бергеннен кейін тарап кетті. Либералдық партияның басшысы Дион отставкаға кетіп, оның орнына Майкл Игнатьев келді, ал 2009 жылдың қаңтар айында парламент жұмысын қайта бастағанда либералдық партия консерваторлық үкіметтің ұсынған жаңа бюджетін қолдауға шешім қабылдады. Парламент жабылу кезінде Харпер Сенаттағы барлық ағымдағы және болашақ бос орындарды консерваторлармен толтыру ниетінде екенін мәлімдеді.
2011 жылғы сайлау
2010 жылдың 11 тамызында Жасыл партия мүшелерінің 74 пайызы келесі сайлаудан кейін басшылықты қарауды өткізуге дауыс берді, 2010 жылдың тамызында жоспарланған мерзімнен кейін емес, осылайша Мэйдің төрт жылдық басшылық мерзімі аяқталар кезде қарау жүргізілді. 2011 жылдың 2 мамырында Жасыл партияның төрағасы Элизабет Мэй Парламентте отырған Жасыл партияның алғашқы сайланған депутаты атанды. Ол Британ Колумбиясының жағажайлық аймағындағы Саанич-Гальф аралдары сайлау округінде жеңіске жетті. Орынды жеңіп алу арқылы Мэй федералдық, бір мандатты сайлауда сайланған әлемдегі санаулы жасыл саясаткерлердің бірі болды. 2013 жылдың 13 желтоқсанында Тундер-Бей – Солтүстік округінің депутаты Брюс Хайер, 2012 жылы Жаңа демократиялық партиядан (ЖДП) шығып, партиялық ұстанымдардан бас тартып, Ұзын қару тізімін жоюға дауыс бергеннен кейін тәуелсіз депутат ретінде жұмыс істеген болатын. Ол партияға қосылды, нәтижесінде Парламентте екі депутаттан тұратын рекордтық үлкен фракция құрылды.
Пол Эстрин ісі
2014 жылдың тамызында президенттікке сайланған Пол Эстрин 2014 жылғы Израиль-Газа қақтығысы кезінде ХАМАС-тың әрекеттерін сынап, Жасыл партияның сайтында блог жариялады. "Неге Газа мені өкіндіреді?" деген мақаласында Эстрин ХАМАС-тың Израиль мемлекетін "құртуға ниеттенгені" және террористік топтың балаларды "адам қалқаны" ретінде пайдалануы туралы айтты. Бұл блог жазбасы кейіннен партия тарапынан өшірілді, көптеген партия жетекшілері мен шешім қабылдаушылар, соның ішінде Элизабет Мэй, Эстриннен ара қашықтығын сақтады, ал партияның көп бөлігі оның отставкаға кетуін талап етті. 5 тамызда Эстрин партияны инклюзивтілік пен ашық қоғамдық пікірталасқа берген уәделерін бұзғаны үшін сынап, отставкаға кетті. Элизабет Мэй Эстриннің отставкасын қабылдады, ол мәжбүрлі түрде емес, өз еркімен отставкаға кеткенін мәлімдеді. Мэй оның сөздеріндегі мәселе партиялық шешімдерден өзгешелік тудырған "жанжалдар" болғанын айтты, бірақ Эстриннің "шынайы жасыл" екенін растады.
2015 жылғы сайлау
2015 жылдың 19 қазанында өткен федералды сайлауда Мей Саанич – Гальф аралдары округінде қайта сайланды және 2019 жылға дейін парламентке өкілдік еткен жалғыз «Жасыл партия» мүшесі болды. Хайер өз округі – Тандер-Бей Супериор Солтүстігінде Либералдық партияның үміткері Пэтти Хаджуға сайлауда жеңіліп қалды.
2015 жылдан 2019 жылға дейін
2018 жылдың наурыз айында Мей журналист және диктор Джо Энн Робертсті, сондай-ақ Монреальдік экологиялық белсенді Дэниел Гринмен бірге партия жетекшісінің орынбасары етіп тағайындады. Робертс 2015 жылғы федералды сайлауда Виктория, Британдық Колумбия сайлау округінде Жасыл партиядан кандидат ретінде қатысып, екінші орынды иеленді. 2018 жылдың 23 наурызында Мей, Жаңа демократтар партиясының депутаты Кеннеди Стюартпен бірге құрылысты қайта бастауға рұқсат берген сот шешіміне қарсылық көрсетіп, Киндер Морган құбыр желісінің құрылысына наразылық білдірген кезде құрылыс алаңында ұсталды. Екеуі де сотқа бағынбағанын мойындап, 1500 доллар көлемінде айып төледі. 2019 жылдың 6 мамырында Пол Манли Нанаимо—Лэдисмитте өткен қосымша сайлауда жеңіске жетіп, партияның туы астында сайланған екінші депутат атанды. 2019 жылдың 19 тамызында бұрынғы Жаңа демократтар партиясының депутаты және қысқа мерзімге тәуелсіз депутат болған Пьер Нантель Парламент жазғы демалысында Жасыл партияға қосылды.
2019 жылғы сайлау және оның салдары
2019 жылғы федералды сайлау кезінде Мей мен Манли қайта сайланды, ал Дженника Атвин өзінің Фредериктон сайлау округінде (Нью-Брансуик провинциясы) сайланды. Осылайша ол федералды парламентте үшінші сайланған «Жасыл» партиясының депутаты және Британдық Колумбиядан тыс жерде сайланған алғашқы «Жасыл» партиясының депутаты болды. Ел бойынша «Жасыл» партиясы 1 189 607 дауыс жинады, бұл берілген барлық жарамды дауыстардың 6,55% құрады. 2019 жылдың 4 қарашасында «Жасыл» партиясының лидері Элизабет Мэй сол күнден бастап партия лидері лауазымынан қанағаттандыратынын, бірақ Парламенттік фракцияның лидері ретінде қалатынын, ал оның орынбасары Джо Энн Робертс уақытша лидерлік міндетін атқаратынын мәлімдеді. Мэй Парламенттік лидер ретіндегі қызметін жалғастырады және Парламентте «Жасыл» партиясының мүшесі ретінде отырады. Бұл шешім Мэйдің қызына берген уәдесінің орындалуы болды.
2020 жылдан 2021 жылға дейін
2020 жылы Канаданың Жасыл партиясының басшылығына сайлауда Элизабет Мэйдің орнына 10 кандидат қатысты. 2020 жылдың 4 қазанында Торонто адвокаты Аннами Пол жеңімпаз деп жарияланды. Ол экосоциалист ретінде баққан Монреальдік топтық сот ісін жүргізуші Димитри Ласкаристі соңғы дауыс санауында 2009 дауыспен (9 пайыздық ұпаймен) басып өтті. Аннами Пол Канаданың ірі саяси партиясының басшысы болып сайланған алғашқы қара нәсілді канадалық және алғашқы еврей әйел атанды. Пол 2020 жылы Торонто орталығындағы федералды сайлауға қатысып, екінші орын алды. 2021 жылдың 10 маусымында Дженика Атвин партиядан шығып, Израиль-Палестина жанжалына байланысты партия ішіндегі келіспеушіліктерге байланысты Жасылдар фракциясын тастап, Либералдар фракциясына қосылды. Атвин партия басшысы Полдың Израильдің әуе шабуылынан кейін бұл мәселе бойынша жасаған мәлімдемесін "жеткіліксіз" деп сынады. Бұл Полдың кеңесшісін Атвиннің орнына "сионистік көзқарастағы" кандидатты қоюға итермеледі. Атвин өзінің кетуіне Жасыл партиядағы "аудармалар" себеп болғанын айтты.
2021 жылғы сайлау және оның салдары
2021 жылғы федералды сайлауда Китченер орталығынан сайланған Майк Моррис Онтарио штатында сайланған тұңғыш «Жасыл» партиясының депутаты, ал Британдық Колумбиядан тыс жердегі екінші «Жасыл» депутаты болды. Сонымен қатар, Пол Манли Нанаимо—Ладдисмит округіндегі өкілдігінен айырылды, партия 12 жыл бойы жинаған сайлаушылардың саны мен үлесі де азайды. Сайлаудан бір апта өткен соң Пол басшылық лауазымынан кету ниетін жариялады. 2021 жылдың 28 қазанында «Жасыл» партия мүшелері Полдың бұрынғы ниетіне қарамастан, оның басшы ретіндегі мәртебесін сақтап қалуына қатысты басшылыққа қатысты дауыс беру бюллетенін алды, бұл бюллетеньді мәнсіз етер еді. Полдың ұзаққа созылған кетуі Пол мен «Жасыл» партия басшылығы арасындағы заңдық дауға байланысты болды, Пол бұрынғы басшылықты қызметтен алу әрекетінен кейін төрелікке байланысты туындаған заңдық шығындарды өтеу туралы келісімдер жүргізді. Оның отставкасы партияның федералдық кеңесі қабылдағаннан кейін 2021 жылдың 14 қарашасында күшіне енді. 2021 жылдың 24 қарашасында Амита Каттнер уақытша басшы болып тағайындалды. 2022 жылдың 19 қарашасында Элизабет Мэй партия басшысы болып қайта сайланды және қазіргі басшылық үлгісін Жонатан Педноолтпен бірлескен басшылық үлгісіне өзгертуге уәде берді. Мэй Педноолтпен бірге басшылыққа үміткер ретінде қатысты, ал Педноолт қазіргі уақытта партияның басшы орынбасары қызметін атқарады.
Талқылаудан шеттету
2004 жылғы сайлауда Канада телеарналарының консорциумы Джим Харристі теледебаттарға шақырмады. Мұның басты себебі – партияның Төменгі палатадағы өкілдігінің болмауы. Партия тарапынан сәтсіз апелляциялық шаралар жасалды, оның қолдаушылары партияны дебаттарға қосу үшін петиция ұсынды, ал Эд Бродбент сияқты партияны қолдамайтындар оның қатысуы керек екенін мәлімдеді. 2006 жылғы сайлаудағы теледебаттарға «Жасылдар» партиясы да шақырылмады. Осы себеп айтылды. 2008 жылдың 8 қыркүйегінде консорциум 2008 жылғы сайлаудағы француз және ағылшын тілдеріндегі дебаттардан «Жасылдарды» тағы да алып тастайтынын жариялады. Партия осы кезде палатада өкілдік алды (Блэр Уилсон), бұл кем дегенде 1993 жылға дейінгі барлық бұрынғы дебаттарда қолданылған қажетті талаптарға сай келді. Уилсон «Жасылдар» партиясынан депутат болып сайланбаған және тіпті палатада осы партиядан отырмаған, бірақ бұл жағдай 1993 жылғы Квебек блогының жағдайына ұқсас болды. Квебек блогының барлық мүшелері топ ресми түрде саяси партия ретінде тіркелгенге дейін консерваторлар немесе либералдар болып сайланған, ал Жиль Дюсепп тәуелсіз депутат ретінде сайланған. Дегенмен, Квебек блогы 1993 жылғы дебаттарға қатысты. Консорциум үш партияның (кейін консерваторлар, Жаңа демократиялық партия және тағы бір партия деп анықталды) «Жасылдар» партиясы қатысса, дебатқа бойкот жасайтындарын мәлімдегенін және «канадтардың мүддесі үшін» төрт ірі партиямен дебатты өткізуді жөн санағанын айтты. Либералдық партияның жетекшісі Стефан Дион Мэйдің дебаттарға қатысуын қолдады, бірақ Харпер бас тартса, ол да дебаттан шығатынын мәлімдеді. Квебек блогының жетекшісі Жиль Дюсепп олардың партиясы «Жасылдарды» дебатқа қосуға қарсы екенін, бірақ олар қатысса да, қатыспаса да дебатқа қатысатынын айтты. «Жасылдар» партиясы консорциумды қатысуға рұқсат беру үшін сотқа жүгінетінін мәлімдеді. Алайда, екі күннен кейін телеарналардың шешімінен қайтуына байланысты бұл қадам қажет болмады. Көптеген адамдар Лейтон мен Харперге қарсылық білдіріп, наразылық акцияларын ұйымдастырды, сондай-ақ телеарналар мен қарсы партияларға телефон арқылы және электрондық пошта арқылы хабарласып, екі партияны да өз ұстанымдарынан бас тартуға итермеледі. 2011 жылғы Канаданың федералды сайлауында саяси дебаттарды өткізетін телерадиокомпаниялар консорциумы (CBC, CTV, Global, Radio Canada және TVA) Төменгі палатадағы төрт мойындалған партияның басшыларын ғана шақыратынын жариялады, атап айтқанда Консервативтік партия, Либералдық партия, Квебек блогы және Жаңа демократиялық партия. Сондықтан «Жасылдар» партиясы дебатқа қатыса алмады. «Бұл елдегі демократияны тоқтатуға жасалған қабылдауға келмейтін, ашкөз және биліктің теріс пайдалануы», - деді Мэй CBC News телеарнасына берген сұхбатында. 2015 жылғы қазан айындағы федералды сайлау алдында Мэй екі дебатқа қатысуға шақырылды: 2015 жылғы 6 тамызда Maclean's журналы ұйымдастырған дебат және 2015 жылғы 24 қыркүйекте Radio Canada ұйымдастырған француз тіліндегі алғашқы дебат. Алайда, Мэй қалған екі дебатқа қатыса алмады. 2015 жылғы 28 қыркүйекте Канаданың сыртқы саясаты жөніндегі Мунк дебатынан шығарылғаны туралы хабарланғаннан кейін Мэй әлеуметтік желілердегі парақшасында Харпер үкіметін Твиттердегі твиттер арқылы сынады.